Phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng" tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã dành một phần thời lượng quan trọng để bàn về tác động của trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động báo chí. Khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình sản xuất nội dung, từ viết tin, dựng video đến tạo hình ảnh và mô phỏng giọng nói, câu hỏi được đặt ra không còn là công nghệ có thể làm được gì, mà là điều gì sẽ bảo đảm niềm tin của công chúng vẫn thuộc về báo chí chính thống.
AI đang trở thành một "vũ khí mới" trong chiến tranh thông tin
Đặt vấn đề tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nêu câu hỏi: "AI có thể viết tin. AI có thể dựng video. AI có thể tạo hình ảnh và mô phỏng giọng nói. Nhưng liệu AI có thể tạo dựng niềm tin?"
Trả lời câu hỏi này, Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng cho rằng trong lĩnh vực an ninh tư tưởng và an ninh quốc gia, AI đang ngày càng thể hiện rõ đặc điểm của một dạng "vũ khí mới" trong chiến tranh thông tin hiện đại.
Theo ông, AI có khả năng tạo ra số lượng lớn bài viết, video, hình ảnh hay nội dung giả mạo chỉ trong thời gian rất ngắn. Cùng với sự phát triển của công nghệ deepfake, việc phân biệt thật - giả ngày càng trở nên khó khăn hơn.
"AI không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn có khả năng tác động trực tiếp và khuếch đại đến tâm lý, hành vi và niềm tin của con người", ông nói.
Đặc biệt, khả năng cá nhân hóa nội dung tới từng nhóm công chúng khiến các chiến dịch truyền thông sử dụng AI có sức ảnh hưởng rất lớn tới nhận thức xã hội. Không chỉ dừng lại ở việc truyền tải thông điệp, AI còn có thể tham gia dẫn dắt dư luận với quy mô và tốc độ chưa từng có.
Tuy nhiên, theo Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu, vấn đề cốt lõi không nằm ở bản thân công nghệ mà nằm ở cách con người sử dụng công nghệ.
"AI vừa có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, vừa có thể bị lợi dụng để phục vụ những mục đích tiêu cực. Điều quan trọng là người làm báo phải làm chủ công nghệ, làm chủ AI và sử dụng công nghệ vì lợi ích quốc gia, dân tộc", ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng trong bối cảnh hiện nay, người làm báo cần giữ được sự tỉnh táo, bản lĩnh chính trị, năng lực kiểm chứng thông tin và khả năng ứng xử linh hoạt trước những biến đổi nhanh chóng của công nghệ.
Niềm tin được xây dựng từ những giá trị mà báo chí theo đuổi
Ở góc độ nghiên cứu truyền thông, PGS. TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng giá trị lớn nhất mà báo chí mang lại không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn ở khả năng định hướng giá trị cho xã hội.
Theo bà, niềm tin của công chúng không được xây dựng bằng việc liên tục chứng minh người khác sai, mà được bồi đắp bằng những giá trị tích cực, đúng đắn mà báo chí theo đuổi và lan tỏa.
"Niềm tin là một quá trình đồng hành lâu dài, giúp xã hội vượt qua những khó khăn và thách thức", bà nói.
PGS. TS Đặng Thị Thu Hương cho rằng báo chí không nên né tránh AI mà cần chủ động ứng dụng công nghệ này trong hoạt động nghề nghiệp. Tuy nhiên, khi AI tham gia vào quá trình sản xuất nội dung, cần có sự minh bạch với công chúng.
Theo bà, những sản phẩm có sự hỗ trợ đáng kể của AI cần được công khai để người đọc nhận biết, qua đó góp phần bảo đảm tính minh bạch và củng cố niềm tin đối với báo chí.
Cùng quan điểm, nhà báo Phạm Văn Xướng, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên cho rằng AI đang trở thành công cụ làm việc quen thuộc trong nhiều tòa soạn hiện đại.
Theo ông, AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong thiết kế đồ họa, xử lý dữ liệu, tạo hiệu ứng hình ảnh hay thực hiện nhiều công đoạn kỹ thuật khác. Tuy nhiên, đối với nội dung thông tin, người làm báo vẫn phải đặc biệt cẩn trọng.
"AI có thể tạo ra thông tin, nhưng chỉ nhà báo và cơ quan báo chí mới có thể tạo dựng niềm tin", ông khẳng định.
Ở góc độ đào tạo nguồn nhân lực báo chí, PGS. TS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết AI đang đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện đối với công tác đào tạo báo chí.
Theo ông, bên cạnh việc nâng cao năng lực công nghệ và kỹ năng làm báo đa nền tảng, các cơ sở đào tạo vẫn phải tiếp tục coi trọng giáo dục chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh của người làm báo.
"Người làm báo trong thời đại số phải vừa làm chủ công nghệ, vừa giữ vững đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội", ông nói.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xét đến cùng là bảo vệ niềm tin của nhân dân
Một trong những nhận định đáng chú ý tại phiên thảo luận là quan điểm cho rằng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay, xét đến cùng, chính là bảo vệ niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Theo nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, trong môi trường truyền thông số, cuộc cạnh tranh không còn đơn thuần là cuộc cạnh tranh về thông tin mà sâu xa hơn là cuộc cạnh tranh về niềm tin. Vì vậy, báo chí muốn tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt dư luận không thể chỉ dựa vào lợi thế truyền thống mà phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, công nghệ và phương thức truyền tải.
"Nhanh nhưng phải đúng. Hiện đại nhưng phải nhân văn. Hấp dẫn nhưng phải chuẩn mực", ông nhấn mạnh.
Theo nhà báo Lê Ngọc Long, giá trị của báo chí không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn ở khả năng góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội. Mỗi tác phẩm báo chí có giá trị đều là một sự bồi đắp cho niềm tin xã hội, cho sự đồng thuận và cho mối quan hệ gắn bó giữa Đảng với nhân dân.
Ông cho rằng sức mạnh của báo chí không nằm ở những khẩu hiệu mang tính áp đặt, mà nằm ở những tác phẩm chân thực, thuyết phục và giàu tính nhân văn. Chính những tác phẩm như vậy mới có khả năng lan tỏa niềm tin một cách tự nhiên và bền vững trong xã hội.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động truyền thông, nhà báo Lê Ngọc Long cũng cho rằng AI có thể hỗ trợ người làm báo trong nhiều công đoạn sản xuất nội dung, nhưng không thể thay thế những giá trị cốt lõi làm nên nghề báo.
"Bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và khả năng truyền cảm hứng cho công chúng vẫn là những phẩm chất thuộc về con người, đồng thời cũng là nền tảng tạo nên uy tín và niềm tin đối với báo chí chính thống", nhà báo Lê Ngọc Long nhấn mạnh.
