Bài 2: Kinh nghiệm quốc tế trong việc nâng cao chất lượng trong biên soạn và sử dụng tiết kiệm sách giáo khoa

(CLO) Theo TS Nguyễn Văn Cường hiện sinh sống Đức thì việc viết sách giáo khoa nên chú trọng chất lượng hơn số lượng. Ngoài ra, không nên bắt buộc học sinh phải có sách giáo khoa cho các môn học như thể dục, trải nghiệm.

Bài liên quan

Bài 1: Thực hiện xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa và vấn đề sách giáo khoa cho mọi trẻ em

Biên soạn cốt chất lượng không chạy theo số lượng

Thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, khi chủ trương xã hội hóa biên soạn sách giáo khoa (SGK) đi vào thực tế đã nhận được sự hưởng ứng từ các nhà xuất bản và các nhà khoa học, các tác giả có chuyên môn và kinh nghiệm trong biên soạn SGK tham gia.

Hiện nay đã có 6 nhà xuất bản tham gia biên soạn, phát hành SGK và có 1.574 tác giả tham gia biên soạn SGK cho 6 khối lớp. Trong đó, lớp 1 có 221 tác giả; lớp 2 có 199 tác giả; lớp 3 có 234 tác giả; lớp 6 có 276 tác giả; lớp 7 có 318 tác giả; lớp 10 có 382 tác giả. Trong đó, trên 2/3 số tác giả tham gia biên soạn SGK có trình độ Tiến sĩ trở lên.

bai 2 kinh nghiem quoc te trong viec nang cao chat luong trong bien soan va su dung tiet kiem sach giao khoa hinh 1

Biên soạn SGK cốt chất lượng không nên chạy theo số lượng.

Số lượng trên được đánh giá là thành công bước đầu cho chủ trương xã hội hóa biên soạn SGK. Đánh giá về vấn đề này, theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Cường (sinh năm 1956) - người từng bảo vệ Luận án Tiến sĩ về khoa học giáo dục tại Đại học Potsdam, CHLB Đức năm 1995, trước đây làm việc tại Đại học Potsdam, CHLB Đức, nay là chuyên gia tư vấn giáo dục độc lập thì kết quả như vậy là tương đối ấn tượng.

Không nên đưa tên cán bộ thẩm định vào sách giáo khoa

Trước thông tin, Bộ GD&ĐT đang dự kiến đưa tên các nhà thẩm định SGK vào trong SGK, chuyên gia Nguyễn Văn Cường cho rằng, về công tác thẩm định, Bộ GD&ĐT cũng cần chú trọng hơn nữa năng lực đồng đều của các cán bộ thẩm định để nâng cao chất lượng của công tác thẩm định SGK. Ở đây cũng xin lưu ý rằng theo thông lệ quốc tế, mặc dù công tác thẩm định có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nhà nước về chất lượng SGK, song tên của các cán bộ thẩm định không xuất hiện trên bất cứ vị trí nào trong SGK khi xuất bản.

Vị này chia sẻ, điều ông ấn tượng nhất là sau khi ban hành Chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay mỗi môn học đã có tới 3 đến 4 bộ SGK kịp thời phục vụ cho việc triển khai thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Các cuốn SGK về cơ bản đã đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, được in màu đẹp và giấy tốt, có sự khác biệt khá rõ với SGK trước đây, tiệm cận với sSGK ở các nước tiên tiến.

“Có thể nói đây là thành công của việc thực hiện chính sách mới về SGK của Việt Nam. Bộ GD&ĐT cũng đã rất chú trọng công tác thẩm định SGK từ việc xây dựng các tiêu chí và bồi dưỡng cán bộ thẩm định cũng như tổ chức nghiêm túc các vòng thẩm định SGK theo từng năm”  - ông Nguyễn Văn Cường nhấn mạnh.  

Tuy nhiên bên cạnh điểm tích cực trên, vị chuyên gia này cho rằng cùng với số lượng các bộ sách tăng lên thì cũng tồn tại một số vấn đề về chất lượng trong một số cuốn SGK. Trong đó có những vấn đề về ngữ liệu, vấn đề tinh giản nội dung dạy học, xử lý về lý luận và phương pháp dạy học cũng như hình ảnh minh họa.

“Đây là vòng viết sách đầu tiên cho Chương trình giáo dục phổ thông mới nên thời gian cho việc biên soạn SGK khá eo hẹp trong những năm đầu vì cần đáp ứng tiến độ thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới.

