Tỷ lệ hưởng lương hưu ở Việt Nam cao nhất khu vực
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) vừa có văn bản giải trình trước Chính phủ về việc sửa đổi tính toán mức đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), đánh giá khoa học để đảm bảo hài hòa lợi ích lao động, doanh nghiệp và xã hội.
Theo Bộ LĐ-TB&XH, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) nhận định rằng, chính sách Bảo hiểm xã hội (BHXH) ở mỗi quốc gia được thiết kế khác nhau và phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, lịch sử của mỗi nước.
Tỷ lệ đóng BHXH ở Việt Nam hiện ở mức khá cao so với khu vực. (Ảnh: PD)
Trong đó, Malaysia, Singapore... quy định các chế độ ngắn hạn không thực hiện đóng vào quỹ BHXH mà hoàn toàn do người sử dụng lao động bỏ chi phí chi trả khi người lao động bị ốm đau, thai sản, bị thất nghiệp.
Bộ LĐ-TB&XH cho rằng, mức đóng BHXH (tỷ lệ đóng và mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH) phải được tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng, toàn diện để phù hợp với mức hưởng, tương quan giữa thời gian đóng và thời gian hưởng, mức độ bao phủ của các chế độ BHXH.
Tỷ lệ đóng BHXH ở Việt Nam hiện ở mức khá cao so với khu vực, chỉ sau Singapore (37%). Tuy nhiên, tỷ lệ hưởng lương hưu ở Việt Nam lại cao nhất trong khu vực, thậm chí cao nhất trên thế giới. Tỷ lệ hưởng lương hưu tối đa của Việt Nam là 75%, trong khi Trung Quốc, Hàn Quốc chỉ khoảng 40%.
Dù vậy, Bộ LĐ-TB&XH nhận định, dù tỷ lệ đóng, tỷ lệ hưởng lương hưu cao nhưng với tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc không cao. Bình quân năm 2022, bình quân tiền lương đóng bảo hiểm chỉ 5,73 triệu đồng/tháng. Vì vậy, mức lương hưu bình quân của người hưởng lương hưu hiện nay cũng chỉ khoảng 5,4 triệu đồng/người/tháng.
Vì vậy, nếu đặt vấn đề giảm tỷ lệ đóng BHXH, đồng nghĩa với việc phải giảm tỷ lệ hưởng các chế độ BHXH (tỷ lệ hưởng lương hưu) dẫn đến giá trị thực mức hưởng các chế độ BHXH của người lao động còn thấp hơn so với hiện hành.
"Điều này, không phù hợp với điều kiện, bối cảnh thực tiễn của Việt Nam hiện nay", Bộ LĐ-TB&XH nhấn mạnh.
Chiêu trò "né" đóng bảo hiểm của doanh nghiệp
Theo Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH tăng, nhưng không đáng kể dù năm 2016 bắt đầu thực hiện quy định tiền đóng gồm lương, phụ cấp lương, từ năm 2018 thêm các khoản bổ sung khác.
Nhiều doanh nghiệp đã tách hoặc chuyển các khoản phụ cấp sang phúc lợi khác để không phải tính đóng BHXH. Vì thế, tiền lương đóng BHXH hiện chỉ nhỉnh hơn lương tối thiểu, cộng 5-7% phụ cấp nặng nhọc, độc hại, hoặc lao động qua đào tạo nghề. Mức đóng này khiến lương hưu rất thấp.
Điều đó ít nhiều ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động, liên quan đến chế độ hưu trí. Mức đóng BHXH thấp ảnh hưởng đến lương hưu của mỗi người khi về già.
Vì vậy, tại dự thảo Luật BHXH sửa đổi đã đưa ra hai phương án quy định tiền lương đóng bảo hiểm.
Theo đó, phương án 1 xác định, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm là lương tháng bao gồm lương và phụ cấp lương, các khoản bổ sung khác xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật.
Phương án 2 nêu rõ, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH là tiền lương tháng, bao gồm lương và phụ cấp lương, các khoản bổ sung khác theo quy định của pháp luật lao động.
So với phương án 1, tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm theo quy định tại phương án 2 sẽ bao gồm thêm cả các khoản phụ cấp lương, bổ sung khác gắn với quá trình làm việc và kết quả thực hiện công việc của người lao động.
