Thung lũng biệt lập và nơi thông tin phải... "đi bộ"
Nếu gõ cụm từ "bản Lân Đặt" lên thanh công cụ tìm kiếm, hầu hết các kết quả trả về đều gắn liền với những mô tả như "biệt lập với thế giới bên ngoài". Cách trung tâm xã Hữu Liên khoảng 10 km, Lân Đặt nằm kề bên thảo nguyên Đồng Lâm thơ mộng nhưng lại bị bao bọc, ngăn cách hoàn toàn bởi những dãy núi đá tai mèo lởm chởm, dựng đứng.
Giữa lòng thung lũng rộng lớn, những nóc nhà sàn truyền thống nằm lọt thỏm trong màu xanh ngắt của cây rừng và những thửa ruộng lúa, thấp thoáng đàn ngựa thong dong gặm cỏ. Khung cảnh yên bình ấy là nơi sinh sống lâu đời của khoảng 16 hộ dân đồng bào dân tộc Dao.
Thế nhưng, để đặt chân vào đến bản, lối đi duy nhất lại là con đường mòn độc đạo vắt vẻo vượt núi với vô số vách đá sắc nhọn và dốc đứng, có những đoạn hẹp đến mức chỉ vừa một bàn chân người bước.
Đường sá cách trở khiến dòng chảy thông tin ở Lân Đặt suốt nhiều năm qua cũng chỉ di chuyển với tốc độ... đi bộ. Trong bản, câu chuyện của gia đình chị Đặng Thị Loan (sinh năm 1983) là hình ảnh phản chiếu rõ nét nhất nỗi khát khao được kết nối với bên ngoài.
Chị Loan có 6 người con, gồm 5 gái và 1 trai, nhưng tất cả đều sinh sống ngoài bản. Ba người con lớn đã đi làm và lập gia đình ở tỉnh khác, hai người con nhỏ cũng phải ra trường ngoài trung tâm xã để trọ học.
Thương nhớ các con nhưng suốt một thời gian dài, mỗi lần muốn gọi điện hỏi thăm, người mẹ này lại phải đi ra ngoài hiên, giơ chiếc điện thoại lên thật cao, xoay người khắp các hướng để "hứng sóng". Có những lúc tín hiệu yếu, chị phải buộc chặt điện thoại vào một thanh sắt dài rồi giơ lên cao hơn để tìm vạch sóng.
Những hôm trong bản hoàn toàn mất tín hiệu, hai vợ chồng chị lại phải dắt nhau trèo lên đỉnh núi gần đó mới có thể liên lạc được. Cảnh tượng dò sóng gian nan ấy đã trở thành điều quá đỗi quen thuộc trong đời sống của người dân nơi đây qua nhiều năm tháng.
Không chỉ chuyện trò chuyện gia đình bị gián đoạn, việc nắm bắt tình hình dân sinh của chính quyền địa phương trước đây cũng chủ yếu dựa vào sức người. Cán bộ xã phải tranh thủ những phiên chợ quê chỉ họp vỏn vẹn hai ngày mỗi tháng để gặp gỡ bà con, hoặc tìm cách liên lạc qua trưởng thôn tại những điểm "sóng rơi" hiếm hoi trên sườn núi. Công tác trao đổi thông tin vì thế luôn trong tình trạng vất vả và rơi vào thế bị động.
40 ngày vượt nước dâng, băng đá sắc
Bước ngoặt đến với thung lũng biệt lập này vào giữa tháng 6/2026, khi Chi nhánh Công trình Viettel Lạng Sơn (thuộc Tổng Công ty Cổ phần Công trình Viettel) chính thức nhận nhiệm vụ xây dựng trạm phát sóng cho bản Lân Đặt. Ngay khi tiếp cận địa bàn, bài toán hóc búa nhất đặt ra cho đơn vị thi công chính là con đường vận chuyển hàng tấn vật tư, thiết bị từ ngoài thị trấn vào sâu trong lõi rừng.
