Trong lúc các lệnh trừng phạt tài chính của phương Tây khiến Nga và Iran ngày càng khó tiếp cận hệ thống thanh toán bằng USD, ngày càng nhiều giao dịch dầu mỏ đang được chuyển sang sử dụng đồng tiền Trung Quốc. Điều từng được xem là tham vọng dài hạn của Bắc Kinh nay bắt đầu có dấu hiệu trở thành hiện thực nhanh hơn dự kiến.
Những tín hiệu mới nhất cho thấy vai trò quốc tế của nhân dân tệ đang mở rộng rõ rệt. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc tuần này thiết lập tỷ giá tham chiếu của đồng nội tệ ở mức mạnh nhất kể từ đầu năm 2023, trong khi nhiều ngân hàng lớn như Goldman Sachs, UBS hay Bank of America đồng loạt nâng dự báo đối với nội tệ của quốc gia này.
Song song với đà tăng tỷ giá là sự bùng nổ của Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới (CIPS) – nền tảng thanh toán bằng nhân dân tệ được Bắc Kinh xây dựng từ năm 2015 nhằm giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính phương Tây.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, giá trị giao dịch trung bình mỗi ngày qua CIPS trong tháng 3 đã lên mức kỷ lục hơn 920 tỷ nhân dân tệ. Sang đầu tháng 4, khối lượng giao dịch có thời điểm vượt 1.220 tỷ nhân dân tệ chỉ trong một ngày.
Dù Bắc Kinh không công bố chi tiết các giao dịch cụ thể, giới phân tích cho rằng phần lớn mức tăng đến từ thương mại năng lượng liên quan tới Nga và Iran – hai quốc gia đang chịu sức ép lớn từ các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Sau khi Washington nới lỏng một phần hạn chế đối với dầu mỏ Nga và Iran nhằm hạ nhiệt khủng hoảng năng lượng toàn cầu, nhiều nước nhập khẩu như Ấn Độ gần như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc thanh toán bằng nhân dân tệ. Nga gần như bị loại khỏi hệ thống USD, trong khi Iran cũng bị hạn chế nghiêm ngặt khả năng giao dịch bằng đồng bạc xanh.
Theo ông Benn Steil thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (Council on Foreign Relations), chiến tranh tại Iran đang trở thành một “bài kiểm tra thực tế” đối với hệ thống CIPS của Trung Quốc. Những quốc gia lần đầu sử dụng nền tảng thanh toán này trong giai đoạn khủng hoảng hiện đã có bằng chứng cho thấy nó có thể vận hành hiệu quả trong các giao dịch quốc tế.
Điều này đang tạo ra thay đổi lớn trong thương mại dầu mỏ toàn cầu – lĩnh vực vốn là “pháo đài quyền lực” của đồng USD suốt nhiều thập kỷ qua.
Một số chuyên gia bắt đầu nhắc nhiều hơn tới khái niệm “nhân dân tệ dầu mỏ” – mô hình được xem là phiên bản đối trọng với hệ thống petrodollar, nơi dầu mỏ toàn cầu chủ yếu được giao dịch bằng USD.
Lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở vị thế khách hàng năng lượng lớn nhất thế giới. Khi Bắc Kinh là bên mua dầu quan trọng nhất đối với nhiều quốc gia xuất khẩu, họ cũng có thêm quyền quyết định loại tiền tệ được sử dụng trong thanh toán.
Dù vậy, phần lớn chuyên gia cho rằng nhân dân tệ vẫn còn cách rất xa vị trí của đồng USD. Theo ước tính của JPMorgan Chase, đồng USD hiện vẫn chiếm khoảng 80% thanh toán dầu mỏ toàn cầu, trong khi thị phần của nhân dân tệ mới chỉ ở mức một chữ số.
Rào cản lớn nhất nằm ở việc Trung Quốc vẫn chưa hoàn toàn mở cửa thị trường tài chính và vẫn duy trì kiểm soát dòng vốn khá chặt chẽ. Điều đó khiến nhiều nhà đầu tư quốc tế còn dè dặt với các tài sản định giá bằng nhân dân tệ.
Dù đồng nhân dân tệ vẫn còn khá xa mới có thể thách thức vị thế thống trị của USD, cuộc khủng hoảng hiện nay cho thấy mỗi biến động địa chính trị lớn đều đang tạo thêm không gian để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng tài chính toàn cầu. Trong một thế giới ngày càng phân cực, Bắc Kinh dường như đang từng bước chen chân vào sân chơi tiền tệ vốn do Mỹ thống trị suốt nhiều thập kỷ qua.
