Thi trên máy nhưng không thi qua Internet
Bộ GD&ĐT vừa trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036. Đề án được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện kỳ thi chuẩn hóa quốc gia theo hướng hiện đại, khách quan và tin cậy, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số của ngành giáo dục.
Trao đổi về đề án, GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) cho biết, một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay là nhiều người cho rằng thi trên máy tính đồng nghĩa với thi trực tuyến, phụ thuộc vào Internet và tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật.
Theo ông Chương, mô hình được đề xuất hoàn toàn khác.
Đề thi sẽ được truyền từ trung tâm điều hành qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ tại từng điểm thi. Trong suốt quá trình làm bài, thí sinh sử dụng mạng LAN nội bộ, hoàn toàn không kết nối Internet.
"Mô hình này hạn chế việc kỳ thi phụ thuộc vào đường truyền Internet, đồng thời giảm nguy cơ bị tấn công trực tiếp từ môi trường mạng", ông Chương nhấn mạnh.
Theo Bộ GD&ĐT, việc chuyển từ thi trên giấy sang thi trên máy tính chỉ là đổi mới công cụ và quy trình tổ chức thi, không làm thay đổi mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra của Chương trình giáo dục phổ thông.
Tự động hóa để giảm tối đa sai sót
Một trong những định hướng quan trọng của đề án là ứng dụng công nghệ nhằm tự động hóa tối đa các công đoạn có thể tự động hóa, qua đó giảm sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người.
Theo ông Chương, thi trên máy tính sẽ giúp giảm các khâu thủ công như in sao đề, vận chuyển, bàn giao bài thi và chấm bài trắc nghiệm; đồng thời ghi nhận đầy đủ quá trình làm bài của thí sinh, tăng khả năng giám sát, truy vết và hậu kiểm.
Hình thức thi này cũng tạo điều kiện tổ chức nhiều ca thi với các đề được chuẩn hóa, bảo đảm tương đương về độ khó và khả năng đánh giá; từng bước mở rộng dạng thức câu hỏi bằng âm thanh, hình ảnh, video hoặc mô phỏng, phù hợp định hướng đánh giá năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Đề án cũng đặt ra yêu cầu rất cao về an toàn hệ thống. Dữ liệu đề thi và bài thi phải được mã hóa trong suốt quá trình truyền, lưu trữ và sao lưu; hệ thống phân quyền truy cập theo từng nhiệm vụ, xác thực người vận hành, ghi nhật ký thao tác và có cơ chế phát hiện truy cập bất thường.
Bộ GD&ĐT cũng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ một số công đoạn trong xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. Tuy nhiên, AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế đội ngũ chuyên gia trong việc xây dựng, thử nghiệm, thẩm định và phê duyệt câu hỏi.
Thi nhiều ca nhưng phải bảo đảm công bằng
Theo đề án, việc tổ chức thi trên máy tính sẽ được triển khai theo lộ trình, chỉ áp dụng tại những địa phương và điểm thi đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, không triển khai đồng loạt khi điều kiện giữa các vùng còn chênh lệch.
Trong giai đoạn chuyển tiếp, dự kiến từ năm 2027, một số địa phương đủ điều kiện sẽ tổ chức song song thi trên giấy và thi trên máy tính.
Ông Chương cũng cho biết, thí sinh thi trên máy và thi trên giấy sẽ sử dụng chung nội dung đề thi đối với các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả. Giá trị sử dụng kết quả giữa hai hình thức được bảo đảm tương đương.
Đối với việc tổ chức nhiều ca thi, các đề thi không nhất thiết giống hệt nhau nhưng phải tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường. Điều này chỉ được thực hiện khi ngân hàng câu hỏi đã được chuẩn hóa, thử nghiệm đầy đủ và kiểm định bằng các phương pháp khảo thí khoa học, nhằm bảo đảm không có thí sinh nào được lợi hay bất lợi vì thi ở ca khác.
Bộ GD&ĐT cũng tính toán các phương án xử lý sự cố như mất điện, hỏng máy hoặc lỗi phần mềm. Hệ thống phải có khả năng tự động lưu bài định kỳ; điểm thi phải có máy tính dự phòng, nguồn điện dự phòng và quy trình xử lý cụ thể để bảo đảm quyền lợi của thí sinh.
Không chạy theo tiến độ
Theo Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT đã thử nghiệm thi trên máy tính từ cuối năm 2024. Đến tháng 4 và 5/2026, việc thử nghiệm được mở rộng tại 15 tỉnh, thành phố với 143 trường THPT, trường chuyên và trung tâm giáo dục thường xuyên, thu hút 36.178 thí sinh, tương đương khoảng 143.000 lượt thi.
Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định và có khả năng triển khai trong điều kiện thực tế của Việt Nam.
Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT khẳng định sẽ tiếp tục đánh giá toàn diện về độ ổn định của hệ thống, tính tương đương giữa các đề thi, khả năng xử lý sự cố và các điều kiện bảo đảm an toàn trước khi mở rộng phạm vi triển khai.
"Quan điểm xuyên suốt là triển khai theo lộ trình phù hợp, lấy chất lượng, an toàn và công bằng làm yêu cầu cao nhất; không chạy theo tiến độ khi chưa bảo đảm đầy đủ các điều kiện", ông Chương khẳng định.
Theo Bộ GD&ĐT, điều học sinh cần tập trung vẫn là kiến thức và năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông. Máy tính chỉ là phương tiện làm bài, không làm thay đổi nội dung học tập hay yêu cầu của kỳ thi. Bộ sẽ phối hợp với các địa phương và nhà trường cung cấp miễn phí phần mềm, bài thi mẫu để học sinh làm quen trước khi chính thức triển khai.
