Theo báo cáo của MBS Research, ngành hàng không miền Bắc đang đối mặt với cuộc khủng hoảng quá tải trầm trọng tại Nội Bài, gây tác động sụt giảm tỷ lệ đúng giờ, kìm hãm doanh thu của các đơn vị dịch vụ mặt đất và bán lẻ.
Trong khi kế hoạch mở rộng Nội Bài phía Nam gặp nhiều rào cản lớn, sự xuất hiện của sân bay Gia Bình được kỳ vọng là giải pháp chiến lược, tương tự mô hình Long Thành tại phía Nam.
Báo cáo của MBS cho thấy, trong thập kỷ vừa qua, hàng không Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Sau giai đoạn Covid-19, thị trường phục hồi mạnh, với tổng lượng hành khách năm 2025 đạt khoảng 117,3 triệu lượt, vượt cả mức trước dịch. Tuy nhiên, hạ tầng hàng không lại không theo kịp đà tăng trưởng này.
Riêng hai sân bay lớn nhất cả nước là Nội Bài và Tân Sơn Nhất đều đã vượt xa công suất thiết kế. Năm 2025, Nội Bài phục vụ khoảng 33,7 triệu lượt khách, tăng 12,4%, trong khi Tân Sơn Nhất đạt 42,8 triệu lượt, tăng 7,4%. Việc khai thác vượt công suất kéo dài khiến hệ thống vận hành rơi vào trạng thái “quá tải thường trực”, từ mặt đất đến vùng trời.
Hệ quả là tình trạng khan hiếm slot bay, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm, khiến các hãng hàng không gặp khó khăn trong việc mở rộng mạng bay. Đồng thời, các doanh nghiệp dịch vụ mặt đất và bán lẻ cũng bị “bóp nghẹt” dư địa tăng trưởng, không phải vì thiếu cầu mà do giới hạn về hạ tầng khai thác.
Không chỉ hành khách, mảng vận chuyển hàng hóa cũng chịu áp lực lớn. Nội Bài hiện chưa tách biệt rõ ràng giữa luồng vận tải hành khách và hàng hóa giá trị cao, trong khi miền Bắc là trung tâm sản xuất điện tử lớn nhất cả nước với sự hiện diện của các tập đoàn như Samsung, Foxconn, Canon. Điều này khiến nhu cầu vận chuyển hàng không tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics, lưu kho và áp lực hạ tầng giao thông xung quanh ngày càng gia tăng.
Trong khi đó, phương án mở rộng Nội Bài với các nhà ga T3, T4 tại Sóc Sơn đã được đặt ra từ lâu nhưng gặp nhiều vướng mắc. Chi phí giải phóng mặt bằng lớn, ước tính lên tới hàng tỷ USD, cùng với hạn chế về không gian và nguy cơ chồng lấn vùng trời khiến dự án đối mặt với nhiều rủi ro về kỹ thuật và hiệu quả đầu tư.
Trong bối cảnh đó, chiến lược phát triển các sân bay mới được đẩy mạnh. Ở phía Nam, sân bay Long Thành được định vị là trung tâm trung chuyển quốc tế, giúp giảm tải cho Tân Sơn Nhất. Theo logic tương tự, sân bay Gia Bình được kỳ vọng sẽ đóng vai trò “Long Thành của miền Bắc”.
Ông Võ Đức Anh, đại diện của MBS cho rằng: Với lợi thế quỹ đất sạch và vùng trời tách biệt, Gia Bình có thể đảm nhận vai trò chuyên biệt: trở thành trung tâm logistics hàng không công nghệ cao và phục vụ phân khúc khách VIP, trong khi Nội Bài tập trung vào vận tải hành khách đại chúng.
“Sự phân vai này được kỳ vọng sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, vừa giải tỏa áp lực hạ tầng, vừa mở ra không gian tăng trưởng mới cho toàn ngành”, vị này nói.
Đại diện của MBS cho rằng, sân bay Gia Bình được kỳ vọng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn, thu hút nguồn hàng từ các cụm công nghiệp Bắc Ninh – Bắc Giang – Thái Nguyên, nơi tập trung sản xuất điện tử và bán dẫn. Kết nối trực tiếp giúp giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian vận chuyển.
Theo ông Võ Đức Anh, đại diện MBS, sân bay Gia Bình có tiềm năng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn của khu vực phía Bắc, kết nối trực tiếp với các cụm công nghiệp Bắc Ninh – Bắc Giang – Thái Nguyên. Điều này không chỉ giúp giảm ùn tắc và rút ngắn thời gian vận chuyển, mà còn góp phần thu hút dòng vốn FDI, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn.
Sự hình thành của sân bay cũng kéo theo sự phát triển đồng bộ của hệ sinh thái logistics, dịch vụ hàng không và đô thị, qua đó củng cố vị thế trung tâm sản xuất của khu vực Bắc Ninh và vùng phụ cận.
Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều nhóm ngành được kỳ vọng hưởng lợi. Các hãng hàng không như HVN, VJC có thể tối ưu hóa mạng bay nhờ giảm tải slot tại Nội Bài và phát triển phân khúc khách cao cấp. Các doanh nghiệp dịch vụ mặt đất (VIAGS, HGS) hưởng lợi từ hạ tầng hiện đại, trong khi mảng bán lẻ hàng không (SAS, AST) có cơ hội mở rộng sang phân khúc cao cấp.
Ngoài ra, với quỹ đất lớn, Gia Bình còn có thể phát triển thành trung tâm bảo dưỡng tàu bay quy mô quốc tế, thu hút đối tác toàn cầu và tạo nguồn thu dài hạn.
Về phía các doanh nghiệp liên quan, MBS kỳ vọng TCB (Techcombank), KBC (Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc), CTD (Conteccons) và HVN (Tổng Công ty Hàng không Việt Nam) sẽ là những cái tên hưởng lợi rõ nét.
Trong đó, TCB có cơ hội mở rộng tín dụng và đa dạng hóa danh mục cho vay; KBC hưởng lợi từ nhu cầu thuê đất khu công nghiệp gia tăng; CTD gia tăng backlog (Khối lượng công việc đã ký nhưng chưa làm) từ các dự án xây dựng hạ tầng lớn; còn HVN được cải thiện hiệu quả khai thác và biên lợi nhuận.
