Đổi mới tư duy, hoàn thiện chính sách để “mở đường” cho công nghệ
Giai đoạn 2021–2025, ngành hóa chất đối mặt nhiều thách thức lớn từ đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng đến biến động giá năng lượng. Trong bối cảnh đó, Vinachem xác định khoa học công nghệ (KHCN) – đổi mới sáng tạo (ĐMST) – chuyển đổi số (CĐS) là trụ cột quan trọng giúp doanh nghiệp vượt qua sức ép thị trường.
Tập đoàn đã hoàn thiện hệ thống văn bản chỉ đạo, từ chương trình chuyển đổi số cấp Tập đoàn đến kế hoạch thực hiện các chỉ thị về tiết kiệm năng lượng và đổi mới công nghệ trong khai thác – chế biến khoáng sản. Việc ban hành đồng bộ quy chế nghiên cứu khoa học, cơ chế khuyến khích sáng kiến và định hướng đổi mới thiết bị đã tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất cho toàn bộ các đơn vị thành viên.
Trong giai đoạn này, Vinachem dành hơn 251 tỷ đồng cho hoạt động KHCN và đổi mới sáng tạo. Cùng với đó, Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam – đơn vị nòng cốt về nghiên cứu – đẩy mạnh đào tạo nhân lực trình độ cao, với 6 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, 17 nghiên cứu viên hoàn thành chương trình thạc sĩ. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ chuyên gia đủ năng lực làm chủ công nghệ mới trong tương lai.
Sôi động hoạt động nghiên cứu: 42 đề tài và gần 4.000 sáng kiến
Bất chấp khó khăn, toàn Tập đoàn ghi nhận 42 đề tài khoa học và 3.735 sáng kiến cải tiến kỹ thuật trong giai đoạn 2021–2025. Các nghiên cứu tập trung vào những lĩnh vực then chốt của ngành như khai thác – tuyển quặng, sản xuất phân bón, hóa chất cơ bản, cao su kỹ thuật và các sản phẩm chăm sóc cá nhân.
Trong lĩnh vực khai thác – chế biến apatit, Công ty Apatit Việt Nam đã tập trung nghiên cứu xử lý quặng nghèo, hướng tới chủ động nguồn nguyên liệu cho các nhà máy phân bón và hóa chất. Nhiều nghiên cứu về tuyển nổi quặng loại III, làm giàu quặng loại II và xử lý quặng đuôi bước đầu đạt hiệu quả tích cực, giúp tăng tỷ lệ thu hồi quặng tinh và kéo dài tuổi thọ mỏ. Một số giải pháp kỹ thuật đã được bảo hộ sáng chế, trở thành tài sản công nghệ quan trọng của Tập đoàn.
Ở lĩnh vực phân bón, các doanh nghiệp thành viên đồng loạt đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm mới. Công ty Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao mở rộng nghiên cứu phân bón hữu cơ, hữu cơ khoáng và phân chuyên dụng, đồng thời cải tiến công nghệ sản xuất supe phốt phát để tận dụng nguồn quặng trong nước. Công ty DAP – Vinachem triển khai dự án thu hồi P₂O₅ từ bã thải gyps, vừa giảm phát thải, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất. Các doanh nghiệp đạm và phân bón miền Nam cũng đưa vào vận hành nhiều thiết bị hiện đại, giảm tiêu hao năng lượng và tăng độ ổn định của dây chuyền.
Trong ngành hóa chất cơ bản, Hóa chất Việt Trì và Hóa chất Cơ bản Miền Nam là hai đơn vị ghi dấu ấn rõ nét. Hóa chất Việt Trì nghiên cứu thành công dung dịch khử khuẩn phục vụ phòng chống dịch và nâng cấp dây chuyền sản xuất PAC bột lên công suất 25.000 tấn/năm. Hóa chất Cơ bản Miền Nam đầu tư công nghệ điện phân BM2.7 Gen 6, tiết kiệm hàng chục triệu kWh điện mỗi năm, đồng thời nghiên cứu sản xuất Chloramin B nội địa với giá thành thấp hơn hàng nhập khẩu.
Lĩnh vực cao su – săm lốp tiếp tục giữ vị thế tiên phong trong ứng dụng công nghệ. Công ty CP Cao su Đà Nẵng (DRC) sản xuất thành công lốp OTR radial toàn thép kích cỡ lớn, mở ra cơ hội cạnh tranh trên thị trường lốp dành cho xe công trình. Bên cạnh đó, DRC và Casumina tăng tốc chuyển đổi số với các dự án như triển khai hệ thống quản trị sản xuất MES, quản lý năng lượng thông minh và đầu tư hệ thống thí nghiệm số nhằm nâng cao độ chính xác trong phát triển sản phẩm.
