Hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng pháp nhân để phạm tội
Ngày 27/10, phát biểu giải trình, làm rõ tại phiên thảo luận ở hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết đa số ý kiến đại biểu Quốc hội nhất trí với các sửa đổi, bổ sung liên quan đến trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, cân nhắc phạm vi áp dụng đối với từng tội danh.
Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi phạm tội.
Thực tế, có những trường hợp núp bóng doanh nghiệp để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân và doanh nghiệp nhưng chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự. Việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trong những trường hợp này có thể chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả.
Trên cơ sở tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và các cam kết quốc tế, dự thảo đã mở rộng thêm 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Các nhóm tội được tập trung rà soát gồm mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kinh doanh thương mại, dịch vụ, môi trường, thực phẩm, ma túy, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.
Bổ sung tội danh mới, kết hợp nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo
Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là bổ sung các tội danh, hành vi phạm tội mới để đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với những loại tội phạm đang phát sinh, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế.
Theo Bộ trưởng Bộ Công an, nhiều hành vi mới gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức nhưng chưa được nhận diện đầy đủ trong Bộ luật Hình sự năm 2015 do thời điểm đó chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện. Việc bổ sung quy định nhằm tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ đất nước trong tình hình mới.
Dự thảo bổ sung 11 tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường mã hóa. Đồng thời, dự thảo bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép, góp phần thực hiện nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU; các tội phạm về xâm phạm an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng; tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt theo khuyến nghị của FATF.
Dự thảo cũng bổ sung tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nhằm nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát các tội danh cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội. Theo Bộ trưởng Bộ Công an, dự thảo quy định 35 tội phải chịu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn này, nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn hậu quả do tội phạm gây ra.
Cùng với tăng cường đấu tranh, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về loại trừ, tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự; giảm hình phạt, xóa án tích; đồng thời điều chỉnh một số cấu thành tội phạm và nâng định mức tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh. Những điều chỉnh này hướng tới loại trừ các hành vi chưa đến mức phải xử lý hình sự, phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội.
Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, sau phiên thảo luận tại hội trường, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo Bộ luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này.