Lời giải cho bài toán vận tải này lại đến từ chính yếu tố tự nhiên vẫn thường chia cắt Lân Đặt với bên ngoài: nước. Đội ngũ kỹ thuật đã quyết định chọn thời điểm mùa nước dâng, đưa toàn bộ vật tư tập kết tại thung lũng Đồng Lâm rồi chia nhỏ, chất lên những chiếc bè nhỏ để vượt hơn 3 km đường thủy tiến vào chân núi. Giữa mặt nước mênh mông, từng chuyến bè rời bến trong sự tính toán cẩn trọng đến từng chi tiết nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho cả con người lẫn thiết bị viễn thông trước khi cập bờ.
Khi những chiếc bè chạm vào chân núi, mọi phương tiện vận chuyển đều phải dừng lại. Từ điểm tập kết này, những cuộn cáp, khung sắt và thiết bị thu phát sóng nặng hàng chục kilôgam tiếp tục hành trình tiến vào bản bằng chính đôi vai của con người theo con đường mòn độc đạo.
Quãng đường núi chỉ dài chừng 1,5 km nhưng địa hình vô cùng hiểm trở. Người đi trước dò đường, người đi sau giữ nhịp, từng nhóm nối đuôi nhau thay phiên gùi vật tư vượt qua các triền dốc dựng đứng, len lỏi giữa những vách đá tai mèo sắc nhọn và các khúc cua nhỏ hẹp.
Đường vào bản đã gian nan, nhưng tình trạng thiếu điện lưới mới là thử thách kỹ thuật cam go hơn tại hiện trường. Dù đã có nhiều kinh nghiệm triển khai phát sóng tại các địa bàn đồi núi, việc trong bản hoàn toàn không có điện khiến đội ngũ thi công không thể sử dụng máy móc cơ khí để gia công trực tiếp.
Để giải quyết vấn đề này, các kỹ sư thuộc phòng Hạ tầng của chi nhánh đã phải tính toán, thiết kế chi tiết và chính xác tuyệt đối mọi thông số ngay từ trên bản vẽ. Toàn bộ cấu kiện, thiết bị khi đưa vào đến Lân Đặt chỉ việc tiến hành lắp ráp thủ công và kết nối hoàn chỉnh với nhau.
Địa thế thung lũng bị núi đá vây quanh che chắn cũng buộc đội kỹ thuật phải liên tục đo kiểm độ cao và tinh chỉnh hướng phát sóng sao cho tối ưu nhất. Cùng với đó, đặc thù mưa rừng diễn ra thường xuyên tại khu bảo tồn đã dẫn đến quyết định thiết kế nguồn cấp điện theo hướng chuyên biệt: trạm phát sóng sử dụng hoàn toàn năng lượng mặt trời kết hợp hệ thống ắc quy lưu trữ dung lượng lớn, đủ khả năng duy trì vận hành liên tục khoảng một tuần lễ ngay cả khi trời âm u không có nắng.
Thấu hiểu thực tế rằng nếu bản có sóng di động nhưng không có điện lưới thì những chiếc điện thoại của bà con cũng sớm sập nguồn, đội ngũ Viettel đã tính thêm một chi tiết nhỏ nhưng đầy thiết thực: làm trạm sạc pin cho dân bản. Hai điểm cấp điện năng lượng mặt trời được bố trí hợp lý trong thung lũng.
Một điểm vừa làm nhiệm vụ cấp nguồn cho trạm phát sóng vừa phục vụ cụm dân cư gần đó tới sạc điện thoại; điểm còn lại được kéo đặt cách đó khoảng một cây số để những hộ dân ở xa không phải vất vả đi lại.
Trong suốt 40 ngày ròng rã bám bản thi công ấy, những người lính công trình luôn có sự đồng hành sát cánh của người dân Lân Đặt. Những thanh niên, người dân trong bản như anh Bàn Phúc Trình đã đứng ra vận động hàng xóm láng giềng cùng mở đường, gùi vật tư vượt núi. Họ động viên nhau rằng từ trước tới nay bản làng đã chịu khổ nhiều rồi, nay mỗi người chịu khó vất vả thêm một chút để nhất định đưa được sóng điện thoại, đưa được Internet về bản.
Dù dân cư thưa thớt, chỉ có 16 nóc nhà, nhưng bà con đã đóng góp rất nhiều công sức theo tinh thần "mỗi bên cố gắng một nửa". Sau hơn một tháng miệt mài, đúng vào dịp Quốc khánh 2/9 vừa qua, trạm phát sóng Lân Đặt đã chính thức hòa mạng.
Khi sóng viễn thông đi trước mở đường
Ngay trong ngày trạm phát sóng đi vào hoạt động, cuộc gọi đầu tiên tại bản được thực hiện bởi một người mẹ gọi cho con trai đang làm công nhân dưới Bắc Ninh. Cuộc trò chuyện diễn ra thông suốt, âm thanh rõ ràng và không hề bị ngắt quãng. Điều vốn dĩ quá đỗi bình thường với người dân miền xuôi ấy lại trở thành niềm vui vỡ òa đối với đồng bào nơi thung lũng Lân Đặt sau bao năm chờ đợi.
Niềm vui nhanh chóng lan tỏa khắp các nếp nhà. Những chiếc điện thoại thông minh từng được người dân mua về "chỉ để trưng" nay đã có thể thực hiện các cuộc gọi hình ảnh (video call) sắc nét ngay trong nhà sàn, chấm dứt hoàn toàn cảnh phải leo lên đỉnh núi hay buộc điện thoại vào thanh sắt để dò sóng như trước kia.
Sự hiện diện của sóng di động lập tức mang lại diện mạo mới cho công tác quản lý và đời sống tại địa phương. Giờ đây, khi có công việc cần hỏi hay giải quyết thủ tục, bà con trong bản có thể bấm máy gọi thẳng cho Chủ tịch UBND xã.
Con đường mòn dẫn vào bản vẫn còn đó những dốc đá hiểm trở, nhưng thông tin liên lạc đã không còn phải "đi bộ" nữa. Mỗi khi có thiên tai, mưa lũ hay sự cố bất ngờ xảy ra, chính quyền xã đều có thể nắm bắt tình hình kịp thời để hỗ trợ. Với người dân Lân Đặt, quãng đường khoảng 10 km vượt qua hồ nước và dốc núi để ra trung tâm xã giờ đây đã có thể rút ngắn lại chỉ bằng vài thao tác chạm trên màn hình điện thoại.
Ở Lân Đặt, hạ tầng viễn thông đã chính thức đến trước đường giao thông và điện lưới quốc gia. Thực tế từ địa phương cho thấy, khi sóng viễn thông đi trước mở đường, việc khảo sát và triển khai các công trình hạ tầng thiết yếu tiếp theo sẽ trở nên dễ dàng, thuận lợi hơn rất nhiều.
Về lâu dài, khi đã có kết nối Internet ổn định, người dân trong bản hoàn toàn có thể tự mình quảng bá cảnh quan nguyên sơ của khu bảo tồn thiên nhiên, giới thiệu bản sắc văn hóa dân tộc Dao cũng như các mặt hàng nông sản bản địa lên mạng xã hội, mở ra hướng đi mới trong phát triển du lịch cộng đồng.
Trạm phát sóng tại Lân Đặt là một trong tổng số 100 điểm lõm sóng trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn thuộc nhiệm vụ xóa vùng lõm sóng năm 2026 mà Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao cho Viettel triển khai.
Theo kế hoạch tổng thể, đơn vị sẽ tiến hành xây dựng mới 1.337 trạm phát sóng tại 23 tỉnh, thành phố để xử lý dứt điểm 1.856 điểm lõm sóng trên cả nước. Trong đó bao gồm 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư có quy mô từ 50 người trở lên chưa có sóng di động ổn định, qua đó góp phần quan trọng vào việc thực hiện Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030.
Phía sau mỗi con số thống kê trên những bản kế hoạch vĩ mô là sự đổi thay của cả một khu dân cư từng nhiều năm nằm ngoài vùng phủ sóng. Còn với những người dân chất phác ở Lân Đặt, mong mỏi ban đầu khi cùng các kỹ sư gùi từng cuộn cáp, thanh sắt vượt qua vách đá tai mèo chỉ đơn giản là để cả bản cùng dùng được chiếc điện thoại, trước khi bắt đầu nghĩ tới những ước mơ và đổi thay lớn lao hơn cho vùng đất này.