Trong phân khúc chất tẩy rửa và chăm sóc cá nhân, Bột giặt LIX liên tục đưa ra hơn 200 sản phẩm mới và từng bước hoàn thiện nền tảng thương mại điện tử Vinachemmart, hỗ trợ số hóa chuỗi phân phối nội bộ. Các doanh nghiệp cùng ngành theo hướng tự động hóa thiết bị, chuẩn hóa quy trình quản lý chất lượng và nghiên cứu dòng sản phẩm thân thiện môi trường.
Ở cấp độ Tập đoàn, Viện Hóa học Công nghiệp Việt Nam tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu” nghiên cứu. Giai đoạn 2021–2025, Viện công bố nhiều công trình khoa học uy tín, sở hữu hai bằng sáng chế tại Mỹ và ba bằng sáng chế trong nước. Một loạt phụ gia công nghiệp, thuốc tuyển khoáng và công nghệ vật liệu mới do Viện phát triển đã được chuyển giao cho doanh nghiệp, góp phần giảm chi phí và tăng chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hoạt động KHCN và chuyển đổi số của Vinachem vẫn đối mặt không ít hạn chế. Một số đề tài nghiên cứu quan trọng cần nguồn kinh phí lớn nhưng chưa được triển khai đồng bộ; tình trạng thiếu hụt chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực hóa chất đặc thù vẫn chưa được khắc phục. Một số dự án chuyển đổi số còn manh mún, thiếu sự liên thông giữa các đơn vị trong Tập đoàn.
Bên cạnh đó, những vấn đề chiến lược dài hạn như cân bằng clo hay làm giàu quặng loại II–IV vẫn cần những nghiên cứu chuyên sâu hơn. Đây là những điểm nghẽn công nghệ quyết định khả năng tự chủ nguyên liệu và mở rộng sản phẩm trong tương lai.
Mục tiêu 2026–2030: Hướng tới doanh nghiệp số – công nghệ cao – tăng trưởng xanh
Hướng tới giai đoạn 2026–2030, Vinachem xác định tầm nhìn trở thành Tập đoàn công nghiệp hóa chất hiện đại, xanh, bền vững và có năng lực cạnh tranh khu vực. Để đạt mục tiêu này, Tập đoàn sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chương trình KHCN – ĐMST – CĐS theo hướng đồng bộ và trọng tâm hơn.
Trọng tâm đầu tiên là đầu tư chiều sâu cho công nghệ lõi. Vinachem đặt ưu tiên nghiên cứu tuyển – làm giàu quặng nghèo, xử lý quặng đuôi, phát triển phân bón thông minh và hóa chất siêu tinh khiết phục vụ công nghiệp điện tử, bán dẫn – lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và nhu cầu thị trường đang tăng nhanh.
Song song đó, Tập đoàn tập trung tự động hóa dây chuyền sản xuất, triển khai mô hình nhà máy thông minh trong các nhà máy phân bón, hóa chất cơ bản và cao su kỹ thuật. Việc ứng dụng hệ thống MES, ERP, IoT và trí tuệ nhân tạo vào vận hành sẽ giúp tối ưu năng lượng, giảm sự cố và tăng năng suất.
Chuyển đổi số toàn diện tiếp tục là trụ cột chiến lược. Tập đoàn dự kiến hoàn thiện hạ tầng dữ liệu lớn, tăng cường quản trị chuỗi cung ứng bằng công nghệ số và mở rộng thương mại điện tử trong toàn hệ thống. Những ứng dụng như bản đồ số mỏ Apatit, số hóa quy trình bảo trì, giám sát thiết bị thời gian thực sẽ được nhân rộng.
Gắn với mục tiêu phát triển bền vững, Vinachem định hướng phát triển các giải pháp giảm phát thải, tái chế chất thải rắn công nghiệp và thu hồi khí CO₂ phục vụ sản xuất các hóa chất có giá trị cao. Các công nghệ xử lý bã gyps, tro xỉ và chất thải nguy hại cũng nằm trong nhóm nhiệm vụ trọng điểm.
Nhìn lại giai đoạn 2021–2025, hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tạo nên “độ chín” quan trọng cho Vinachem trong bối cảnh thị trường hóa chất toàn cầu đầy biến động. Những kết quả đạt được từ hàng nghìn sáng kiến, hàng chục đề tài nghiên cứu và những bước tiến trong tự động hóa – số hóa giúp Tập đoàn củng cố nội lực và tăng tính tự chủ về công nghệ.
Với định hướng chiến lược rõ ràng và sự quyết tâm đổi mới toàn diện, Vinachem đang ở vị thế thuận lợi để tiến tới mô hình tập đoàn hóa chất mạnh trong khu vực, hiện đại và xanh, đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế đất nước trong giai đoạn mới.
