Bộ Tài chính Ấn Độ vừa công bố đề xuất ngân sách cho năm tài chính hiện tại, trong đó nhấn mạnh kế hoạch thúc đẩy khai thác đất hiếm trong nước và phát triển năng lượng sạch.
Đây được xem là nỗ lực quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu nhiều sức ép, đặc biệt là sự thống lĩnh của Trung Quốc trong nhóm khoáng sản chiến lược.
Trong bài trình bày Ngân sách Liên bang 2026–2027 cuối tuần qua, Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman thông báo sáng kiến thành lập các hành lang đất hiếm tại bốn bang ven biển có nguồn khoáng sản dồi dào gồm Odisha, Kerala, Andhra Pradesh và Tamil Nadu.
Các hành lang này được định hướng hoạt động như những khu tích hợp gồm khu vực khai thác, cơ sở chế biến, phòng thí nghiệm nghiên cứu và các nhà máy sản xuất nhằm tối ưu hóa quá trình vận chuyển và chế biến các nguyên tố đất hiếm.
Kế hoạch này được xây dựng dựa trên chương trình có tổng mức đầu tư 7.280 crore rupee, tương đương khoảng 800 triệu USD, được phê duyệt vào cuối năm 2025 nhằm thúc đẩy sản xuất nam châm vĩnh cửu đất hiếm dạng thiêu kết.
Mục tiêu của chương trình là đạt năng lực sản xuất 6.000 tấn mỗi năm. Ấn Độ kỳ vọng tận dụng nguồn trữ lượng đất hiếm ước tính 8,52 triệu tấn chủ yếu nằm trong các mỏ cát ven biển giàu monazite.
Ngân sách mới cũng mở rộng các ưu đãi thuế, trong đó có miễn thuế hoàn toàn đối với hoạt động chế biến khoáng sản chiến lược. Nhóm khoáng sản đất hiếm đóng vai trò thiết yếu trong nhiều ngành công nghệ cao như xe điện, tua bin gió, sản xuất chip bán dẫn, thiết bị điện tử quốc phòng và điện thoại thông minh.
Riêng tại bang Kerala, hành lang đất hiếm dự kiến thu hút khoảng 42.000 crore rupee, tương đương 4,6 tỷ USD, và tạo thêm khoảng 50.000 việc làm.
Chương trình phát triển ngành nam châm đất hiếm có thời hạn bảy năm, gồm hai năm chuẩn bị xây dựng và năm năm áp dụng cơ chế khuyến khích dựa trên doanh số. Tối đa năm doanh nghiệp sẽ được lựa chọn thông qua đấu thầu cạnh tranh toàn cầu nhằm bảo đảm tiêu chuẩn công nghệ và năng lực cạnh tranh.
Bộ trưởng Hàng không Dân dụng Ram Mohan Naidu nhấn mạnh rằng việc chủ động khảo sát, khai thác và chế biến đất hiếm trong nước sẽ giúp Ấn Độ giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các nguồn cung bên ngoài.
Song song với lĩnh vực khoáng sản, Chính phủ Ấn Độ cũng công bố kế hoạch đầu tư quy mô lớn nhằm thúc đẩy năng lượng tái tạo.
Tổng mức phân bổ và thu hút đầu tư dự kiến vượt 87.000 crore rupee, tương đương khoảng 9,6 tỷ USD, cho nhiều chương trình như phát triển năng lượng sạch, nâng cấp hạ tầng và mở rộng lĩnh vực năng lượng hạt nhân.
Ngân sách của Bộ Năng lượng Mới và Tái tạo (MNRE) được nâng lên 32.914,7 crore rupee, tương đương 3,7 tỷ USD, tăng gần 30% so với dự toán điều chỉnh của năm trước.
Chương trình PM Surya Ghar: Muft Bijli Yojana được phân bổ 22.000 crore rupee, tương đương 2,4 tỷ USD, nhằm khuyến khích lắp đặt điện mặt trời áp mái trong khu dân cư.
Kế hoạch PM-KUSUM dành cho lĩnh vực nông nghiệp cũng được nâng lên 5.000 crore rupee, tương đương khoảng 550 triệu USD, tập trung vào hỗ trợ nông dân lắp đặt máy bơm năng lượng mặt trời và phát triển mô hình điện mặt trời trên đất canh tác kém hiệu quả.
Chương trình PM Surya Ghar, được triển khai từ tháng 2 năm 2024, đặt mục tiêu cung cấp tối đa 300 kWh điện miễn phí mỗi tháng cho 10 triệu hộ gia đình.
Tổng vốn đầu tư của chương trình lên đến 75.021 crore rupee, tương đương khoảng 8,2 tỷ USD, với mục tiêu giảm 720 triệu tấn khí thải carbon trong vòng 25 năm.
Trong khi đó, chương trình PM-KUSUM được khởi động từ năm 2019 nhằm mở rộng sử dụng năng lượng mặt trời trong nông nghiệp, giúp tăng thu nhập cho nông dân, giảm nhu cầu dùng diesel và tăng cường an ninh năng lượng.
Ngân sách mới cũng dành 20.000 crore rupee, khoảng 2,2 tỷ USD, cho kế hoạch phát triển công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) trong vòng năm năm tới, hướng tới mục tiêu khử carbon trong các ngành công nghiệp như điện, thép và xi măng, qua đó hỗ trợ lộ trình đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2070.
Bên cạnh đó, Chính phủ Ấn Độ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ lĩnh vực năng lượng hạt nhân, coi đây là nguồn điện nền sạch quan trọng. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng công suất hạt nhân lên 100 GW vào năm 2047.
Ngân sách dành cho Bộ Năng lượng Nguyên tử là 24.124 crore rupee, tương đương 2,7 tỷ USD, và kinh phí cho các dự án nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử Bhabha (BARC) được tăng gần gấp đôi lên 1.800 crore rupee, khoảng 198 triệu USD. Chính phủ cũng đưa ra nhiều ưu đãi thuế nhằm hỗ trợ phát triển hạ tầng năng lượng hạt nhân.
Kế hoạch Nuclear Energy Mission tập trung vào nghiên cứu và phát triển các lò phản ứng mô-đun nhỏ, trong đó có dòng Bharat Small Reactors. Mục tiêu là đưa vào vận hành ít nhất năm lò phản ứng do Ấn Độ tự phát triển trước năm 2033.
Chính phủ Ấn Độ cũng quyết định gia hạn miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị phục vụ các dự án điện hạt nhân đến năm 2035 và mở rộng ưu đãi này cho toàn bộ các nhà máy điện hạt nhân, không phân biệt công suất.
Một số nhà máy nhiệt điện than đã ngừng hoạt động cũng được xem xét chuyển đổi thành địa điểm xây dựng lò phản ứng hạt nhân mới.
Ấn Độ đặt mục tiêu tăng công suất điện hạt nhân lên 22 GW vào năm 2032, 47 GW vào năm 2037, 67 GW vào năm 2042 và đạt 100 GW vào năm 2047.
Ấn Độ và Nga tiếp tục duy trì hợp tác chiến lược trong lĩnh vực điện hạt nhân dân sự, thể hiện rõ nhất tại Nhà máy Điện hạt nhân Kudankulam ở bang Tamil Nadu nơi Nga xây dựng sáu lò phản ứng công suất 1.000 MW và cung cấp nhiên liệu hạt nhân cần thiết.
Hai tổ máy đầu tiên đã đi vào vận hành và Nga hiện vẫn là nhà cung cấp nhiên liệu hạt nhân chủ chốt của Ấn Độ.
