Không chỉ dừng ở việc trang bị thiết bị hay xây dựng các phòng thực hành hiện đại, chương trình STEM Innovation Petrovietnam do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) triển khai được nhìn nhận như một mô hình đầu tư cho “hạ tầng tri thức”, góp phần đào tạo nguồn nhân lực khoa học - công nghệ và hình thành thế hệ công dân tri thức năng lượng mới.
Từ tinh thần Nghị quyết 57 đến “một món quà” cho thế hệ trẻ
Việt Nam đang đặt ra những mục tiêu chiến lược về đột phá khoa học - công nghệ (Nghị quyết số 57-NQ/TW) và đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo (Nghị quyết số 71-NQ/TW). Trong dòng chảy đó, giáo dục STEM trở thành cầu nối giữa tri thức - công nghệ - đổi mới sáng tạo, giữa nhà trường - doanh nghiệp - xã hội.
Từ ý tưởng của Tổng Bí thư Tô Lâm, Petrovietnam đã có sáng kiến triển khai chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”, được phát động tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Tập đoàn (21/9/2025). Chương trình đặt mục tiêu xây dựng 100 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh/thành, trở thành dự án giáo dục lớn nhất từ trước đến nay do một doanh nghiệp khởi xướng, góp phần đào tạo nguồn nhân lực khoa học - công nghệ và hình thành thế hệ công dân tri thức năng lượng mới của Việt Nam.
Sáng kiến STEM Innovation Petrovietnam ra đời thời điểm này như một dấu ấn tiên phong, một thông điệp mới của một doanh nghiệp chủ lực quốc gia dành cho thế hệ trẻ Việt Nam.
Lộ trình giai đoạn 2025–2026 được phối hợp triển khai cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo, chuyên gia STEM, chính quyền địa phương và nhà trường; đến thời điểm tọa đàm, 100 phòng STEM đã được khảo sát và đang triển khai lắp đặt.
Điểm đặc biệt của chương trình này không nằm ở thiết bị, mà ở triết lý: “Petrovietnam không chỉ đầu tư phòng học mà còn xây dựng “hệ sinh thái STEM”: Thiết bị chuẩn quốc tế; Đào tạo giáo viên theo mô hình Master Trainer; Kết nối quốc tế; Mở cánh cửa cho học sinh tiếp cận chuẩn sáng tạo toàn cầu; Hướng tới lan tỏa tới 10.000 trường học đến năm 2035-2045.
Đó là lý do chương trình được gọi là STEM Innovation Petrovietnam, chứ không chỉ là “phòng STEM”. Đây là “quà tặng STEM quốc gia” - góp phần đặt nền móng cho một thế hệ đổi mới sáng tạo mới của Việt Nam.
“STEM” là gì – và vì sao phải là “Innovation”?
Chia sẻ về định nghĩa STEM và chương trình “STEM Innovation Petrovietnam”, chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn cho biết Việt Nam đưa khái niệm giáo dục STEM vào Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018. Đây là một bước tiến rất quan trọng trong lịch sử phát triển giáo dục. Dựa trên định nghĩa trong chương trình, STEM là giáo dục tích hợp liên lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán; thứ hai là học thông qua thực làm; và thứ ba là gắn với bối cảnh đời sống xung quanh.
Đồng thời, chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn cũng nhấn mạnh về việc hình thành ý tưởng và tên gọi hệ thống 100 phòng thực hành STEM. Khi làm việc với Trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (điểm đầu tiên được Tổng Bí thư Tô Lâm trao tặng phòng STEM và tham gia tư vấn thiết kế), nhóm đặt mục tiêu: bước vào phòng là hiểu ngay ý nghĩa không gian và làm sao để “món quà” lan tỏa bền vững.
Tên gọi “STEM Innovation Petrovietnam” được lựa chọn. Điều này thể hiện quyết tâm thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW, đồng thời bày tỏ sự tri ân đối với nhà tài trợ Petrovietnam. Và quan trọng hơn là thể hiện trách nhiệm xã hội của Petrovietnam - doanh nghiệp dân tộc, vì lợi ích quốc gia.
Cùng chung nhận định về chương trình STEM Innovation Petrovietnam, Đại biểu Quốc hội Hà Ánh Phương khẳng định đây là một chương trình rất ý nghĩa và cần phải được nhân rộng hơn nữa. Petrovietnam đã không chỉ dừng ở việc đầu tư ngắn hạn mà đầu tư rất bài bản cho giáo dục, thể hiện tầm nhìn dài hạn của Tập đoàn trong việc chuẩn bị cho nguồn nhân lực. Đặc biệt, điều này thể hiện trách nhiệm xã hội rất lớn của doanh nghiệp.
