Từ hành trình hoạt động cách mạng trên đất Thái của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc
Với vị trí địa lý gần gũi, sự tương đồng về phong tục tập quán, Việt Nam và Thái Lan là hai nước láng giềng có quan hệ bang giao lâu đời. Tuy nhiên, phải đến năm 1928 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh với bí danh Thầu Chín tới đất Xiêm (nay là Thái Lan) hoạt động cách mạng, mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Thái Lan mới thực sự có thêm những khởi sắc đặc biệt.
Với bí danh Thầu Chín, Nguyễn Ái Quốc đã đặt chân đến đất Xiêm (nay là Thái Lan) vào tháng 7 năm 1928. Tại đây, Người đã trực tiếp gây dựng và củng cố cơ sở cách mạng, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho việc thành lập một chính đảng vô sản ở Việt Nam. Trong gần hai năm hoạt động tại Thái Lan, Người đã đi qua nhiều địa phương như Bangkok, Ban Dong (Phichit) cùng nhiều tỉnh Đông Bắc Thái Lan gồm Udon Thani, Sakon Nakhon, Nakhon Phanom, Amnat Charoen, Ubon Ratchathani, Mukdahan và Nong Khai, truyền bá tư tưởng yêu nước, động viên họ hướng về quê hương, tạo dựng niềm tin và khơi dậy tinh thần đoàn kết, chuẩn bị cho công cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc. Theo một số tài liệu, những ngày trên đất Thái Lan ấy, vào các buổi tối, Nguyễn Ái Quốc thường nói chuyện thân mật với bà con Việt kiều. Ban ngày, Người cùng mọi người đào giếng, vỡ đất làm vườn trồng rau, chăn nuôi lợn gà...
Trong cuốn sách “Bác Hồ ở Thái Lan” của tác giả Hà Lam Danh có đoạn: “Nơi nào Người đi qua đều để lại những tình cảm quý mến và dấu ấn khó phai của người dân nơi ấy. Từ khi có Thầu Chín đến, nhà cửa anh em “Hội hợp tác”, trừ những ngày có sinh hoạt nội bộ không kể, còn thì đêm nào cũng chật ních những người. Họ rất thích nghe Thầu Chín nói chuyện vì Thầu Chín nói chuyện rất hấp dẫn… Người ta thấy ở ông có cái gì đáng tôn kính nhưng đồng thời dễ thân mật”. Bên cạnh đó, theo người dân nơi đây: “Từ ngày Bản Đông có anh Chín về, mỗi người ở đây đều thấy mình hiểu rộng thêm và càng tin tưởng con đường đi có hướng, có đích của mình”.
Cũng trong cuốn sách “Bác Hồ ở Thái Lan”, tác giả Hà Lam Danh cho biết, trong hành trình cách mạng trên đất Thái Lan, Nguyễn Ái Quốc luôn phải đối mặt với sự truy lùng gắt gao của mật thám Pháp nhưng nhờ có sự che chở của kiều bào và nhân dân bản địa, Người đã vượt qua mọi hiểm nguy để tiếp tục lãnh đạo cách mạng Việt Nam đến ngày thắng lợi.
Chính vì thế, nói giai đoạn Thầu Chín - Nguyễn Ái Quốc ở Xiêm - Thái Lan là những ngày tháng ươm thêm những mầm xanh cho quan hệ hữu nghị Việt Nam - Thái Lan là vì lẽ đó. Đặc biệt, như nhìn nhận của Tiến sĩ Trương Thị Hằng, đồng tác giả cuốn sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh: người đặt nền móng cho quan hệ Việt Nam -Thái Lan hiện đại”, mặc dù Hồ Chủ tịch hoạt động tại Thái Lan trong khoảng thời gian rất ngắn từ tháng 7/1928 đến khoảng cuối năm 1929, nhưng ấn tượng mà Người để lại trong cộng đồng Việt kiều tại Thái Lan vô cùng sâu đậm. Sự xuất hiện của Người đã một lần nữa khơi dậy lòng yêu nước thương nòi, thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh hướng về Tổ quốc trong kiều bào. Người giống như chất keo gắn kết kiều bào tại các địa phương của Thái Lan, giúp cho họ biết đến sự diện diện của nhau, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn hoạn nạn, đồng thời cùng chung quyết tâm đóng góp sức mình cho cuộc đấu tranh của toàn dân tộc.
Cũng bởi những tình cảm tốt đẹp dành cho Việt Nam, dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà Thái Lan có tới 3 khu di tích về Hồ Chủ tịch ở các tỉnh Nakhon Phanom, Udon Thani và Phichit - nơi dấu chân Người từng đi qua.
