Năm 2026 được dự báo sẽ là một giai đoạn đầy thử thách đối với các tòa soạn báo trên toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang thay đổi mạnh mẽ cách công chúng tìm kiếm và tiếp nhận thông tin. Độc giả ngày càng ưu ái những người sáng tạo nội dung cá nhân thay vì các cơ quan báo chí truyền thống, trong khi niềm tin vào truyền thông chính thống tiếp tục suy giảm.
Tuy vậy, theo báo cáo Xu hướng và Dự báo thường niên mới công bố của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters (RISJ), các tòa soạn vẫn còn cơ hội thích ứng và phát triển nếu thay đổi kịp thời.
Báo cáo do Nic Newman, cộng tác viên nghiên cứu cấp cao của RISJ, thực hiện dựa trên khảo sát 280 lãnh đạo truyền thông trên toàn thế giới, được xem như một bản “chỉ dẫn thực tế” cho ngành báo chí trong giai đoạn chuyển đổi.
Trước hết, các nhà báo cần được khuyến khích tư duy như những người sáng tạo nội dung. Việc chỉ đưa tin theo cách truyền thống có thể không còn đủ. Thay vào đó, nhà báo có thể xây dựng thương hiệu cá nhân, phát triển tệp khán giả riêng và kết nối trực tiếp với công chúng thông qua mạng xã hội, podcast hoặc nền tảng video.
Điều này đòi hỏi các tòa soạn đầu tư vào đào tạo kỹ năng mới như nói trước máy quay, kể chuyện đa phương tiện hay xây dựng phong cách cá nhân rõ nét. Bên cạnh đó, hợp tác với những người sáng tạo nội dung bên ngoài cũng được xem là cách mở rộng tầm ảnh hưởng và tiếp cận các nhóm độc giả mới.
Thứ hai, sự khác biệt trở thành yếu tố sống còn. Khi internet tràn ngập nội dung do AI tạo ra, giá trị cốt lõi của báo chí nằm ở những thứ máy móc không thể thay thế, như phóng sự điều tra, phân tích chuyên sâu, góc nhìn độc quyền và sự am hiểu cộng đồng.
Việc minh bạch về nguồn tin, quy trình làm báo và thể hiện rõ chuyên môn nghề nghiệp giúp các tòa soạn củng cố uy tín trong môi trường thông tin nhiễu loạn.
Thứ ba, các tòa soạn cần chuẩn bị cho sự trỗi dậy của các “công cụ trả lời tự động” dựa trên AI. Khi người dùng ngày càng nhận thông tin qua các bản tóm tắt do AI cung cấp, lưu lượng truy cập trực tiếp vào website có thể tiếp tục suy giảm.
Để thích ứng, nội dung cần được trình bày rõ ràng, có cấu trúc tốt, kèm siêu dữ liệu và tóm tắt ngắn gọn để dễ được các hệ thống này nhận diện. Đồng thời, việc xây dựng mối quan hệ trực tiếp với độc giả thông qua bản tin, sự kiện và cộng đồng trung thành được xem là cách giảm phụ thuộc vào các nền tảng bên ngoài.
Thứ tư, mạng xã hội và video cần được khai thác có chiến lược hơn. Các nền tảng hiện ưu tiên video, cá tính và tính tương tác. Do đó, đầu tư vào video ngắn, nội dung trực tiếp và đào tạo kỹ năng sản xuất video cho đội ngũ là cần thiết. Tuy nhiên, các tòa soạn cũng cần theo dõi sát hiệu quả thực tế để tránh dàn trải nguồn lực vào những kênh không mang lại giá trị rõ ràng.
Thứ năm, bảo vệ uy tín trở thành nhiệm vụ then chốt trong bối cảnh deepfake và thông tin sai lệch do AI tạo ra ngày càng tinh vi. Việc đầu tư vào công cụ kiểm chứng, xác thực thông tin và minh bạch về cách sử dụng AI trong tòa soạn giúp duy trì lòng tin của công chúng. Theo nhiều lãnh đạo truyền thông, uy tín chính là tài sản quan trọng nhất của báo chí.
Cuối cùng, báo cáo nhấn mạnh vai trò của các kết nối ngoài đời thực. Khi nhiều người có xu hướng “mệt mỏi kỹ thuật số”, các sự kiện trực tiếp, hội thảo hay buổi gặp gỡ cộng đồng có thể giúp tòa soạn gắn bó chặt chẽ hơn với độc giả, khẳng định vai trò không chỉ là một trang web, mà là một phần của đời sống xã hội.