Tuy nhiên để tăng cường chất lượng cho SGK, các nhà xuất bản cần chú trọng nhiều hơn đến việc đảm bảo chất lượng trong việc biên soạn SGK” - vị này góp ý.

SGK của Chương trình phổ thông mới phải đáp ứng 5 tiêu chuẩn, 13 tiêu chí

Thông tư số 33 quy định cụ thể 5 tiêu chuẩn về SGK làm căn cứ cho việc biên soạn, thẩm định SGK, căn cứ vào các tiêu  chuẩn về điều kiện  tiên quyết, nội dung, cấu trúc, phương pháp giáo dục, ngôn ngữ sử dụng với 13 tiêu chí và đã được cụ thể hoá thành 40 chỉ báo bảo đảm cho tổ chức, cá nhân biên soạn các bản mẫu SGK khác nhau có ý tưởng thể hiện khác nhau nhưng đều đáp ứng yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Cường, việc tổ chức bồi dưỡng, trao đổi kinh nghiệm cho các tác giả, biên tập viên, họa sỹ cần được chú trọng hơn. Tham khảo SGK cũng như các tiêu chí thẩm định SGK của các nước tiên tiến một cách thấu đáo, hệ thống dưới góc độ chuyên gia là biện pháp giúp việc học tập kinh nghiệm quốc tế trong việc biên soạn SGK.

Các nhà xuất bản không nên chạy theo số lượng, sản xuất nhiều bộ SGK cho tất cả các môn học mà chỉ nên tập trung lực lượng cho những cuốn SGK thực sự có đội ngũ tác giả, biên tập viên và họa sĩ có năng lực tốt.  

Bài học tiết kiệm trong sử dụng SGK

Một trong những vấn đề ông Nguyễn Văn Cường rất quan tâm chính là việc bắt học sinh mua SGK bắt buộc cho tất cả các môn học.

Theo chuyên gia này, hiện nay tất cả các môn học và hoạt động giáo dục ở các lớp thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông mới đều đã có SGK mới.

Đây là cố gắng đáng ghi nhận của các nhà xuất bản và các tác giả, góp phần hiện thực hóa quy định trong luật giáo dục: “Mỗi môn học có một hoặc một số SGK”.

bai 2 kinh nghiem quoc te trong viec nang cao chat luong trong bien soan va su dung tiet kiem sach giao khoa hinh 2

Để sử dụng SGK tiết kiệm tránh lãng phí cần thiết phải điều chỉnh chính sách liên quan đến việc cho mượn sách và không bắt buộc môn học nào học sinh cũng phải có SGK.

Tuy nhiên việc mỗi môn học có một hoặc nhiều bộ SGK không có nghĩa là mỗi học sinh bắt buộc phải mua trọn bộ SGK cũng như sách bài tập, luyện tập của tất cả các môn học và hoạt động giáo dục.

Thực tế là các môn học, hoạt động giáo dục có trọng tâm là hoạt động thực tiễn thì không nhất thiết học sinh phải thường xuyên sử dụng SGK.

Hiện nay việc phát hành SGK phổ thông ở Việt Nam phổ biến theo hình thức trọn bộ, mỗi học sinh hầu như mặc định phải mua trọn bộ SGK của tất cả các môn học, điều này gây lãng phí, có thể làm tăng gánh nặng cặp sách học sinh và gánh nặng tài chính không cần thiết cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn.

Cũng theo vị chuyên gia này, trong khi kế hoạch cho học sinh sử dụng miễn phí SGK chưa được thực hiện thì Nhà nước nên có chính sách rõ ràng và hướng dẫn cụ thể để các trường có thể có những quy định phù hợp cho phụ huynh trong việc mua SGK cho con.

Không nên để tiếp tục tình trạng học sinh phải mua trọn bộ SGK, sách bài tập, luyện tập, sách tham khảo như một yêu cầu bắt buộc.

“Việc yêu cầu học sinh mua trọn bộ SGK, sách bài tập, luyện tập của tất cả các môn học và hoạt động giáo dục không phải thông lệ quốc tế” - ông Nguyễn Văn Cường cho biết.

