Từ trước đến nay, châu Á luôn là thị trường tiêu thụ LNG lớn nhất thế giới, đồng thời là điểm đến của khoảng 90% lượng khí đốt xuất khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Tuy nhiên, cục diện này đã thay đổi hoàn toàn kể từ đầu tháng này. Sau các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái vào khu công nghiệp Ras Laffan và Mesaieed hôm 2/3, Tập đoàn QatarEnergy đã thông báo tạm dừng toàn bộ hoạt động sản xuất.
Việc Qatar tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với các lô hàng xuất khẩu đã tạo ra một phản ứng dây chuyền trên thị trường. Các đơn vị trung gian và nhà giao dịch hàng hóa liên quan đến nguồn cung từ quốc gia vùng Vịnh này cũng đồng loạt thông báo không thể thực hiện hợp đồng với khách hàng, trong đó phần lớn đối tác nằm tại khu vực châu Á.
Trước bối cảnh khan hiếm nguồn cung, các nhà nhập khẩu đã nhanh chóng chuyển hướng sang các lựa chọn thay thế. Theo ghi nhận của Bloomberg, ít nhất 9 tàu chở LNG từ vùng duyên hải vịnh Mexico của Mỹ vốn đang trên đường tới châu Âu đã được điều hướng sang châu Á.
Nguyên nhân là do mức giá tại thị trường châu Á hiện đang hấp dẫn hơn đối với các nhà sản xuất Mỹ, ít nhất là cho đến khi giá tại châu Âu tăng đủ cao để tạo ra động lực cạnh tranh mới.
Thách thức trong việc đảm bảo an ninh năng lượng
Các quốc gia nhập khẩu LNG tại châu Á hiện đang nỗ lực tối đa để đảm bảo nguồn cung trước dự báo về một đợt gián đoạn kéo dài tại Trung Đông.
Kịch bản thiếu vắng nguồn khí đốt từ Qatar trong vài tháng tới đã trở thành hiện thực sau khi Bộ trưởng Năng lượng Qatar, ông Saad al-Kaabi, xác nhận việc khởi động lại tổ hợp Ras Laffan sẽ mất nhiều thời gian.
Ngay cả khi các xung đột kết thúc ngay lập tức, quá trình khôi phục hoạt động bình thường cũng phải tính bằng đơn vị tuần hoặc tháng. Các chuyên gia phân tích từ Energy Intelligence dự báo đợt gián đoạn này sẽ kéo dài tối thiểu từ 4 đến 6 tuần.
Năm 2025, Qatar đã xuất khẩu 81 triệu tấn LNG và UAE đóng góp thêm 5 triệu tấn, với đại đa số sản lượng hướng về châu Á.
Sự phụ thuộc lớn vào hai nhà cung cấp này dù mang lại lợi ích kinh tế trong điều kiện bình thường nhưng lại bộc lộ những rủi ro lớn khi thị trường năng lượng chịu tác động từ những biến động địa chính trị không lường trước được.
Hiện tại, các bên mua từ Đài Loan (Trung Quốc), Thái Lan, Hàn Quốc và Bangladesh đang ráo riết tìm kiếm các lô hàng giao trong tháng 4 và tháng 5 để tích trữ cho hai tháng tới
Trong khi một số bên đã bước đầu thành công, các doanh nghiệp Ấn Độ lại gặp nhiều khó khăn. Điển hình như tập đoàn GAIL của Ấn Độ chỉ tìm được duy nhất một lô hàng cho tháng 3 sau nhiều nỗ lực tìm kiếm không thành công.
Cuộc đua giữa các thị trường
Tình hình được dự báo sẽ còn nhiều khó khăn khi tờ Financial Times cho biết chênh lệch giá đang bắt đầu nghiêng về phía châu Âu, khiến các tàu chở LNG có xu hướng chuyển hướng quay lại khu vực này.
Giá khí đốt tại châu Á có dấu hiệu hạ nhiệt nhẹ trong khi giá tại châu Âu lại tăng vọt, lên mức gần 70 Euro/MWh vào đầu tuần, cao gấp đôi so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột.
Mức độ rủi ro cũng khác nhau giữa các nền kinh tế. Đài Loan được đánh giá là dễ tổn thương nhất khi phụ thuộc vào Qatar tới 30% nguồn cung.
Ngược lại, Nhật Bản và Hàn Quốc có vị thế tốt hơn khi tỷ lệ phụ thuộc vào Qatar lần lượt là 5% và 15%. Đặc biệt, Nhật Bản có lợi thế lớn nhờ nguồn cung dồi dào từ Australia.
Thị trường hiện nay đang lặp lại kịch bản của năm 2022 nhưng với mức độ nghiêm trọng hơn do khoảng 20% nguồn cung LNG toàn cầu đang bị ngắt quãng.
Nếu sự cạnh tranh giữa châu Á và châu Âu tiếp tục gay gắt, nhiều quốc gia châu Á có thể sẽ buộc phải quay lại sử dụng than đá để duy trì sản xuất, tương tự như giai đoạn 2022-2023 khi giá LNG vượt quá khả năng chi trả.
Tuy nhiên, có một điểm khác biệt quan trọng là các quốc gia châu Âu hiện không quá vội vã trong việc thu mua mọi lô hàng LNG có sẵn. Điều này vô tình tạo ra cơ hội cho các bên mua châu Á.
Theo các chuyên gia, nguyên nhân là do nguồn cung LNG từ Mỹ trên thị trường giao ngay hiện khá dồi dào và các quy định mới của Liên minh Châu Âu về kiểm soát khí methane đang khiến các doanh nghiệp châu Âu thận trọng hơn.
Trong khi châu Âu lo ngại về các chế tài môi trường, ưu tiên hàng đầu của các quốc gia châu Á hiện nay vẫn là đảm bảo đủ nguồn khí đốt để duy trì hoạt động kinh tế.
