Vì sao dự báo thời tiết chỉ mang tính xác suất, không thể đúng 100%?

(CLO) Nhiều người kỳ vọng bản tin phải “đúng 100%”, trong khi về bản chất, dự báo dựa trên mô hình động lực học khí quyển, đại dương với điều kiện ban đầu luôn có sai số.

Nhân ngày Khí tượng thế giới (23/3), ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ góc nhìn chuyên môn về một số đặc thù cốt lõi của công việc dự báo khí tượng thủy văn.

Theo ông Hưởng, nhiều người kỳ vọng bản tin dự báo thời tiết phải “đúng 100%”, còn về bản chất, dự báo được xây dựng dựa trên các mô hình động lực học khí quyển đại dương, trong khi điều kiện ban đầu luôn có sai số. Vì vậy, mỗi kịch bản dự báo đều mang tính xác suất. Sai lệch vài chục km về quỹ đạo bão hoặc chênh lệch vài giờ về thời điểm mưa lớn là điều khoa học có thể lý giải, không phải do thiếu trách nhiệm.

z7648749165256_39dd54900424bc8ab31a572c0a9a6a3a.jpg
Dự báo viên nên được nhìn nhận là chuyên gia phân tích rủi ro dựa trên xác suất, chứ không phải người “khẳng định chắc chắn” một kịch bản duy nhất. Ảnh: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.

Một đặc điểm quan trọng khác là sai số sẽ tăng theo thời hạn dự báo. Dự báo 24 giờ khác căn bản với 72 - 120 giờ. Hệ khí quyển là hệ phi tuyến, rất nhạy cảm với điều kiện ban đầu nên càng dự báo xa thì mức độ bất định càng lớn. Vì vậy, việc cập nhật và điều chỉnh bản tin theo từng chu kỳ là hoạt động bình thường trong nghiệp vụ.

Cũng theo ông Hưởng, dự báo thời tiết không chỉ đơn giản là “xem mây đoán mưa”. Quá trình này bao gồm việc phân tích số liệu quan trắc bề mặt, cao không, dữ liệu radar, vệ tinh, sản phẩm mô hình số trị (NWP), dự báo tổ hợp (ensemble forecast), đánh giá sai lệch hệ thống (bias correction) và kết hợp với kinh nghiệm địa phương. Đây là một quá trình phân tích khoa học đa nguồn, đa tầng, không mang tính cảm tính.

Trong nhiều trường hợp, bản tin cảnh báo có thể được đưa ra ở mức độ thận trọng cao nhưng thực tế thiệt hại lại không lớn. Điều này không đồng nghĩa là dự báo sai. Trong quản trị rủi ro thiên tai, nguyên tắc quan trọng là ưu tiên an toàn, chấp nhận cảnh báo sớm để giảm thiểu hậu quả xấu nhất có thể xảy ra.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, công tác dự báo cũng trở nên khó khăn hơn. Tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa rất lớn cục bộ, nắng nóng gay gắt hay bão tăng cấp nhanh đang có xu hướng gia tăng, khiến nhiều mô hình dự báo truyền thống gặp thách thức lớn hơn so với trước đây.

“Điều người dân thường chưa thấy hết là dự báo khí tượng thủy văn là hoạt động khoa học dựa trên xác suất, chịu ràng buộc bởi bất định tự nhiên của hệ khí quyển, luôn phải cân bằng giữa độ chính xác kỹ thuật và yêu cầu cảnh báo an toàn”, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia chia sẻ.

Cùng quan điểm trên, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Bộ Nông Nghiệp và Môi trường cho rằng, xã hội cần nhìn nhận ngành dự báo khí tượng thủy văn không chỉ là đơn vị cung cấp bản tin thời tiết, mà là một trụ cột khoa học, kỹ thuật trong hệ thống quản trị rủi ro thiên tai quốc gia.

Theo ông Khiêm, dự báo cần được xem là tuyến phòng ngừa đầu tiên trong chuỗi quản trị rủi ro gồm phòng ngừa, chuẩn bị, ứng phó, phục hồi. Thông tin dự báo và cảnh báo sớm là cơ sở để các cơ quan chức năng chủ động sơ tán dân, vận hành hồ chứa, điều tiết giao thông và bảo đảm an toàn sản xuất. Nếu không có dữ liệu khí tượng thủy văn kịp thời và tin cậy, hiệu quả của các khâu phía khó đạt hiệu quả tối ưu.

Ông Khiêm cũng cho rằng, ngành dự báo cần được nhìn nhận như một hạ tầng dữ liệu chiến lược của quốc gia. Dữ liệu quan trắc, mô hình số trị, hệ thống radar - vệ tinh và các sản phẩm dự báo không chỉ phục vụ phòng chống thiên tai mà còn là nền tảng quan trọng cho quy hoạch đô thị, nông nghiệp, năng lượng tái tạo và quản lý rủi ro trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, dự báo viên nên được nhìn nhận là chuyên gia phân tích rủi ro dựa trên xác suất, chứ không phải người “khẳng định chắc chắn” một kịch bản duy nhất.

“Xã hội cần hiểu rằng điều chỉnh bản tin theo diễn biến mới là biểu hiện của tính khoa học và trách nhiệm, không phải sự thiếu nhất quán. Tôi mong xã hội nhìn nhận ngành dự báo như một thiết chế khoa học phục vụ lợi ích công, cần được đầu tư ổn định về nhân lực, công nghệ và cơ sở dữ liệu dài hạn. Khi vai trò đó được hiểu đúng, sự phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, chính quyền và người dân sẽ chặt chẽ hơn, từ đó nâng cao năng lực chống chịu của quốc gia trước thiên tai”, ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia chia sẻ.

Bên cạnh đó, cũng theo ông Khiêm, ngành dự báo cần được xem là đối tác trong quá trình điều hành chính sách, tham gia sớm vào các quyết sách liên quan đến phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu, thay vì chỉ xuất hiện ở giai đoạn cung cấp thông tin cuối cùng. Khi dự báo được tích hợp vào quy trình ra quyết định theo cách hệ thống (impact-based forecasting), hiệu quả giảm thiểu thiệt hại sẽ cao hơn đáng kể.

Xem thêm

Thành công từ ca phẫu thuật đặc biệt cho bệnh nhi ung thư xương

Thành công từ ca phẫu thuật đặc biệt cho bệnh nhi ung thư xương

(CLO) Một bệnh nhi mới 6 tuổi mắc ung thư xương ác tính vừa được các bác sĩ Bệnh viện K thực hiện thành công ca phẫu thuật cắt đoạn xương đùi kết hợp thay khớp tăng trưởng nhân tạo. Đây là bệnh nhi nhỏ tuổi nhất được áp dụng kỹ thuật này tại bệnh viện, mở ra cơ hội bảo tồn chi thể và duy trì khả năng phát triển bình thường của đôi chân trong tương lai.

Đại học Huế mở rộng đào tạo, đón đầu nhu cầu nhân lực trong nền kinh tế số

Đại học Huế mở rộng đào tạo, đón đầu nhu cầu nhân lực trong nền kinh tế số

(NB&CL) Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, có năng lực công nghệ và khả năng thích ứng với môi trường làm việc toàn cầu ngày càng trở nên cấp thiết. Nắm bắt xu thế đó, Đại học Huế tiếp tục mở rộng quy mô và ngành nghề đào tạo, bổ sung nhiều chương trình mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho giai đoạn mới.

Yên Dũng - Cực tăng trưởng mới phía Tây Bắc Ninh sau sáp nhập

Yên Dũng - Cực tăng trưởng mới phía Tây Bắc Ninh sau sáp nhập

(NB&CL) Sau gần một năm thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, phường Yên Dũng, tỉnh Bắc Ninh đang cho thấy những chuyển động tích cực trên nhiều lĩnh vực. Từ việc nhanh chóng ổn định bộ máy, đẩy mạnh cải cách hành chính đến phát huy lợi thế công nghiệp, đô thị và dịch vụ, địa phương đang từng bước khẳng định vai trò là cực tăng trưởng mới ở khu vực phía Tây của tỉnh Bắc Ninh.

Từ đối thoại đến đồng thuận: Xã Thiên Lộc (Hà Nội) tạo chuyển biến trong công tác giải phóng mặt bằng

Từ đối thoại đến đồng thuận: Xã Thiên Lộc (Hà Nội) tạo chuyển biến trong công tác giải phóng mặt bằng

(NB&CL) Xã Thiên Lộc, thành phố Hà Nội được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Võng La, phần lớn diện tích tự nhiên, toàn bộ quy mô dân số của các xã Kim Chung, Đại Mạch, Kim Nỗ (huyện Đông Anh), một phần diện tích tự nhiên của xã Tiền Phong (huyện Mê Linh) và xã Hải Bối theo Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá XV, có diện tích khoảng 28,17 km², quy mô dân số trên 91.800 người.

