Ngay từ những ngày đầu của nền độc lập, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng nền văn hóa mới. ngày 24/11/1946, tại Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được triệu tập. Tại hội nghị lịch sử này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một quan điểm có ý nghĩa định hướng lâu dài đối với sự phát triển của dân tộc: “Văn hóa phải hướng dẫn quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ.” Tư tưởng đó không chỉ khẳng định vai trò đặc biệt của văn hóa trong đời sống xã hội mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng một nền văn hóa thực sự trở thành nguồn lực tinh thần và động lực phát triển của đất nước.
Trải qua các giai đoạn lịch sử, đặc biệt là từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa. Nhiều chủ trương, nghị quyết và chính sách quan trọng đã được ban hành nhằm phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam, từng bước xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Thực tiễn bốn thập niên đổi mới cho thấy văn hóa đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế – xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.
Bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn đời sống xã hội cho thấy quá trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam vẫn còn không ít hạn chế, bất cập. Nhiều thói hư tật xấu trong đời sống văn hóa chưa được khắc phục triệt để, thậm chí có biểu hiện gia tăng ở một số lĩnh vực. Điều đáng suy nghĩ là những biểu hiện ấy lại xuất hiện ngay trong những môi trường vốn được coi là nơi gìn giữ và bồi đắp các giá trị tốt đẹp của xã hội.
Trong lĩnh vực giáo dục – nơi có sứ mệnh hình thành nhân cách và nuôi dưỡng các giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ – truyền thống “tôn sư trọng đạo” ở một số nơi có dấu hiệu phai nhạt; quan hệ thầy – trò đôi khi không còn giữ được sự kính trọng và chuẩn mực vốn có. Ở lĩnh vực y tế, những biểu hiện xuống cấp về y đức thỉnh thoảng lại khiến xã hội trăn trở. Ngay cả trong một số lễ hội văn hóa – những không gian lẽ ra phải tôn vinh các giá trị truyền thống – vẫn xuất hiện những hành vi phản cảm, để lại nhiều suy nghĩ khi chứng kiến cảnh lễ hội mang danh văn hóa nhưng lại thiếu vắng văn hóa.
Những hạn chế đó không chỉ xuất hiện trong đời sống xã hội mà còn bộc lộ trong chính quá trình sáng tạo và phát triển văn hóa. Việc xây dựng hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, lấy các giá trị chân – thiện – mỹ làm cốt lõi tuy đã được quan tâm nhưng vẫn chưa đạt được kết quả tương xứng với yêu cầu phát triển của xã hội. Trong đời sống văn học, nghệ thuật còn thiếu những công trình nghiên cứu lớn, những tác phẩm sáng tạo có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, đủ sức phản ánh sâu sắc những biến chuyển to lớn của đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Cùng với đó, mặt trái của cơ chế thị trường và sự bùng nổ của môi trường truyền thông số đang tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa. Xu hướng thương mại hóa trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật, chạy theo lợi nhuận đơn thuần đã dẫn tới sự xuất hiện của không ít sản phẩm văn hóa thiếu giá trị thẩm mỹ, thậm chí xa rời truyền thống văn hóa dân tộc, ảnh hưởng tiêu cực đến thị hiếu và lối sống của xã hội, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ.
Khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền vẫn còn khá rõ nét. Ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều sinh hoạt văn hóa truyền thống chưa được quan tâm đúng mức, chưa phát huy được thế mạnh và bản sắc riêng; đời sống văn hóa của người dân ở vùng sâu, vùng xa còn nghèo nàn, đơn điệu.
Đáng lo ngại hơn, sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức và lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên vẫn chưa được ngăn chặn hiệu quả. Những biểu hiện này không chỉ làm tổn hại đến các giá trị văn hóa mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Trong bối cảnh đó, ngày 25/2/2026, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Hội nghị được tổ chức trong thời điểm cả nước đang khẩn trương triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng – một dấu mốc quan trọng định hướng sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong các văn kiện của Đảng là phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển của dân tộc, tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý chí tự cường và sự đồng thuận xã hội. Điều đó khẳng định rằng sự phát triển của đất nước không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà phải được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa chính trị, kinh tế và văn hóa, trong đó văn hóa và con người chính là nền tảng và sức mạnh nội sinh của sự phát triển.
Việc quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW vì vậy không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề cụ thể của lĩnh vực văn hóa, mà còn nhằm tạo ra những định hướng chiến lược mới để khơi dậy và phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong tiến trình phát triển đất nước.
Với 54 dân tộc anh em cùng bề dày lịch sử văn hóa lâu đời, Việt Nam có một kho tàng di sản văn hóa phong phú cả về vật thể và phi vật thể. Kết hợp với những tiềm năng thiên nhiên đa dạng và giàu bản sắc, đó là những điều kiện thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, từng bước đưa văn hóa trở thành một lĩnh vực đóng góp ngày càng quan trọng cho sự phát triển của đất nước.
Trong bối cảnh thế giới đang có nhiều biến đổi sâu sắc, sự giao lưu và tiếp biến văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc càng trở nên quan trọng. Một nền văn hóa vững mạnh không chỉ góp phần định hình bản sắc quốc gia mà còn là nền tảng để xây dựng một xã hội tiến bộ, dân chủ, công bằng và văn minh, với những con người có tri thức, nhân cách và trách nhiệm đối với cộng đồng và đất nước.
Như Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.” Khi văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của quốc gia và những giá trị tốt đẹp của văn hóa được lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, đó sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và vững vàng bước vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
