Tháp cổ Chót Mạt: Dấu ấn văn hóa Óc Eo 1.200 năm tại Tây Ninh

Khám phá tháp Chót Mạt, một trong ba công trình kiến trúc hiếm hoi của nền văn hóa Óc Eo còn sót lại tại miền Nam, minh chứng cho vương quốc Phù Nam rực rỡ.

Tây Ninh vốn nổi tiếng với du lịch tâm linh qua các công trình như tượng Phật Bà trên núi Bà Đen hay Tòa Thánh Tây Ninh. Tuy nhiên, vùng đất này còn ẩn chứa những giá trị lịch sử sâu dày từ nền văn hóa Óc Eo cổ đại, tiêu biểu là tháp cổ Chót Mạt.

Di sản hiếm quý của nền văn hóa Óc Eo

Tháp Chót Mạt (hay tháp Chóp Mạt) là một trong ba ngọn tháp cổ thuộc văn hóa Óc Eo còn tồn tại ở miền Nam Việt Nam, bên cạnh tháp Bình Thạnh (Tây Ninh) và tháp Vĩnh Hưng (Cà Mau). Với những du khách đam mê tìm hiểu lịch sử và các nền văn hóa cổ, đây là điểm dừng chân không thể bỏ qua.

Toàn cảnh tháp cổ Chót Mạt tại huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh nhìn từ xa giữa cánh đồng.
Tháp Chót Mạt tọa lạc tại huyện Tân Biên, cách trung tâm thành phố Tây Ninh hơn 20km.

Công trình tọa lạc tại huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, cách trung tâm thành phố khoảng hơn 20km về phía Tây Bắc. Tháp được xây dựng trên một gò đất cao hình chữ nhật, bao quanh bởi tường gạch thấp. Vị trí giữa cánh đồng thoáng đãng giúp du khách có thể quan sát ngọn tháp từ khoảng cách xa.

Kỹ thuật xây dựng không chất kết dính đầy bí ẩn

Được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 8, giai đoạn hậu Óc Eo, tháp Chót Mạt mãi đến đầu thế kỷ 20 mới được các nhà khảo cổ phát hiện. Trải qua sự tàn phá của thời gian, công trình từng bị hư hại nặng nề trước khi được trùng tu và bảo tồn như hiện trạng ngày nay.

Cận cảnh kiến trúc tháp Chót Mạt sau khi được trùng tu và bảo tồn.
Tháp được xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ 8 và được các nhà khảo cổ phát hiện vào đầu thế kỷ 20.

Về kiến trúc, tháp có hình vuông với bốn cạnh tương ứng bốn hướng, cao 10m tính từ mặt đất. Chân tháp gồm 3 tầng xếp chồng, thu hẹp dần khi lên cao. Điểm đặc biệt là tháp chỉ có một cửa duy nhất mở về hướng Đông.

Cấu trúc chân tháp gồm các tầng xếp chồng lên nhau thu nhỏ dần về phía đỉnh.
Chân tháp gồm 3 tầng xếp chồng lên nhau và nhỏ dần lên phía trên.

Tên gọi Chót Mạt xuất phát từ thực tế khi được phát hiện, ngọn tháp đã bị mất phần chóp mái. Dù đã qua nhiều đợt sửa chữa, phần đỉnh tháp vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn như nguyên bản quá khứ.

Phần đỉnh tháp bị khuyết thiếu, nguồn gốc của tên gọi Chót Mạt.
Tháp không có chóp mái do bị hư hại từ lúc được phát hiện.

Nghệ thuật chạm khắc tinh xảo của vương quốc Phù Nam

Tương tự kiến trúc tháp Chăm ở miền Trung, tháp Chót Mạt được xây bằng gạch nung và đá phiến xếp khít nhau mà không sử dụng bất kỳ chất kết dính nào. Kỹ thuật này đạt đến độ tinh xảo cao, không để lại kẽ hở giữa các viên gạch.

Kỹ thuật xây dựng bằng gạch nung xếp khít nhau không dùng chất kết dính của người cổ xưa.
Kỹ thuật xây dựng tinh thông thể hiện qua việc gạch xếp khít nhau không kẽ hở.

Mặt ngoài của tháp là không gian nghệ thuật với các bức phù điêu chạm nổi hình hoa lá, chim muông và các vị thần. Những chi tiết này tái hiện sinh động đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân vương quốc Phù Nam xưa.

