Một bộ sách giáo khoa chung trên toàn quốc: Đảm bảo tính thống nhất, tiết kiệm chi phí xã hội
Đây là nhận định của nhiều chuyên gia, đại biểu QH cũng như các thầy cô giáo về chủ trương bảo đảm cung cấp một bộ SGK thống nhất toàn quốc sử dụng từ năm học 2026-2027.
Bà Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, nhận định việc áp dụng một bộ SGK thống nhất đồng nghĩa với việc tất cả mọi vùng miền của Việt Nam sẽ được hưởng chung một hệ thống giáo dục.
Đại biểu Trương Xuân Cừ, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội cho rằng, phương án một bộ SGK dùng chung trên toàn quốc là hoàn toàn hợp lý, thiết thực, với nhiều ưu điểm như: đảm bảo tính thống nhất, tiết kiệm được chi phí xã hội, đảm bảo công bằng hơn trong vấn đề kiểm tra, thi cử.
PGS, TS Trần Xuân Nhĩ, Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cho rằng việc thống nhất một bộ SGK dùng chung sẽ giúp chấm dứt tình trạng lộn xộn và tiêu cực trong việc lựa chọn sách. Về mặt kinh tế, lợi ích của việc này là rất lớn. Với hàng chục triệu học sinh, việc in và phát hành nhiều bộ SGK mỗi năm gây ra sự lãng phí không cần thiết. Cũng theo PGS, TS Trần Xuân Nhĩ, một bộ SGK duy nhất không làm mất đi tính linh hoạt hay sáng tạo trong giáo dục. Vấn đề cốt lõi là ở phương pháp giảng dạy.
Ở góc độ người trong cuộc, cô Hoàng Thị Mai - Tổ trưởng Tổ Khoa học xã hội, Trường Trung học cơ sở Hoàng Văn Thụ (Bắc Kạn cũ) cho rằng đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của ngành giáo dục hiện nay, đồng thời mang ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy, tạo sự công bằng trong học tập và giảm gánh nặng chi phí cho xã hội.
Theo quan điểm của cô Hoàng Thị Mai, nếu có một bộ sách giáo khoa dùng chung cho toàn quốc, toàn bộ nội dung kiến thức, phương pháp và định hướng dạy học sẽ được thống nhất, giúp giáo viên dễ dàng xây dựng kế hoạch giảng dạy, tổ chức kiểm tra, đánh giá và chia sẻ chuyên môn một cách hiệu quả hơn. Việc có một bộ sách thống nhất còn mang lại nhiều thuận lợi cho học sinh và phụ huynh. Khi tất cả các địa phương cùng học một chương trình, một bộ sách, học sinh không còn gặp trở ngại khi chuyển trường, thay đổi nơi cư trú, đồng thời việc quyên góp, chia sẻ và tái sử dụng sách giáo khoa giữa các thế hệ học sinh cũng trở nên thuận tiện hơn.
Để có một bộ SGK chất lượng nhất, không nên phủ nhận hoàn toàn các bộ sách đã có
Đó là ý kiến của nhiều chuyên gia trước câu hỏi nên có phương án như thế nào về một bộ SGK dùng chung? TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng viết mới bộ sách trong vòng một năm là bất khả thi, còn ghép chắp vá thì thiếu tính logic. Phương án duy nhất hợp lý là chọn trong ba bộ hiện có, sau đó chỉnh sửa phù hợp. Đây là con đường vừa kịp tiến độ, vừa giảm xáo trộn cho lớp học.
PGS, TS Trần Xuân Nhĩ cũng cho rằng để có một bộ SGK chất lượng nhất, chúng ta không nên phủ nhận hoàn toàn các bộ sách đã có. Cách làm nhanh nhất và tiết kiệm nhất là Bộ GD-ĐT nên thành lập một hội đồng chuyên môn. Hội đồng này sẽ mời các tác giả của các bộ sách hiện tại đến trình bày và bảo vệ quan điểm về những ưu điểm của từng cuốn.
Nhiều thầy cô giáo cũng cho rằng, bộ SGK dùng chung cần kế thừa những ưu điểm nổi bật của các bộ sách hiện hành, như cách trình bày đẹp, hệ thống bài học có tính logic, hình ảnh minh họa phong phú, nội dung cập nhật. Việc tích hợp hợp lý giữa kiến thức cũ và mới, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp bộ sách thống nhất vừa mang tính đổi mới, vừa giữ được sự quen thuộc với giáo viên và học sinh.
Chọn một bộ sách nhiều ưu điểm
Nhiều ý kiến cho rằng, phương án duy nhất hợp lý là chọn một bộ SGK ưu việt nhất từ ba bộ hiện có, sau đó chỉnh sửa phù hợp, vừa kịp tiến độ, vừa giảm xáo trộn cho lớp học. Như ý kiến của ông Nguyễn Bá Thuyền - Đại biểu Quốc hội khóa XII, XIII - bộ SGK nhận được nhiều sự lựa chọn của các nhà trường, sự tin tưởng và đánh giá tích cực từ phía các thầy cô giáo, với hiệu quả giáo dục mang lại cho học sinh ở mức tốt, thì đó là một bộ sách phù hợp để triển khai rộng rãi.
Ba bộ SGK đang được sử dụng và giảng dạy trong Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018 tại Việt Nam bao gồm: "Kết nối tri thức với cuộc sống", "Chân trời sáng tạo" và "Cánh diều". Trong đó, hai bộ SGK "Kết nối tri thức với cuộc sống" và "Chân trời sáng tạo" của Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục Việt Nam đang được nhiều giáo viên, học sinh lựa chọn do chất lượng đồng đều, bám sát yêu cầu chương trình, bảo đảm tính khoa học, tính sư phạm và tính phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Các bộ sách của NXB Giáo dục Việt Nam được đánh giá là có sự kế thừa những ưu điểm của các bộ sách trước, đồng thời cập nhật những kiến thức mới, phương pháp dạy học tiên tiến. Điều này giúp bảo đảm sự liên tục và ổn định trong quá trình dạy và học.
Thầy Phạm Văn Tâm - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Cốc Ly số 1 (xã Bảo Nhai, tỉnh Lào Cai) cho biết: “Từ năm đầu tiên triển khai lựa chọn sách giáo khoa mới theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhà trường đã thành lập hội đồng lựa chọn và để các giáo viên trong các tổ nhóm chuyên môn thảo luận, thống nhất lựa chọn sách trên tinh thần dân chủ, khách quan. Hầu hết các thầy cô thống nhất lựa chọn sách giáo khoa từ bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Một số ít môn học như Mỹ thuật, Công nghệ, giáo viên chọn sách từ bộ “Chân trời sáng tạo”. Cả hai bộ sách giáo khoa này đều của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Ưu điểm của bộ sách này là nội dung kiến thức đảm bảo theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông; về hình thức, kênh hình và kênh chữ được trình bày rất rõ ràng, hợp lý và tạo nhiều cảm hứng cho học sinh. Đặc biệt, bộ sách này được các thầy cô đánh giá là phù hợp với học sinh vùng cao hơn so với các bộ sách khác, nhất là với các môn Toán, Khoa học tự nhiên… có sự gần gũi, dễ hiểu và có sự kế thừa từ những bộ sách giáo khoa trước đó”.
“Trước hết, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam luôn là địa chỉ tin cậy từ xưa đến nay trong việc biên soạn, in ấn, phát hành sách giáo khoa. Thứ hai, bộ sách này phù hợp với đại đa số học sinh, kể cả học sinh vùng khó. Theo các thầy cô của tổ chuyên môn đánh giá, nội dung và hình thức của các cuốn sách đều được trình bày theo hướng dễ tiếp cận, để học sinh thuận tiện hơn trong việc theo dõi, tạo hứng thú học tập cho học sinh”- Thầy Tâm lý giải.
Cô Hoàng Thị Mai chia sẻ, hiện nay Trường Trung học cơ sở Hoàng Văn Thụ (Bắc Kạn cũ) đang sử dụng bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho các môn thuộc lĩnh vực Khoa học xã hội.
Qua thực tế giảng dạy, cô Mai cho biết đội ngũ giáo viên trong trường đều đánh giá cao và hài lòng với bộ sách này, bởi nội dung được biên soạn logic, dễ hiểu, gắn với thực tiễn cuộc sống, tạo nhiều thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy – học.
Theo cô, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống có nhiều ưu điểm nổi bật, thể hiện rõ tinh thần đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Các bài học được thiết kế sinh động, gắn liền với thực tiễn, định hướng phát triển năng lực học sinh, giúp người dạy dễ dàng tổ chức các hoạt động học tập tích cực, khơi gợi hứng thú tìm tòi và sáng tạo ở học sinh.
Qua đó, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết vận dụng những điều đã học vào cuộc sống hằng ngày, hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế.
