Tìm hướng đi mới cho báo chí Việt Nam đến năm 2045

Báo chí đang đối mặt với nhiều thách thức

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Phan Tâm cho biết, hội thảo hôm nay diễn ra trong thời điểm đặc biệt khi cả nước chuẩn bị kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Thứ trưởng gửi lời chúc mừng tới đội ngũ những người làm báo trên cả nước, đồng thời ghi nhận những đóng góp quan trọng của báo chí đối với sự phát triển của đất nước trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức.

Thứ trưởng Phan Tâm cho rằng, báo chí Việt Nam đang đứng trước những thách thức chưa từng có khi vừa thực hiện quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy, vừa phải thích ứng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nền tảng truyền thông mới.

Theo ông, trong bối cảnh mỗi ngày công chúng tiếp nhận một lượng thông tin khổng lồ từ nhiều nguồn khác nhau, nhu cầu được tiếp cận thông tin chính xác, được giải thích, phân tích và định hướng ngày càng lớn. Đây chính là lúc vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng với tư cách là điểm tựa của niềm tin xã hội. Tuy nhiên, nhiều cơ quan báo chí hiện đang phải đối mặt với áp lực lớn về nguồn lực, công nghệ và mô hình phát triển.

Ông nhấn mạnh, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là báo chí sẽ phát triển bằng nguồn lực nào hay trên nền tảng nào, mà còn là làm thế nào để tiếp tục hoàn thành sứ mệnh mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó trong bối cảnh mới. Nếu như trước đây lợi thế của báo chí là tốc độ đưa tin thì hiện nay điều xã hội cần hơn là những thông tin có độ tin cậy cao, chiều sâu phân tích và giá trị định hướng.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, dù công nghệ thay đổi nhanh chóng, những giá trị cốt lõi của báo chí như kiểm chứng sự thật, trách nhiệm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và sự gắn bó với lợi ích quốc gia vẫn không thể thay thế. Vì vậy, chiến lược phát triển báo chí cần giải quyết đồng bộ các vấn đề về nhân lực, công nghệ, cơ chế chính sách, kinh tế báo chí và môi trường hoạt động để tạo điều kiện cho báo chí phát triển bền vững, đồng thời giúp những người làm báo yên tâm sống với nghề và tiếp tục cống hiến.

Trình bày tóm tắt dự thảo "Chiến lược phát triển và quản lý hệ thống báo chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045", Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc cho biết, chiến lược được xây dựng trong bối cảnh báo chí đang chịu nhiều tác động từ chuyển đổi số, mạng xã hội và sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông.

Theo ông Phúc, dự thảo được xây dựng trên 5 quan điểm lớn gồm: kiến tạo sự ổn định xã hội, củng cố niềm tin và khát vọng phát triển đất nước; phát triển báo chí gắn với nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước; huy động hiệu quả các nguồn lực; chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, kiến tạo phát triển và lấy công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực trung tâm.

Mục tiêu tổng quát của chiến lược là xây dựng hệ thống báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; hình thành các cơ quan báo chí chủ lực và các tổ hợp truyền thông mạnh đóng vai trò trụ cột trong hệ sinh thái thông tin quốc gia. Người dân có thể tiếp cận sản phẩm báo chí chất lượng cao trên mọi nền tảng và môi trường số.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chiến lược tập trung vào 5 trụ cột lớn gồm: xây dựng mô hình báo chí tinh gọn, hiện đại; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đầu tư hạ tầng số và ứng dụng AI; đổi mới cơ chế tài chính; tăng cường bảo vệ bản quyền báo chí trên môi trường mạng.

"Đây không chỉ là văn kiện định hướng phát triển báo chí mà còn hướng tới giải quyết những câu hỏi căn bản về tương lai của nền báo chí Việt Nam, từ việc bảo đảm nguồn lực phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh đến tạo điều kiện để người làm báo phát huy tốt nhất vai trò, trách nhiệm của mình trong thời đại số", Cục trưởng Cục báo chí nhấn mạnh.

Cần cơ chế bảo đảm nguồn lực cho các cơ quan báo chí

Góp ý đối với dự thảo Chiến lược, đại diện Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) đánh giá, đây là văn bản được chuẩn bị công phu, có tầm nhìn dài hạn và tiếp cận tương đối toàn diện đối với các vấn đề phát triển báo chí trong tương lai. Tuy nhiên, VTV cho rằng chiến lược cần làm rõ hơn các nguyên tắc mang tính định hướng để dẫn dắt sự phát triển của hệ thống báo chí đến năm 2045.

Theo đại diện VTV, trước sự phát triển nhanh chóng của AI, các nền tảng xuyên biên giới và các phương thức phân phối nội dung mới, báo chí không thể chỉ dừng ở việc thích ứng với công nghệ mà cần giữ vai trò đi trước, dẫn dắt hệ sinh thái thông tin và truyền thông quốc gia. Công nghệ là công cụ hỗ trợ, nhưng không thể thay thế vai trò định hướng của báo chí cách mạng.

Đại diện VTV cũng đề xuất xác định bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia là nhiệm vụ chính trị trọng yếu. Trong bối cảnh cạnh tranh thông tin toàn cầu ngày càng gay gắt, tin giả và thông tin sai lệch gia tăng, Nhà nước cần có cơ chế bảo đảm nguồn lực tương xứng cho các cơ quan báo chí chủ lực thực hiện nhiệm vụ này.

Một nội dung quan trọng khác được VTV nhấn mạnh là cần xây dựng các tổ hợp truyền thông đa nền tảng đủ mạnh để cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Theo đó, báo chí Việt Nam không chỉ cạnh tranh trong phạm vi quốc gia mà đã bước vào cuộc đua toàn cầu về nội dung, công nghệ và ảnh hưởng xã hội. Bên cạnh đó, VTV đề nghị chiến lược cần chú trọng hơn tới vai trò giáo dục, định hướng tư tưởng, lan tỏa giá trị văn hóa cũng như đào tạo nguồn nhân lực báo chí chất lượng cao, có khả năng làm chủ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong thời đại số.

Trong khi đó, nhà báo Lê Ngọc Long - Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội Nhân dân cho rằng, dự thảo chiến lược cần làm rõ hơn các tiêu chí xác định cơ quan báo chí chủ lực cũng như mô hình cơ quan báo chí đa phương tiện. Theo ông, mỗi cơ quan báo chí có đặc thù riêng về chức năng, nhiệm vụ và cơ quan chủ quản nên không thể áp dụng một mô hình chung cho tất cả.

Về nguồn lực tài chính, nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh báo chí cách mạng là lực lượng phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước, do đó việc bảo đảm kinh phí hoạt động không chỉ là trách nhiệm đối với các cơ quan báo chí chủ lực mà là trách nhiệm chung của Nhà nước đối với hệ thống báo chí.

Nhà báo Lê Ngọc Long cho rằng cơ chế đặt hàng hiện nay vẫn mang tính ngắn hạn, chưa tạo được nền tảng đầu tư chiến lược cho sự phát triển lâu dài. Trong khi đó, để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, các cơ quan báo chí cần đầu tư bài bản về nhân lực, công nghệ và hệ thống nội dung.

Vì vậy, chiến lược cần xác định rõ phần việc Nhà nước phải bảo đảm nguồn lực và phần việc xã hội hóa hoặc tự chủ. Ngoài ra, nhà báo Lê Ngọc Long đề nghị nghiên cứu cơ chế chia sẻ dữ liệu, chia sẻ nội dung giữa các cơ quan báo chí nhằm tăng hiệu quả tuyên truyền, đồng thời vẫn bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và bản quyền tác phẩm báo chí.

Đối với đào tạo nhân lực, ông Long cho rằng cần coi đây là nhiệm vụ bắt buộc trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh chóng. Đồng thời, chiến lược cũng cần có những quy định đặc thù đối với hệ thống báo chí trong lực lượng vũ trang để phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong tình hình mới.

Đại diện Cơ quan Báo và Phát thanh - Truyền hình Hà Nội cho biết, sau quá trình sắp xếp theo chủ trương chung, thành phố Hà Nội đã hợp nhất 6 cơ quan báo chí với hơn 1.200 nhân sự thành một cơ quan báo chí duy nhất. Thực tiễn triển khai cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện các quy định chi tiết và cơ chế tài chính phù hợp để xây dựng mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện trong thời gian tới.

Trong khi đó, Tổng Biên tập Báo Dân trí Phạm Tuấn Anh cho rằng, bên cạnh vai trò chính trị, tư tưởng, báo chí cần được nhìn nhận là một ngành kinh tế đặc thù có đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng. Báo chí không chỉ tạo dựng niềm tin và sự đồng thuận xã hội mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng và phát triển kinh tế.

Ông cũng đề xuất cần xác định rõ hơn vai trò của các nền tảng số do cơ quan báo chí xây dựng, từ đó có chiến lược hỗ trợ, bảo vệ và phát triển nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong môi trường truyền thông số hiện nay.

Tạo dựng môi trường thuận lợi để báo chí Việt Nam phát triển

Hội thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp từ các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí, chuyên gia, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của báo chí trong giai đoạn mới. Nhiều đại biểu đề nghị dự thảo Chiến lược cần làm rõ hơn các giải pháp phát triển báo chí số, bảo vệ bản quyền trên môi trường mạng, xây dựng các nền tảng báo chí trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh trước các nền tảng xuyên biên giới, đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ về nguồn lực, công nghệ và phát triển kinh tế báo chí trong thời đại số.

Qua đó, góp phần xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, phát triển bền vững và tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng, văn hóa trong kỷ nguyên số.

Phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Phan Tâm ghi nhận các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu tham dự. Ban soạn thảo sẽ tiếp thu, nghiên cứu để hoàn thiện dự thảo Chiến lược bảo đảm bám sát thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển của báo chí Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu cuối cùng của chiến lược là tạo dựng môi trường thuận lợi để báo chí Việt Nam phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng nội dung, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao và giúp những người làm báo yên tâm gắn bó, cống hiến hết mình với nghề.