Giá SGK một số nước châu Á

So với giá SGK các nước, một cuốn SGK in 4 màu, số trang tương tự thì giá cũng vào khoảng từ 100.000 đến 200.000 đồng (đối với một số nước trong khối ASEAN) và từ 200.000 đến 300.000 đồng (như Nhật Bản, Hàn Quốc). Ví dụ SGK Toán của Singapore giá vào khoảng 250.000 đồng; SGK Đạo Đức và Tự nhiên Xã hội của Hàn Quốc, Nhật Bản có giá từ 280.000 đến 300.000 đồng Trong khi ở Việt Nam dao động từ 20 đến 30 nghìn đồng.

Ở nước Đức, tại Berlin, chính quyền quy định học sinh tiểu học (lớp 1-6) được mượn SGK miễn phí. Từ lớp 7 phụ huynh phải mua một phần SGK nhưng không quá 100 Euro cho một học sinh trong 1 năm học theo danh mục hướng dẫn của nhà trường.

Những cuốn SGK khác nếu cần sẽ được nhà trường cho mượn miễn phí. Không phải tất cả các môn học đều yêu cầu học sinh sử dụng SGK.

Trên thị trường SGK hầu như không có SGK cho các hoạt động thực tiễn như hoạt động trải nghiệm vì hoạt động này do nhà trường tự xây dựng kế hoạch phù hợp với tình huống thực tiễn của nhà trường và địa phương.

Môn Giáo dục thể chất (Sport) cũng hầu như chỉ có một số SGK dành cho các chương trình nâng cao về thể thao, đòi hỏi nhiều hơn về hiểu biết lý thuyết. Các giờ học thể thao và hoạt động trải nghiệm ở các chương trình đại trà hầu hết được giáo viên tổ chức dạy học thực tiễn không yêu cầu sử dụng SGK.

Cuối cùng vị này cho rằng: “Cơ chế thị trường thúc đẩy sự phát triển thị trường SGK, cung cấp nhiều sản phẩm cho giáo dục, đây là mặt tốt của cơ chế này.

Tuy nhiên Nhà nước cần có những biện pháp quản lý phù hợp để bảo vệ học sinh và phụ huynh trước những tác động tiêu cực có thể có của thị trường. Các nhà trường và bản thân các thầy cô giáo cần có quan điểm và phương pháp giáo dục phù hợp, tránh cho học sinh, phụ huynh phải mua những học liệu không thực sự cần thiết”. 

Như vậy qua trao đổi với chuyên gia có thể thấy trong việc biên soạn, phát hành SGK tại nước ta đã có những nỗ lực nhằm tiệm cận được với quốc tế. Tuy nhiên, còn đó những vấn đề phải điều chỉnh để phù hợp hơn với thông lệ quốc tế và mang đến lợi ích lớn hơn cho học sinh và xã hội.

3.500 tỷ đồng để học sinh tiếp cận SGK miễn phí

Tại hội thảo về công tác biên soạn, thẩm định, xuất bản, lựa chọn và sử dụng SGK giáo dục phổ thông do Bộ GD&ĐT tổ chức ngày 29/9, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết qua phân tích, đánh giá, Bộ GD&ĐT đề xuất phương án Nhà nước mua SGK cho 70% số học sinh, bởi vì có những em gia đình có điều kiện và có nhu cầu mua SGK sử dụng riêng. Qua tính toán, số tiền bỏ ra mua SGK đưa vào thư viện trường học cho học sinh mượn lần đầu tiên sẽ khoảng 3.500 tỷ đồng, hàng năm bổ sung khoảng 20%.

(Còn nữa)

Xem thêm

Giáo viên có 10 thay đổi lớn về vị trí việc làm, Tổ trưởng chuyên môn được xếp là viên chức quản lý

Giáo viên có 10 thay đổi lớn về vị trí việc làm, Tổ trưởng chuyên môn được xếp là viên chức quản lý

(CLO) Lần đầu tiên Chính phủ ban hành danh mục vị trí việc làm thống nhất đối với viên chức giáo dục trên cả nước. Nghị định 232/2026/NĐ-CP không chỉ thay đổi cách quản lý đội ngũ nhà giáo mà còn tác động trực tiếp đến tuyển dụng, bổ nhiệm, bậc nghề nghiệp, tiền lương và việc sắp xếp nhân sự trong các trường học.