Các bức phù điêu chạm khắc nổi trên mặt tường ngoài của tháp.
Nghệ thuật chạm khắc nổi với hình ảnh hoa lá, chim muông trên mặt tường ngoài.

Bên trong tháp, không gian thờ cúng khá đơn giản. Các khảo sát khảo cổ đã tìm thấy bệ thờ Yoni và tượng thần Vishnu bằng sa thạch, cho thấy đây từng là nơi thờ phụng thần Vishnu theo truyền thống Ấn Độ giáo.

Không gian bên trong tháp cổ Chót Mạt khá đơn giản và tĩnh mịch.
Khu vực thờ cúng bên trong tháp khá đơn giản.

Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia

Năm 1993, tháp Chót Mạt chính thức được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia. Đây không chỉ là một điểm tham quan mà còn là một kho tàng học thuật quan trọng để nghiên cứu về sự phát triển của văn hóa Óc Eo.

Bệ thờ và các dấu tích khảo cổ bên trong di tích tháp Chót Mạt.
Các di tích còn sót lại như bệ thờ Yoni cho thấy tháp từng dùng để thờ thần Vishnu.

Nếu có dịp ghé thăm Tây Ninh, du khách nên dành thời gian chiêm ngưỡng ngọn tháp cổ này để cảm nhận rõ nét hơn về một chương sử huy hoàng của vùng đất phương Nam hơn một thiên niên kỷ trước.

Tháp Chót Mạt là nhân chứng sống của nền văn hóa Óc Eo cổ đại tại Tây Ninh.
Tháp Chót Mạt được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia vào năm 1993.

Xem thêm

Du lịch Việt thăng hạng với 3 điểm đến được Tripadvisor vinh danh

Du lịch Việt thăng hạng với 3 điểm đến được Tripadvisor vinh danh

(CLO) Ba điểm đến nổi tiếng của Việt Nam gồm phố cổ Hội An (Đà Nẵng), Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh và Địa đạo Củ Chi vừa được nền tảng du lịch Tripadvisor vinh danh trong danh sách những điểm tham quan hàng đầu châu Á thuộc giải thưởng Travelers’ Choice Awards Best of the Best 2026.

Lâm Đồng phát động chương trình "Du lịch xanh - Vì tương lai bền vững”

Lâm Đồng phát động chương trình "Du lịch xanh - Vì tương lai bền vững”

(CLO) Ngày 12/6, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng phối hợp với UBND đặc khu Phú Quý tổ chức lễ phát động chương trình “Du lịch xanh - Vì tương lai bền vững”, nhằm lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng Phú Quý trở thành điểm đến xanh, sạch, thân thiện và hấp dẫn.

Kỳ cuối: Giải mã con đường đưa du lịch Quảng Trị bứt phá

Kỳ cuối: Giải mã con đường đưa du lịch Quảng Trị bứt phá

(CLO) Sở hữu kho tàng di sản lịch sử, văn hóa tâm linh và thiên nhiên đặc sắc, Quảng Trị đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành động lực phát triển thực sự, cần một chiến lược dài hơi, đồng bộ và khác biệt. 

Nhiều du khách tìm đến Sông Thạch Hãn không chỉ để tham quan mà còn để tri ân, cảm nhận chiều sâu lịch sử và giá trị của hòa bình hôm nay

Kỳ 2: Kết nối di sản, đánh thức sức mạnh du lịch Quảng Trị

(CLO) Từ những dòng sông ghi dấu chiến tranh, những nghĩa trang liệt sĩ linh thiêng đến đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, Quảng Trị đang sở hữu một “mỏ vàng” di sản hiếm có. Thế nhưng, tiềm năng chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được đánh thức bằng tư duy liên kết, sản phẩm khác biệt và sự tham gia của cộng đồng địa phương. Vấn đề đặt ra hôm nay không còn là Quảng Trị có gì để làm du lịch, mà là làm thế nào để biến những giá trị ấy thành sức mạnh phát triển bền vững.

Hà Nội quảng bá ẩm thực và nghệ thuật truyền thống tới đại biểu ASEAN

Hà Nội quảng bá ẩm thực và nghệ thuật truyền thống tới đại biểu ASEAN

(CLO) Trong khuôn khổ hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN (ASEAN City Leaders Conference - ACLC) năm 2026, chiều 7/6, tại Phố Sách Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức Không gian trưng bày, triển lãm, giới thiệu ẩm thực và biểu diễn nghệ thuật truyền thống nhằm quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của Thủ đô tới các đại biểu quốc tế.

Cỡ chữ bài viết: