Trong giai đoạn nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn, nhiều tổ chức từng dự báo giá dầu có thể tăng vọt do lượng dầu bị thiếu hụt lên tới hàng triệu thùng mỗi ngày. Tuy nhiên, thực tế cho thấy giá dầu không tăng mạnh như kỳ vọng.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là Trung Quốc đã giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu. Là quốc gia tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới, mọi thay đổi trong hoạt động mua dầu của Trung Quốc đều có tác động trực tiếp đến cán cân cung – cầu toàn cầu.
Nhờ lượng dự trữ lớn được tích lũy từ trước, cùng với việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, Trung Quốc đã giảm được áp lực phải mua thêm dầu trong giai đoạn giá tăng cao. Điều này vô tình giúp thị trường toàn cầu tránh được một cuộc cạnh tranh nguồn cung khốc liệt hơn.
"Người cân bằng" mới của thị trường dầu
Trong nhiều thập kỷ, giá dầu thường được quyết định chủ yếu bởi nguồn cung. Tuy nhiên, vai trò của Trung Quốc đang khiến cán cân này thay đổi.
Theo nhiều chuyên gia năng lượng, khả năng điều chỉnh lượng nhập khẩu của Trung Quốc hiện tương đương hàng triệu thùng dầu mỗi ngày. Con số này đủ lớn để bù đắp một phần đáng kể những biến động từ phía nguồn cung.
Trung Quốc hiện sở hữu lượng dự trữ dầu thương mại và chiến lược thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Khi giá dầu tăng cao, nước này có thể sử dụng nguồn dự trữ thay vì mua thêm từ thị trường quốc tế. Ngược lại, khi giá giảm, hoạt động tích trữ có thể được đẩy mạnh trở lại.
Không giống nhiều quốc gia tiêu thụ lớn khác, Trung Quốc vừa có quy mô nhập khẩu khổng lồ, vừa sở hữu kho hệ thống lưu trữ chiến lược lớn. Điều này cho phép Bắc Kinh chủ động và linh hoạt điều chỉnh lượng dầu mua vào theo diễn biến giá cả. Khi giá tăng mạnh, nước này có thể giảm mua và tăng sử dụng dự trữ. Ngược lại, khi giá giảm, hoạt động tích trữ được đẩy mạnh. Chính ưu thế này đang khiến Trung Quốc trở thành nhân tố ảnh hưởng đến tương lai giá dầu.
Đồng thời, Trung Quốc cũng ngày càng đóng vai trò như một "bộ giảm xóc" đối với thị trường dầu toàn cầu.
Xe điện đang làm thay đổi nhu cầu dầu
Một yếu tố khác đang tác động sâu sắc đến thị trường là quá trình điện khí hóa giao thông.
Trong vài năm qua, Trung Quốc đã trở thành thị trường xe điện lớn nhất thế giới. Hiện nay, khoảng một nửa số ô tô chở khách mới bán ra tại nước này là xe năng lượng mới.
Xu hướng này đang làm giảm nhu cầu tiêu thụ xăng và dầu diesel. Theo nhiều ước tính, lượng dầu được thay thế bởi xe điện tại Trung Quốc đã lên tới khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày và tiếp tục tăng.
Điều đáng chú ý là đây không còn là tác động mang tính chu kỳ mà là thay đổi mang tính cấu trúc. Khi số lượng xe điện tiếp tục mở rộng, tốc độ tăng trưởng nhu cầu dầu của Trung Quốc có thể chậm lại đáng kể trong những năm tới.
Điều này đồng nghĩa với việc mỗi đợt tăng trưởng kinh tế mới của Trung Quốc không còn kéo theo mức tăng nhu cầu dầu tương ứng như trước đây, qua đó làm thay đổi cách thị trường đánh giá triển vọng tiêu thụ năng lượng toàn cầu.
Thị trường có thể đối mặt với lượng dầu dư thừa
Trong khi nhu cầu tăng chậm hơn, nguồn cung dầu toàn cầu lại đang có dấu hiệu phục hồi.
Nhiều tổ chức dự báo sản lượng dầu sẽ tăng mạnh trong năm tới, trong khi phần lớn các nền kinh tế lớn đã tích lũy lượng tồn kho đáng kể. Điều này làm gia tăng khả năng thị trường chuyển từ trạng thái thiếu hụt sang dư cung.
Nếu nguồn dầu quay trở lại thị trường nhanh hơn tốc độ phục hồi của nhu cầu, áp lực giảm giá có thể xuất hiện. Khi đó, yếu tố quyết định không còn là nguồn cung có đủ hay không, mà là liệu các khách hàng lớn có sẵn sàng mua thêm hay không.
Trong bối cảnh mới, Trung Quốc tiếp tục là biến số quan trọng nhất.
Nếu giá dầu giảm xuống mức đủ hấp dẫn, hoạt động nhập khẩu và tích trữ của Trung Quốc có thể tăng trở lại, giúp hấp thụ một phần nguồn cung dư thừa. Ngược lại, nếu nhu cầu nội địa tiếp tục suy yếu và quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch diễn ra nhanh hơn dự kiến, áp lực giảm giá đối với dầu mỏ có thể kéo dài.
Điều đó cho thấy tương lai của thị trường dầu không chỉ phụ thuộc vào lượng dầu được bơm ra thị trường, mà ngày càng phụ thuộc vào cách Trung Quốc tiêu thụ năng lượng. Trong ngắn hạn, quốc gia này có thể là nhân tố quyết định liệu thị trường dầu sẽ duy trì trạng thái cân bằng hay bước vào một chu kỳ dư cung mới.
