Tham vọng của Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh tài chính toàn cầu từ lâu được nhìn nhận qua lăng kính liệu đồng nhân dân tệ (RMB) có thể thay thế đồng USD hay không. Tuy nhiên, những động thái mới nhất của Bắc Kinh cho thấy mục tiêu thực sự không phải là thay thế đồng bạc xanh, mà là xây dựng một hệ thống tài chính có khả năng hoạt động song song với hệ thống do Mỹ dẫn dắt, qua đó giảm sự phụ thuộc vào USD và gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong nền kinh tế toàn cầu.
Bắc Kinh thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ bằng chiến lược dài hạn
Tại Diễn đàn Lujiazui 2026 ở Thượng Hải, Trung Quốc đã công bố hàng loạt sáng kiến nhằm mở rộng vai trò của đồng nhân dân tệ trên thị trường quốc tế. Các biện pháp bao gồm phát triển thị trường RMB ở nước ngoài, mở rộng thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ, xây dựng các cơ chế thanh khoản dành cho ngân hàng trung ương và nhà đầu tư trong nước, đồng thời tiếp tục mở cửa một số lĩnh vực của thị trường tài chính cho nhà đầu tư nước ngoài.
Đây không phải là bước đi mang tính đột phá mà là sự tiếp nối của chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ được Bắc Kinh theo đuổi từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Trong gần hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã từng bước mở rộng thanh toán thương mại bằng RMB, thiết lập các trung tâm thanh toán ở nước ngoài, ký kết các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với nhiều quốc gia và phát triển hệ thống thanh toán xuyên biên giới CIPS như một lựa chọn thay thế cho các kênh thanh toán truyền thống.
Điểm đáng chú ý là các mục tiêu này hiện đã được đưa vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc. Việc nâng mục tiêu xây dựng Trung Quốc thành "cường quốc tài chính" lên thành chiến lược quốc gia đồng nghĩa với việc các cơ quan quản lý, ngân hàng quốc doanh và chính quyền địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực để thúc đẩy quá trình quốc tế hóa nhân dân tệ trong nhiều năm tới.
Bên cạnh việc mở rộng vai trò của đồng tiền quốc gia, Trung Quốc cũng đặt mục tiêu củng cố vị thế của Thượng Hải và Hồng Kông (Trung Quốc) như những trung tâm tài chính quốc tế, đồng thời phát triển sâu hơn thị trường vốn và cơ sở hạ tầng phục vụ các giao dịch tài chính xuyên biên giới.
Trung Quốc muốn tạo ra một hệ thống tài chính song song
Dù liên tục thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, Trung Quốc hiểu rằng việc thay thế vai trò của USD trong ngắn hạn gần như không khả thi. Đồng USD vẫn chiếm ưu thế nhờ quy mô thị trường tài chính, tính thanh khoản cao, thị trường trái phiếu phát triển và vị thế là đồng tiền dự trữ lớn nhất thế giới.
Chính vì vậy, chiến lược của Bắc Kinh không tập trung vào việc cạnh tranh trực tiếp với đồng bạc xanh, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái tài chính đủ lớn để các quốc gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư có thêm lựa chọn ngoài hệ thống dựa trên USD.
Nếu ngày càng nhiều giao dịch thương mại, đầu tư, thanh toán năng lượng hay dự trữ ngoại hối được thực hiện bằng nhân dân tệ hoặc thông qua các nền tảng tài chính do Trung Quốc phát triển, mức độ phụ thuộc vào đồng USD sẽ từng bước giảm xuống, ngay cả khi USD vẫn giữ vai trò trung tâm của hệ thống tài chính toàn cầu.
Bối cảnh địa chính trị những năm gần đây cũng tạo thêm động lực cho chiến lược này. Các lệnh trừng phạt tài chính, căng thẳng thương mại và việc Mỹ sử dụng đồng USD như một công cụ trong chính sách đối ngoại đã khiến nhiều quốc gia tìm cách đa dạng hóa hệ thống thanh toán quốc tế. Thay vì từ bỏ đồng USD, nhiều nền kinh tế muốn có thêm phương án dự phòng nhằm giảm rủi ro khi các biến động địa chính trị xảy ra.
Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đang tận dụng lợi thế là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và đối tác thương mại của hơn 120 quốc gia để mở rộng phạm vi sử dụng của đồng nhân dân tệ. Quá trình này không chỉ giúp giảm chi phí giao dịch và rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp Trung Quốc, mà còn từng bước nâng cao ảnh hưởng của Bắc Kinh đối với dòng vốn và thương mại quốc tế.
Tuy nhiên, quá trình quốc tế hóa nhân dân tệ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Đồng tiền này chưa được tự do chuyển đổi hoàn toàn, Trung Quốc vẫn duy trì các biện pháp kiểm soát dòng vốn và thị trường tài chính trong nước chưa đạt mức mở cửa tương đương các nền kinh tế phát triển. Đây là những yếu tố khiến RMB khó có thể thay thế vai trò của USD trong tương lai gần.
Dẫu vậy, việc Trung Quốc kiên trì đầu tư vào hạ tầng tài chính, mở rộng thanh toán xuyên biên giới và thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ cho thấy mục tiêu của nước này không phải là tạo ra một đồng tiền mới thay thế USD. Thay vào đó, Bắc Kinh đang xây dựng một hệ thống tài chính song song, đủ khả năng cung cấp thêm lựa chọn cho các quốc gia và doanh nghiệp trong hoạt động kinh tế quốc tế.
Nếu chiến lược này tiếp tục được triển khai, hệ thống tài chính toàn cầu nhiều khả năng sẽ chuyển dần từ mô hình phụ thuộc gần như tuyệt đối vào đồng USD sang cấu trúc đa cực hơn, trong đó nhân dân tệ đóng vai trò ngày càng quan trọng mà không nhất thiết phải thay thế vị trí của đồng bạc xanh.
