Xuất nhập khẩu tăng mạnh
Xung đột tại Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 2/2026 đã làm dấy lên nhiều lo ngại về những tác động tiêu cực đến hoạt động xuất nhập khẩu, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng và chi phí vận chuyển toàn cầu biến động mạnh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định tương đối, thậm chí có những tín hiệu tích cực.
Điều này phản ánh khả năng thích ứng ngày càng linh hoạt của doanh nghiệp trước các cú sốc bên ngoài, từ việc đa dạng hóa thị trường, điều chỉnh chuỗi cung ứng đến tối ưu hóa chi phí và chiến lược kinh doanh trong bối cảnh nhiều biến động.
Theo báo cáo mới nhất của Cục Hải quan, Bộ Tài chính, trong nửa đầu tháng 3/2026, tổng kim ngạch xuất nhập của Việt Nam đạt hơn 41 tỷ USD, tăng gần 79% so với tháng trước, tức là thời điểm trước khi bùng phát xung đột.
Nếu tính lũy kế từ đầu năm 2026 tới giữa tháng 3/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 197 tỷ USD, tăng 20,8%, tương đương 33,92 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 96,8 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ, nhập khẩu đạt 100,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Cán cân thương mại trong kỳ nghiêng về phía nhập siêu 3,5 tỷ USD.
Trong giai đoạn đầu năm 2025, Việt Nam có 15 mặt hàng xuất khẩu đạt giá trị từ một tỷ USD trở lên, chiếm 82% tỷ trọng. Ba mặt hàng có giá trị xuất khẩu lớn nhất, đạt hơn 10 tỷ USD, bao gồm: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với 23,3 tỷ USD, tăng 40,3% so với năm ngoái.
Riêng trong ngành nông thủy sản, Việt Nam có 3 mặt hàng mang về kim ngạch tỷ USD. Bao gồm cà phê đạt 2,18 tỷ USD, thủy sản 2,1 tỷ USD và rau quả 1,2 tỷ USD.
Ở chiều ngược lại, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất với 38,2 tỷ USD, tăng 47,9% so với cùng kỳ năm trước.
Mặt hàng nhập khẩu lớn thứ hai là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác với 12,2 tỷ USD, tăng 20,9%. Tổng kim ngạch các mặt hàng trên đạt 50,4 tỷ USD, chiếm 50% tỷ trọng nhập khẩu của Việt Nam.
Liên quan đến vấn đề này, bà Nguyễn Cẩm Trang, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương nhận định: Trong những năm gần đây, các cú sốc địa chính trị xuất phát từ xung đột và cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia lớn, cũng như xu hướng tích lũy và kiểm soát nguồn cung, không còn mang tính chu kỳ ngắn hạn, mà đang dần trở thành yếu tố thường trực.
Chính vì vậy, điều này đồng thời trở thành một phép thử dài hạn đối với khả năng chống chịu của nền kinh tế cũng như của cộng đồng doanh nghiệp.
“Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, có thể xác định rõ rằng việc đa dạng hóa thị trường và nâng cấp chuỗi cung ứng là hai trụ cột then chốt nhằm nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc này”, bà nói.
Không phải do may mắn
Cũng theo bà, trong thời gian qua, đối với câu chuyện đa dạng hóa thị trường, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều biện pháp, từ việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết cho đến việc tiếp tục đàm phán, ký kết các hiệp định mới với các thị trường tiềm năng, qua đó mở rộng “sân chơi” cho doanh nghiệp khi tham gia thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, các hoạt động xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh, cùng với sự hỗ trợ của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong việc đưa doanh nghiệp ra thị trường quốc tế để gặp gỡ trực tiếp đối tác.
Ở chiều ngược lại, các tham tán thương mại cũng tổ chức đưa doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam để kết nối, tạo điều kiện giao thương trực tiếp. Qua đó, đây được xem là những hoạt động xúc tiến thương mại mang lại hiệu quả thiết thực.
Không chỉ dừng lại ở đó, một nội dung quan trọng khác trong đa dạng hóa thị trường là công tác thông tin thị trường. Bộ Công Thương đã khai trương nền tảng số về thị trường nước ngoài, cung cấp các thông tin cụ thể, chi tiết, giúp doanh nghiệp tiếp cận dễ dàng hơn. Khi tham gia thương mại quốc tế, việc nắm rõ các quy định, nhu cầu và thị hiếu của thị trường nước ngoài là yếu tố rất quan trọng đối với doanh nghiệp.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh đa dạng hóa thị trường không chỉ dừng lại ở thị trường xuất khẩu mà còn phải đặc biệt quan tâm đến đa dạng hóa thị trường nhập khẩu. Thực tế, chiến lược xuất nhập khẩu đến năm 2030, được ban hành từ năm 2022, đã đặt ra yêu cầu này, song chỉ khi xuất hiện các rủi ro đứt gãy nguồn cung thì vấn đề mới được chú ý nhiều hơn.
“Do đó, việc doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án thị trường thay thế sẽ giúp giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung, đồng thời góp phần hài hòa cán cân thương mại. Hiện nay, có những thị trường Việt Nam nhập siêu rất lớn, trong khi ở những thị trường khác lại xuất siêu cao; sự mất cân đối này về lâu dài đều tiềm ẩn rủi ro”, bà Trang nói.
Trong bối cảnh đó, cơ quan quản lý đang nghiên cứu xây dựng bản đồ nguồn cung, trong đó hệ thống hóa các nhà cung cấp đối với các mặt hàng chủ lực từ các quốc gia khác nhau, nhằm giúp doanh nghiệp có cơ sở lựa chọn và đa dạng hóa nguồn cung, tránh phụ thuộc vào một số thị trường nhất định.
“Ở trong nước, các hiệp hội ngành hàng lớn như dệt may, da giày, đồ gỗ cũng đang phối hợp xây dựng các trung tâm cung ứng nguyên phụ liệu, tương tự như các chợ đầu mối, nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn”, bà Trang nhấn mạnh.