“Là giáo viên từng giảng dạy ở miền núi, tôi đã gặp rất nhiều những khó khăn, ví dụ học sinh không có nhiều cơ hội để tiếp cận những phòng lab hiện đại hay các thiết bị hiện đại như vậy. Do đó, tôi nghĩ rằng chương trình STEM Innovation Petrovietnam rất có ý nghĩa đối với các học sinh, giúp giảm khoảng cách vùng miền. Tôi cũng cho rằng Petrovietnam thực sự coi phát triển giáo dục là một trong những chiến lược dài hạn nhằm phát triển nhân lực tương lai, bởi vậy Tập đoàn mới có thể đầu tư bài bản và tạo nên chương trình ý nghĩa này” – Đại biểu Hà Ánh Phượng chia sẻ.
Từ lớp học đến sân chơi quốc gia – quốc tế
Một nội dung đáng chú ý của tọa đàm là những dẫn chứng “có địa chỉ” về hiệu quả vận hành, đặc biệt tại Trường THCS Cầu Giấy – nơi được nhắc đến như ví dụ về cách một phòng STEM có thể kéo theo thay đổi trong phương pháp dạy – học, tâm thế của học sinh, thậm chí sự tham gia của phụ huynh.
Cô giáo Nguyễn Thị Nhàn, Tổ giáo viên trường THCS Cầu Giấy nhấn mạnh khi có chương trình STEM Innovation Petrovietnam, bên cạnh việc nhà trường được trang bị thêm các thiết bị hiện đại công nghệ tiên tiến mà còn là một bước ngoặt, một cú hích lớn cho cả thầy và trò của trường để thay đổi về mặt tư duy, đổi mới về mặt phương pháp khi dạy học - không chỉ là dừng lại ở các bài giảng truyền thống mà còn đưa STEM vào giảng dạy. Còn đối với học sinh, các em đã được chạm vào công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), robotics. Học sinh được tự mình lắp ráp robot và đem robot mình sáng tạo đi thi đấu trong khu vực, và hướng đến quốc tế.
Từ nền tảng đó, nhà trường hình thành phong trào robotics sôi nổi với nhiều đội tham gia; học sinh có điều kiện luyện tập theo chuẩn thi đấu, làm “sổ tay kỹ thuật” nghiêm túc, tham gia các giải khu vực – quốc gia – quốc tế; và quan trọng hơn, được học những năng lực chỉ có thể hình thành khi có môi trường thực hành đủ chuẩn.
Là ĐBQH và là giáo viên trực tiếp đứng trên bục giảng, từng hướng dẫn học sinh về các dự án liên quan đến STEM, Đại biểu Hà Ánh Phương cho biết STEM đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Nếu như coi đổi mới sáng tạo và kinh tế số là động lực phát triển của một quốc gia thì giáo dục STEM là khâu để chuẩn bị nền móng cho quá trình này, giúp chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.
Cũng theo ĐBQH Hà Ánh Phượng, bản chất của giáo dục STEM là giúp các em hình thành và phát triển cái tư duy giải quyết vấn đề và tư duy khoa học, từ đó có thể phát triển những năng lực phẩm chất rất cần trong xã hội hiện đại. Các em không phải chỉ học các môn đơn lẻ, mà thông qua kiến thức liên môn về công nghệ, khoa học, toán, lý, hóa… để giải quyết các vấn đề cụ thể và có những giải pháp cụ thể, các mô hình hay sản phẩm cụ thể.
Doanh nghiệp đồng hành: không chỉ là tài trợ, mà là “kiến tạo hệ sinh thái”
Nếu như giáo dục là quốc sách, thì trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, sự tham gia của doanh nghiệp ngày càng được nhìn nhận như một cấu phần quan trọng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn chia sẻ chúng ta có thể nhìn thấy sự khác biệt của STEM ở ba cấp độ. Thứ nhất là mức độ phổ cập, giáo dục STEM cho tất cả học sinh trong các tiết học hiện nay là yêu cầu bắt buộc từ khi có Nghị quyết 71-NQ/TW. Từ đó, việc triển khai STEM ở địa phương trở thành một chỉ số đánh giá hoàn thành nhiệm vụ. Thứ hai là STEM dành cho nhóm học sinh có nhu cầu hướng nghiệp và nâng cao, thông qua các câu lạc bộ. Thứ ba là nhóm học sinh học STEM ở tầm “Innovation” - tức là sáng tạo đột phá, tham gia các sân chơi lớn ở cấp quốc gia và quốc tế. Trong triển khai hệ thống phòng STEM Innovation Petrovietnam, mô hình này đáp ứng đầy đủ cả ba chức năng trên.