Trong ba công trình về Bác Hồ tại Thái Lan, Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Nakhon Phanom có quy mô lớn nhất. Khu tưởng niệm được xây dựng trên diện tích 12.000 m2, do chính quyền địa phương tặng miễn phí quỹ đất, được khánh thành đúng dịp kỷ niệm 126 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2016), hiện là điểm văn hóa, du lịch hàng đầu của tỉnh Nakhon Phanom, góp phần vun đắp tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và Thái Lan.
Cách Thủ đô Bangkok, Thái Lan khoảng 600km, Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại tỉnh Udon Thani - nơi vẫn được ví như “Thủ đô của cộng đồng người Việt tại Thái Lan” - được khánh thành đúng ngày sinh của Người - ngày 19/5/2006. Mới đây, ngày 14/12/2025, Nhà sàn Bác Hồ - hạng mục đầu tiên của Dự án mở rộng khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh, được lấy theo nguyên mẫu nhà sàn Bác Hồ trong Phủ Chủ tịch ở Thủ đô Hà Nội - đã được khánh thành. Tại Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tỉnh Udon Thani, công trình hội trường đa năng với quy mô khoảng 400 chỗ ngồi cũng đang được triển khai xây dựng và được đặt mục tiêu hoàn thành vào năm 2028.
Di tích lịch sử thứ ba về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan, sau các tỉnh Udon Thani và Nakhon Phanom là Bảo tàng Hồ Chí Minh ở Bản Đông, Phichit. Được khởi công xây dựng từ tháng 12/2013, khánh thành vào năm 2018, Bảo tàng Hồ Chí Minh gồm 9 gian trưng bày theo từng chủ đề.
“Những địa danh như Vietnam Town, khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh hay tháp đồng hồ tại Nakhon Phanom không chỉ là các công trình biểu tượng, mà còn là “ký ức sống” về tình hữu nghị Việt – Thái. Đó là minh chứng cho một mối quan hệ được nuôi dưỡng không chỉ bằng chính sách, mà bằng sự sẻ chia, thấu hiểu và gắn bó trong đời sống thường nhật”, ông Phan Chí Thành - cựu Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Việt Nam tại Thái Lan từng nhấn mạnh.
Tới những bước tiến vượt bậc trong quan hệ hữu nghị Việt Nam - Thái Lan
Năm 2026 đánh dấu cột mốc 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan. Nửa thế kỷ qua, như nhìn nhận của nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh nhấn mạnh, dù từng trải qua những giai đoạn phức tạp của lịch sử và biến động địa chính trị, hai nước vẫn không ngừng củng cố và mở rộng hợp tác trên nhiều kênh, từ ngoại giao chính thức đến giao lưu nhân dân trong khuôn khổ ASEAN. Điểm nhấn quan trọng là việc hai nước đã chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện – một bước đi mang tính định hình cho tương lai. Đây không chỉ là sự nâng tầm về mặt chính trị, mà còn phản ánh mức độ tin cậy và gắn kết ngày càng sâu sắc, hướng tới các mục tiêu dài hạn như phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo và tăng cường vai trò trong cấu trúc khu vực.
Còn Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Thái Lan Urawadee Sriphiromya thì cho rằng, sau nửa thế kỷ, quan hệ hai nước đang ở “mức độ cao nhất, thân thiết nhất từ trước đến nay. Hai nước không chỉ là láng giềng, mà còn gần gũi như người thân trong gia đình”. “Trong suốt 50 năm qua, chúng ta đã cùng nhau trải qua biết bao thăng trầm, vượt qua nhiều thử thách, và giờ đây mối quan hệ của chúng ta đã đạt đến cấp độ cao nhất: Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Mối quan hệ hợp tác này không dễ dàng đạt được. Chúng ta đã tăng cường hợp tác trên mọi phương diện, từ chính trị, an ninh, kinh tế đến văn hóa, xã hội, giao lưu nhân dân. Nhưng điều mà tôi biết ơn nhất trong 50 năm qua là cấp độ quan hệ nhân dân. Những người Thái gốc Việt tại Thái Lan đã đóng vai trò quan trọng trong việc đưa người dân hai nước xích lại gần nhau hơn và hiểu nhau hơn. Đây là lý do tại sao ngày càng có nhiều người Thái đến thăm Việt Nam mỗi năm. Tương tự, nhiều người Việt Nam đến thăm Thái Lan”, Đại sứ Urawadee Sriphiromya nói.