Nghịch lý tại nhiều cơ sở y học cổ truyền 'điều trị Đông y nhưng dùng chủ yếu thuốc Tây'

Kỳ cuối: Gỡ điểm nghẽn thể chế, mở vận hội mới cho y học cổ truyền

(CLO) Từ hoàn thiện cơ chế bảo hiểm y tế, cập nhật danh mục thuốc cổ truyền sau hơn một thập kỷ, đưa thuốc về tận tuyến cơ sở đến thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ngành Y tế đang từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua, tạo nền tảng để y học cổ truyền phát triển trên cơ sở khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trở thành một trụ cột quan trọng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân thời kỳ mới.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức lên tiếng về việc bổ nhiệm, chuyển xếp chức danh nghề nghiệp giáo viên ở Hưng Yên sau phản ánh của Báo Nhà báo và Công luận

Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức lên tiếng về việc bổ nhiệm, chuyển xếp chức danh nghề nghiệp giáo viên ở Hưng Yên sau phản ánh của Báo Nhà báo và Công luận

(CLO) Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định: "Đây không phải là việc áp dụng thêm một chính sách mới mà là địa phương thực hiện trách nhiệm khắc phục những bất cập trong quá trình thực thi chính sách, đảm bảo việc bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp, xếp lương đối với giáo viên thống nhất, đúng tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định của pháp luật về viên chức".

Kiến Hưng quyết liệt xử lý điểm nghẽn ô nhiễm môi trường

Kiến Hưng quyết liệt xử lý điểm nghẽn ô nhiễm môi trường

(CLO) Xác định ô nhiễm môi trường là một trong những điểm nghẽn cần tập trung giải quyết, phường Kiến Hưng (Hà Nội) đang đồng loạt kiểm soát nguồn thải, chấn chỉnh vệ sinh đô thị, xử lý vi phạm và huy động người dân tham gia giữ gìn môi trường sống.

Quảng Ngãi: Phát hiện dấu vết mới, mở rộng hy vọng tìm thấy mộ tập thể liệt sĩ sau gần 60 năm

Quảng Ngãi: Phát hiện dấu vết mới, mở rộng hy vọng tìm thấy mộ tập thể liệt sĩ sau gần 60 năm

(CLO) Sau gần nửa tháng thăm dò dưới cái nắng gay gắt và những cơn mưa bất ngờ, lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã phát hiện thêm nhiều dấu vết và di vật nghi có liên quan đến thời chiến tại đường Trường Chinh (Quảng Ngãi). Hành trình tìm lại đồng đội sau gần 60 năm vẫn đang tiếp diễn, mang theo trách nhiệm, lòng biết ơn và khát vọng đưa các anh trở về với đất mẹ.

Trường Cao đẳng Kinh tế TP Hồ Chí Minh: Thí sinh thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ hoàn tất thủ tục nhập học sau khi đủ điều kiện

Trường Cao đẳng Kinh tế TP Hồ Chí Minh: Thí sinh thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ hoàn tất thủ tục nhập học sau khi đủ điều kiện

(CLO) Liên quan đến phản ánh về việc một số thí sinh chưa tốt nghiệp THPT đã hoàn tất thủ tục nhập học, đóng học phí và được cấp thẻ sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kinh tế TP HCM (HCE) cho biết, nhà trường đã nghiêm túc rà soát, nhìn nhận những điểm chưa phù hợp trong quy trình tuyển sinh và đã kịp thời điều chỉnh để bảo đảm đúng quy định hiện hành.

Lào Cai: Để đồng bào dân tộc thiểu số an cư, lạc nghiệp

Lào Cai: Để đồng bào dân tộc thiểu số an cư, lạc nghiệp

(CLO) Nhằm bảo đảm quyền tiếp cận đất đai, tạo sinh kế bền vững và nâng cao đời sống cho đồng bào dân tộc thiểu số, tỉnh Lào Cai đang tập trung triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và đất sinh hoạt cộng đồng.

Cỡ chữ bài viết: