Thứ Bảy vừa qua đánh dấu tròn một tháng kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công nhắm vào Iran, châm ngòi cho một cuộc chiến gây chấn động thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Cuộc xung đột vốn ban đầu nhằm mục đích phá hủy năng lực vũ khí hạt nhân của Iran, nay đã nhanh chóng trở thành cuộc chiến giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz - một trong những tuyến đường thủy huyết mạch quan trọng nhất đối với thương mại dầu khí thế giới.
Việc Iran đóng cửa eo biển này đã khiến hàng nghìn tàu chở dầu bị kẹt lại, ngăn chặn hàng chục triệu thùng dầu thô và các sản phẩm xăng dầu lưu thông mỗi ngày. Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua đây mỗi ngày, tương đương 1/5 nhu cầu toàn cầu.
Giá dầu nhảy múa theo nhịp độ chiến trường
Dầu mỏ là loại hàng hóa có tính hoán đổi cao và giá cả được thiết lập trên thị trường toàn cầu. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nào - đặc biệt là sự cố nghiêm trọng tại Trung Đông - cũng đủ sức đẩy giá dầu tại các khu vực khác tăng vọt.
Trước khi chiến sự nổ ra, giá dầu thô duy trì ở mức khoảng 70 USD/thùng (dầu Brent đạt 72 USD và dầu WTI đạt 67 USD). Tuy nhiên, khi cuộc chiến leo thang với các màn trả đũa nhắm vào hạ tầng năng lượng, giá đã tăng hơn 30%.
Trong tuần thứ hai của cuộc chiến, giá dầu thô đã lập kỷ lục mọi thời đại khi chạm mốc 119 USD/thùng.
Dù một số tàu vẫn cố gắng lách qua eo biển, nhưng lưu lượng giao thông gần như đình trệ, khiến khoảng 180 - 250 triệu thùng dầu bị rút khỏi nguồn cung thế giới.
Ông Matthew Bernstein, Phó Chủ tịch phân tích dầu khí tại Rystad Energy, nhận định: "Đây là một quy mô đứt gãy năng lượng toàn cầu chưa từng có tiền lệ, với khoảng 15 triệu thùng dầu quy đổi mỗi ngày bị quét sạch khỏi thị trường".
Tính đến chiều thứ Sáu, giá dầu vẫn neo quanh mốc 100 USD/thùng, cụ thể dầu Brent giao dịch ở mức 113 USD và dầu WTI ở mức 99 USD.
Nỗ lực hạ nhiệt thị trường
Trước tình trạng giá xăng, nhiên liệu bay và các mặt hàng như phân bón tăng phi mã, cộng đồng quốc tế đã có những nỗ lực chung để kìm chế đà tăng.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã đồng ý giải phóng kỷ lục 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược, trong đó riêng Mỹ đóng góp 172 triệu thùng. IEA cũng khuyến nghị người dân nên làm việc tại nhà, hạn chế bay và lái xe chậm hơn để giảm nhu cầu tiêu thụ.
Những thông tin về việc xả kho dự trữ từng giúp giá dầu giảm nhẹ về mức 85 USD/thùng trong những ngày đầu cuộc chiến.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo tình hình vẫn rất khó lường, đặc biệt khi các giao dịch hàng ngày đang chịu ảnh hưởng cực lớn từ những phát ngôn và bài đăng trên mạng xã hội của các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Quyền năng từ những dòng trạng thái
Trong tuần thứ hai của cuộc chiến, người ta thấy rõ sức mạnh từ những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump và các thành viên nội các đối với giá dầu.
Sáng ngày 9/3, giá dầu vọt lên đỉnh 119 USD nhưng chỉ vài giờ sau đã lao dốc về vùng 86 - 89 USD chỉ vì ông Trump tuyên bố cuộc chiến đã "rất hoàn tất".
Sức ảnh hưởng này tiếp tục được thể hiện khi tài khoản mạng xã hội X của Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đăng tải thông tin Hải quân Mỹ hộ tống thành công một tàu dầu qua eo biển Hormuz, khiến giá dầu giảm hơn 17%.
Dù bài đăng bị xóa sau 15 phút và Nhà Trắng đính chính không có cuộc hộ tống nào, giá dầu ngay lập tức quay đầu tăng lại.
Trong những tuần qua, Tổng thống Donald Trump dường như đang "điều phối" thị trường bằng cách công bố leo thang quân sự vào cuối tuần khi thị trường đóng cửa, sau đó lại đưa ra thông điệp hạ nhiệt ngay khi phiên giao dịch đầu tuần bắt đầu.
Gần đây nhất, việc ông thông báo hoãn các cuộc không kích vào hạ tầng năng lượng Iran thêm 5 ngày đã khiến dầu Brent giảm gần 11%. Tuy nhiên, khi Iran bác bỏ kế hoạch hòa bình 15 điểm của Mỹ, giá dầu lại có xu hướng nhích lên vào giữa tuần.
Tương lai đầy bất định
Nhiều nhà phân tích cho rằng các biện pháp can thiệp bằng lời nói sẽ sớm mất tác dụng trừ khi có một diễn biến thực tế cho thấy chiến tranh sắp kết thúc.
"Can thiệp bằng lời nói chỉ có tác dụng đến khi thị trường nhận ra Washington đang tung hỏa mù", chuyên gia Hunter Kornfeind từ Rapidan Energy Group nhận định khi đề cập đến việc Mỹ vẫn đang gửi thêm hàng nghìn quân tới Trung Đông dù đưa ra các thông điệp hạ nhiệt.
Giới chuyên môn đồng ý rằng không có cách nào đưa giá dầu về mức bền vững trừ khi xung đột chấm dứt và dòng chảy dầu mỏ qua vịnh Ba Tư được khôi phục.
Ông Neil Atkinson, cựu quan chức IEA, cảnh báo: "Chúng ta đang hướng tới một cuộc siêu khủng hoảng trừ khi các hoạt động bình thường tại vùng Vịnh được nối lại".
Hiện tại, rất khó để dự báo giá dầu sẽ duy trì ở mức cao trong bao lâu. Một số dự báo cho rằng dầu sẽ không xuống dưới 100 USD cho đến năm sau, trong khi số khác lạc quan hơn về mức 70 USD vào tháng 5.
Dù vậy, ngay cả khi tiếng súng ngừng lại, những thiệt hại về hạ tầng năng lượng và hệ lụy địa chính trị vẫn sẽ khiến thị trường dầu mỏ khó có thể sớm trở lại trạng thái như trước khi cuộc chiến bắt đầu.