Nghệ An: Hơn 200 nghìn học sinh được miễn phí sử dụng sách giáo khoa

Nghệ An: Hơn 200 nghìn học sinh được miễn phí sử dụng sách giáo khoa

(CLO) Sau khi rà soát nhu cầu sử dụng sách giáo khoa tại hơn 1.000 cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục nghề - giáo dục thường xuyên, ngành giáo dục Nghệ An xác định có hơn 208.000 học sinh thuộc diện ưu tiên dự kiến sẽ được mượn sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026-2027. Để triển khai chính sách này, tỉnh dự kiến cần hơn 80 tỷ đồng mua sắm sách mới.

Quảng Trị hủy kết quả của 5 thí sinh vi phạm quy chế thi

Quảng Trị hủy kết quả của 5 thí sinh vi phạm quy chế thi

(CLO) Chiều 1/8, Ban Chỉ đạo Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 tỉnh Quảng Trị, các đơn vị liên quan đã họp và thống nhất xử lý hủy các bài thi, môn thi do vi phạm đối với 5 thí sinh trong vụ tố cáo gian lận thi cử.

Không cần là thủ khoa vẫn có thể nhận học bổng Chính phủ

Không cần là thủ khoa vẫn có thể nhận học bổng Chính phủ

(CLO) Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa công bố dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Điểm mới đáng chú ý là ngoài học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế, top 30% thí sinh xuất sắc theo từng nhóm ngành trên phạm vi toàn quốc cũng có cơ hội nhận học bổng Chính phủ ngay trước khi nhập học.

Bãi bỏ 11 văn bản trong lĩnh vực giáo dục từ tháng 8/2026

Bãi bỏ 11 văn bản trong lĩnh vực giáo dục từ tháng 8/2026

(CLO) Từ tháng 8/2026, nhiều chính sách giáo dục quan trọng bắt đầu có hiệu lực, từ bãi bỏ 11 văn bản quy phạm pháp luật, cho phép các trường công nhận tín chỉ khi đào tạo liên thông, siết việc dạy trước chương trình ở tiểu học đến lần đầu ban hành quy định về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Bắt đầu 6 ngày lọc ảo toàn quốc, điểm chuẩn có thể xuất hiện từ 9/8

Bắt đầu 6 ngày lọc ảo toàn quốc, điểm chuẩn có thể xuất hiện từ 9/8

(CLO) Từ ngày 4 đến 9/8, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học bước vào giai đoạn "lọc ảo" tuyển sinh trên phạm vi toàn quốc. Sau 6 ngày xử lý dữ liệu, điểm chuẩn và danh sách trúng tuyển đợt 1 sẽ được chốt, nhiều trường có thể công bố kết quả ngay từ tối 9/8 nếu hoàn tất sớm.

Áp lực học tập và hồi chuông báo động về sức khỏe tâm thần học đường

Áp lực học tập và hồi chuông báo động về sức khỏe tâm thần học đường

(CLO) Áp lực thành tích, kỳ vọng từ gia đình và nỗi sợ thất bại đang trở thành gánh nặng vô hình đè lên vai nhiều học sinh. Không ít em rơi vào trạng thái lo âu, trầm cảm, thậm chí nảy sinh ý nghĩ tiêu cực khi không đạt được kết quả như mong muốn. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những tổn thương tâm lý này có thể để lại hậu quả lâu dài đối với sức khỏe và tương lai của trẻ.

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam: Sẵn sàng cho năm học mới 2026-2027

Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam: Sẵn sàng cho năm học mới 2026-2027

Từ năm học 2026–2027, Việt Nam sẽ sử dụng một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Theo Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT ban hành ngày 26/12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo lựa chọn bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống làm bộ SGK dùng chung, tiến tới mục tiêu miễn phí sách giáo khoa cho học sinh vào năm 2030. Dự kiến đến trước ngày 15/8/2026, tất cả học sinh cả nước sẽ có đầy đủ SGK các môn học, sách bài tập theo nhu cầu.

Đề xuất thi tuyển hiệu trưởng thay vì chỉ bổ nhiệm

Đề xuất thi tuyển hiệu trưởng thay vì chỉ bổ nhiệm

(CLO) Việc sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường học trên cả nước đang bước vào giai đoạn nước rút, song nhiều chuyên gia cho rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc hợp nhất đầu mối mà là lựa chọn người đứng đầu đủ năng lực quản trị.

Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công - Nông nghiệp Quảng Trị: Tự chủ để bứt phá, hướng tới chuẩn chất lượng cao

Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công - Nông nghiệp Quảng Trị: Tự chủ để bứt phá, hướng tới chuẩn chất lượng cao

Bước sang năm thứ ba thực hiện cơ chế tự chủ tài chính 100% chi thường xuyên, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công - Nông nghiệp Quảng Trị đang biến áp lực thành động lực đổi mới. Kiên định với mục tiêu xây dựng trường cao đẳng chất lượng cao, nhà trường đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới quản trị, gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp và nâng cao chất lượng đào tạo, từng bước khẳng định vị thế là trung tâm giáo dục nghề nghiệp uy tín, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực miền Trung và cả nước.

Hà Nội: Từ năm học 2026-2027 sẽ thay đổi cách tổ chức bữa ăn bán trú

Hà Nội: Từ năm học 2026-2027 sẽ thay đổi cách tổ chức bữa ăn bán trú

(CLO) Từ năm học 2026-2027, Hà Nội sẽ thay đổi cách tổ chức bữa ăn bán trú khi UBND xã, phường trực tiếp lựa chọn và ký hợp đồng với đơn vị cung cấp thực phẩm, thay vì giao từng trường thực hiện như trước. Cùng với hệ thống truy xuất nguồn gốc HanoiCheck, mô hình mới được kỳ vọng tạo thêm "hàng rào" kiểm soát an toàn thực phẩm trong trường học.

Lễ kí kết thoả thuận giữa Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam

Lễ kí kết thoả thuận giữa Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam

Ngày 29/2026, tại Hà Nội, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và Hiệp hội Sách giáo dục và Học liệu điện tử Việt Nam đã kí kết Thỏa thuận hợp tác về phối hợp rà soát, đánh giá chuyên môn và hoàn thiện sách điện tử, sách số, học liệu số, qua đó góp phần xây dựng hệ sinh thái học liệu số chất lượng, hiện đại và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục.

Một bộ sách giáo khoa chung cho cả nước: Từng bước hình thành cơ chế sử dụng sách giáo khoa tiết kiệm, hiệu quả

Một bộ sách giáo khoa chung cho cả nước: Từng bước hình thành cơ chế sử dụng sách giáo khoa tiết kiệm, hiệu quả

Từ năm học 2026-2027, học sinh cả nước sẽ chính thức học theo một bộ sách giáo khoa thống nhất. Nhiều ý kiến cho rằng việc này tạo thuận lợi cho công tác giảng dạy, tập huấn giáo viên, sinh hoạt chuyên môn và từng bước hình thành cơ chế sử dụng sách giáo khoa tiết kiệm, hiệu quả.

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Thí sinh làm bài trong mạng nội bộ, không kết nối Internet

Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Thí sinh làm bài trong mạng nội bộ, không kết nối Internet

(CLO) Đề thi được truyền qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ, thí sinh làm bài trên mạng LAN nội bộ, không kết nối Internet. Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý trong Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036 vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) trình Thủ tướng Chính phủ, nhằm hiện đại hóa kỳ thi nhưng vẫn bảo đảm an toàn, công bằng và độ tin cậy.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT và nghịch lý “đỗ gần hết vẫn phải thi”

Kỳ thi tốt nghiệp THPT và nghịch lý “đỗ gần hết vẫn phải thi”

(NB&CL) Bộ Giáo dục và Đào tạo ví kỳ thi tốt nghiệp THPT như khâu kiểm tra cuối cùng của một dây chuyền sản xuất: Dù 99% sản phẩm đạt chuẩn vẫn không thể bỏ qua bước đánh giá đầu ra. Theo các chuyên gia, giá trị của kỳ thi không nằm ở việc tạo ra tỷ lệ trượt cao, mà ở khả năng xác lập một chuẩn chung để đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông trên toàn quốc.

Từ buồng lái máy xúc đến căn bếp học đường: Những cánh cửa nghề nghiệp mở ra từ Trường Cao đẳng Kỹ thuật Quảng Trị

Từ buồng lái máy xúc đến căn bếp học đường: Những cánh cửa nghề nghiệp mở ra từ Trường Cao đẳng Kỹ thuật Quảng Trị

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng kỹ năng thực hành và năng lực nghề nghiệp, giáo dục nghề nghiệp đang trở thành con đường ngắn nhất đưa người học đến việc làm bền vững. Nắm bắt xu thế đó, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Quảng Trị không ngừng mở rộng các ngành đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn, giúp người học vững tay nghề, tự tin lập nghiệp và đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.

Cỡ chữ bài viết: