Gần hai thập niên trước, khi Venezuela tiến hành quốc hữu hóa ngành dầu mỏ và yêu cầu các tập đoàn năng lượng Mỹ rút khỏi nước này, Trung Quốc đã nhanh chóng lấp vào khoảng trống đó.
Tuy nhiên, vị thế mà Bắc Kinh gây dựng tại quốc gia Nam Mỹ đang đứng trước nhiều thách thức mới khi Hoa Kỳ thể hiện ảnh hưởng ngày càng lớn đối với lĩnh vực dầu khí tại đây.
Theo dữ liệu hiện có, các doanh nghiệp dầu khí thuộc sở hữu Nhà nước Trung Quốc đang nắm quyền tiếp cận hơn bốn tỉ thùng dầu tại Venezuela. Con số này gần gấp năm lần trữ lượng của Chevron, tập đoàn Mỹ duy nhất hiện còn hoạt động khai thác tại nước này.
Trong nhiều năm, các thỏa thuận khai thác, hệ thống giàn khoan và những khoản tín dụng được đảm bảo bằng dầu mỏ đã giúp Trung Quốc có ảnh hưởng sâu rộng tại Venezuela. Tuy nhiên, tất cả những yếu tố này hiện bị đặt trước sự điều chỉnh của chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Sau làn sóng quốc hữu hóa năm 2007 khiến Exxon Mobil và ConocoPhillips rời khỏi Venezuela, Trung Quốc nhanh chóng nổi lên như nhà tài trợ chính, nhà cung cấp thiết bị và đối tác chính trị quan trọng của Caracas.
Mối quan hệ mà hai bên từng gọi là “tình hữu nghị sắt đá” đã giúp Venezuela phần nào giảm bớt áp lực từ Washington trong nhiều năm.
Kể từ đầu tháng này, sau diễn biến khiến Tổng thống Nicolás Maduro rời khỏi vị trí lãnh đạo, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẵn sàng để Trung Quốc tiếp tục mua dầu của Venezuela nếu các giao dịch tuân theo giá thị trường.
Trước đó, phần lớn lượng dầu xuất khẩu ít ỏi của Venezuela đã chảy về Trung Quốc thông qua hệ thống thương mại phi chính thức với mức giá thường thấp hơn nhiều so với giá quốc tế.
Đến nay, Tổng thống Donald Trump vẫn chưa đưa ra lập trường cụ thể về sự hiện diện của Trung Quốc với tư cách nhà sản xuất dầu và chủ sở hữu quyền khai thác tại Venezuela, trong đó có những khu vực nằm sát các mỏ từng thuộc quyền kiểm soát của các tập đoàn Mỹ.
Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington khẳng định các khoản đầu tư của họ tại Venezuela được điều chỉnh bởi luật pháp quốc tế và mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia.
Bắc Kinh nhấn mạnh sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trong khi đó, Nhà Trắng và Bộ Năng lượng Mỹ từ chối bình luận về hoạt động khai thác dầu của Trung Quốc tại Venezuela.
Theo bà Erica Downs, chuyên gia chính sách năng lượng Trung Quốc thuộc Đại học Columbia, tương lai hoạt động của các doanh nghiệp dầu khí Trung Quốc tại Venezuela đang phụ thuộc vào nhiều yếu tố khó dự đoán.
Thách thức về kỹ thuật và kinh tế
Venezuela sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, vượt cả Saudi Arabia. Tuy nhiên, phần lớn dầu tại vùng vành đai Orinoco có độ đặc rất cao, chi phí khai thác đắt đỏ và đòi hỏi công nghệ chuyên sâu.
Trong bối cảnh này, Ngoại trưởng Marco Rubio gần đây nhấn mạnh định hướng của Mỹ nhằm hạn chế các đối thủ ngoài khu vực châu Mỹ mở rộng ảnh hưởng tại những khu vực giàu tài nguyên của Tây Bán cầu. Ông cho rằng trữ lượng dầu lớn nhất thế giới không thể nằm trong tay các lực lượng mà Mỹ xem là đối thủ chiến lược.
Tuy nhiên, mục tiêu tăng ảnh hưởng trong khu vực của Washington cũng có thể gặp khó khăn trước ưu tiên khôi phục nền kinh tế Venezuela và duy trì quan hệ làm việc ổn định với Trung Quốc trước thềm hội nghị cấp cao dự kiến diễn ra vào tháng tư.
Giới doanh nghiệp Mỹ hiện vẫn dè dặt. Tổng giám đốc điều hành Exxon Mobil Darren Woods nhận định môi trường đầu tư tại Venezuela chưa đủ điều kiện để thu hút dòng vốn lớn.
Chiến lược năng lượng của Trung Quốc và bài toán nợ của Venezuela
Năm 2007, Trung Quốc rất cần nguồn cung dầu ổn định khi nền kinh tế nước này bước vào thời kỳ tăng trưởng nóng và nhanh chóng trở thành quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới.
Khi Tổng thống Hugo Chávez tuyên bố thúc đẩy chủ quyền năng lượng và yêu cầu các tập đoàn Mỹ giảm quyền kiểm soát, Trung Quốc đã nhanh chóng tận dụng cơ hội.
Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) tham gia liên doanh với công ty dầu khí quốc gia Venezuela PdVSA trong dự án Sinovensa, hiện là cơ sở sản xuất lớn nhất của Trung Quốc tại Venezuela. Công ty Sinopec cũng giành quyền khai thác tại những lô dầu ngoài khơi gần khu vực từng do ConocoPhillips vận hành.
Các liên doanh giữa Trung Quốc và PdVSA hiện nắm quyền tiếp cận khoảng bốn phẩy bốn tỉ thùng dầu, trong khi tổng tài sản tương tự của Chevron là khoảng chín trăm triệu thùng, theo ước tính của Wood Mackenzie và Morgan Stanley.
Tuy nắm giữ lượng tài sản đáng kể, sản lượng khai thác của Trung Quốc vẫn khá khiêm tốn, chỉ chiếm tối đa khoảng mười lăm phần trăm tổng sản lượng của Venezuela.
Nhiều dự án lớn của Trung Quốc vẫn bị đình trệ do những khó khăn trong vận hành tại PdVSA, khiến sản lượng dầu thô của Venezuela sụt giảm mạnh so với giai đoạn thập niên 1990.
Trước thời điểm lãnh đạo Maduro rời ghế vào ngày ba tháng một, Trung Quốc gián tiếp tiêu thụ hơn tám mươi phần trăm lượng dầu xuất khẩu của Venezuela, chủ yếu thông qua hình thức mua bán với giá rất thấp.
Tuy nhiên, việc Mỹ tăng cường kiểm soát hoạt động thương mại dầu khí và siết chặt các giao dịch vận chuyển khiến dòng chảy này bị gián đoạn. Dù vậy, ảnh hưởng đối với Trung Quốc được đánh giá là hạn chế vì Venezuela chỉ cung cấp một phần nhỏ trong tổng lượng nhập khẩu dầu mỗi ngày của nước này.
Một vấn đề lớn hơn là khoản nợ của Venezuela đối với Trung Quốc, ước tính ít nhất mười tỉ đô la Mỹ. Sự thay đổi cơ chế kiểm soát dòng tiền từ bán dầu có thể tạo thêm rủi ro đối với các thỏa thuận trả nợ bằng dầu mà hai nước đã duy trì trong nhiều năm.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã phát đi nhiều tín hiệu trái chiều về mức độ cam kết đối với lĩnh vực dầu mỏ Venezuela. Nước này hiện có mạng lưới rộng lớn các nhà cung cấp năng lượng thay thế và có khả năng đạt đỉnh nhu cầu dầu trong tương lai gần do xu hướng phát triển xe điện.
Năm ngoái, Sinopec đạt thỏa thuận bán một phần tài sản tại Venezuela cho Amos Global Energy Management, công ty do một cựu lãnh đạo Chevron điều hành.
Một số doanh nghiệp nhỏ của Trung Quốc vẫn tiếp tục tham gia các dự án khai thác tại đây, từ việc đưa giàn khoan mới vào hồ Maracaibo cho đến xuất khẩu thiết bị ngành dầu khí sang Venezuela.
Theo phân tích của ông Parsifal D’Sola Alvarado tại Quỹ Andrés Bello, khả năng Mỹ gây sức ép mạnh mẽ để loại bỏ hoàn toàn sự hiện diện của Trung Quốc tại Venezuela là không cao.
Ông cho rằng Washington có thể ưu tiên ổn định sản xuất dầu của Venezuela hơn là đối đầu trực tiếp với Bắc Kinh, tương tự cách Mỹ đã phản ứng tại Argentina sau khi nước này có sự thay đổi lãnh đạo.