Theo ĐBQH Hà Ánh Phượng, trong bối cảnh kinh tế số, các học sinh, nhất là học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông là nguồn nhân lực tương lai, phải có trình độ kỹ thuật cao, và STEM đã đặt nền móng cho các em qua quá trình mà học tập để có được những kiến thức kỹ năng và cốt lõi của cái nền kinh tế số sau này. Giáo dục STEM sẽ tạo ra một cơ hội thu hẹp khoảng cách vùng miền khi mà các học sinh miền núi được tiếp cận việc làm sau này. Chính vì vậy, giáo dục STEM là khâu chuẩn bị giúp cho chúng ta có thể hình thành được nguồn nhân lực chất lượng cao trong tương lai.
Cùng với việc phát triển STEM, hiện nay cũng cần xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ và bền vững, cùng cơ chế hợp tác công – tư minh bạch để phân định vai trò trong vận hành, tổ chức hoạt động, cuộc thi và trải nghiệm. Bên cạnh đó, yếu tố con người luôn là then chốt: muốn học sinh giỏi STEM thì cần giáo viên giỏi STEM; do đó, đào tạo “Master Trainer” và chính sách tạo động lực cho giáo viên là mắt xích không thể bỏ qua.
Khát vọng vươn ra chuẩn toàn cầu
Từ thực tiễn triển khai từ THCS Cầu Giấy, cô giáo Nguyễn Thị Nhàn khẳng định từ khi có chương trình STEM Innovation Petrovietnam đồng hành, việc giảng dạy trong nhà trường đã có một lộ trình và có hiệu quả nhất định. Và để vận hành hiệu quả phòng STEM cần có 3 yếu tố. Thứ nhất là từ phía Ban Giám hiệu nhà trường, sự chỉ đạo rất sát sao và chiến lược dài hạn chứ không phải là chỉ là hoạt động phong trào. Có những buổi tập huấn chuyên sâu, Ban Giám hiệu đã mời thêm các chuyên gia để giảng dạy nâng cao trình độ nhận thức về STEM cũng như là hiệu quả của STEM.
Thứ hai, là các thầy cô luôn nhiệt tình và muốn được học hỏi, sáng tạo. Khi chương trình STEM Innovation Petrovietnam được triển khai tại trường, các thầy cô đã nhanh chóng tiếp cận, không ngại khó, ngại khổ và thực sự đầu tư thời gian và tâm huyết để đưa STEM vào giảng dạy. Thứ ba, chính là từ phía học sinh. Học sinh của trường chất lượng đồng đều và năng động, luôn thể hiện sự sáng tạo và đặc biệt hết mình trong các hoạt động STEM.
Khi được tiếp cận không gian thực hành đủ chuẩn, học sinh không còn “tự ti” vì thiếu điều kiện; thay vào đó, có thể tham gia học tập, thi đấu, hợp tác theo chuẩn mực quốc tế. Nhận định về vấn đề này, ĐBQH Hà Ánh Phượng cho biết thông qua học tập theo mô hình STEM, cả giáo viên lẫn học sinh Việt Nam sẽ tiếp cận các chuẩn mực quốc tế, tuân thủ quy trình nghiên cứu, chuẩn mực học thuật, quy tắc làm việc nhóm ở tầm quốc tế (qua các cuộc thi như NASA, ISEF, FIRST Robotics)… góp phần tạo chất lượng của giáo dục Việt Nam trên trường quốc tế.
Có thể thấy ý nghĩa của STEM Innovation Petrovietnam không nằm ở một buổi lễ hay một con số mục tiêu. Điều nằm lại sau cùng là cách chương trình được định vị như một mô hình kết nối: kết nối giữa nghị quyết và thực tiễn; giữa trường học và doanh nghiệp; giữa đô thị và vùng khó; giữa lớp học và sân chơi quốc tế; giữa một phòng thực hành và một hệ sinh thái lan tỏa.
