Tại buổi gặp mặt lãnh đạo các cơ quan báo chí trực thuộc nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026 do Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương tổ chức, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, đã chia sẻ những đánh giá toàn diện về bức tranh báo chí năm 2025.
Nhiều nhiệm vụ lớn, áp lực tổ chức và nhân lực
Từ thực tiễn hoạt động, ông Nguyễn Đức Lợi chỉ ra rằng báo chí năm qua vừa phải hoàn thành khối lượng nhiệm vụ lớn, vừa chịu tác động từ quá trình tinh gọn bộ máy.
Bên cạnh việc tuyên truyền, phục vụ hiệu quả các ngày lễ lớn và sự kiện trọng đại của đất nước, báo chí còn tham gia sâu vào các hoạt động kỷ niệm quan trọng của ngành, như 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, 75 năm thành lập Hội Nhà báo Việt Nam, cùng dấu mốc ra đời của nhiều cơ quan báo chí lớn. “Có thể nói, đây là một năm hoạt động báo chí rất sôi động, nhưng cũng đầy áp lực và thử thách”, ông Lợi nhận định.
Đặc biệt, ông Nguyễn Đức Lợi thẳng thắn chỉ ra những hệ lụy lớn từ quá trình tinh gọn, sắp xếp bộ máy. Theo ông, trong tổng số khoảng 140.000 người thuộc diện sắp xếp, tinh giản của hệ thống chính trị, riêng lĩnh vực báo chí có tới khoảng 18.000 người phải rời khỏi nghề. “Đây là con số rất lớn và thực sự là nỗi trăn trở đối với những người làm công tác lãnh đạo, quản lý báo chí”, ông Lợi nói.
Ông cho biết, nhiều cơ quan báo chí, kể cả ở Trung ương và địa phương, không đủ nguồn lực và điều kiện để hỗ trợ thỏa đáng cho những người phải rời cơ quan, dẫn đến những khó khăn, thiệt thòi cho người lao động. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc, có giải pháp căn cơ trong thời gian tới.
Tuy nhiên, nhìn ở góc độ tích cực, ông Nguyễn Đức Lợi khẳng định rằng báo chí vẫn hoàn thành tốt vai trò phục vụ đất nước, kịp thời thông tin, tuyên truyền trong bối cảnh các sự kiện diễn ra dồn dập, phức tạp. “Dù chịu nhiều sức ép chưa từng có, báo chí vẫn nỗ lực vượt qua, giữ vững vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa”, ông nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Đức Lợi cũng đánh giá cao kết quả hoạt động của báo chí trong bối cảnh nhiều khó khăn, biến động. Theo ông, năm qua không xảy ra sự cố báo chí, sự cố truyền thông nghiêm trọng nào gây tác động tiêu cực đến tâm trạng xã hội hay đời sống chính trị của đất nước. Đây là điều rất đáng ghi nhận, nhất là khi môi trường truyền thông tiềm ẩn nhiều yếu tố nhạy cảm, dễ phát sinh rủi ro.
“Trong bối cảnh tâm lý xã hội có những thời điểm bất an, báo chí vẫn giữ được sự ổn định, thực hiện tốt nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền, tạo sự đồng thuận xã hội. Điều này đã được các đồng chí lãnh đạo cao nhất của Đảng ghi nhận và đánh giá cao”, ông Lợi nhấn mạnh, đồng thời cho rằng đây là niềm tự hào chung của đội ngũ những người làm báo, trong đó có báo chí thuộc hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Bài toán tâm lý, tự chủ và nghịch lý 'giao nhiệm vụ nhưng thiếu nguồn lực'
Từ thực tiễn đó, ông Nguyễn Đức Lợi cho rằng vấn đề lớn hiện nay là báo chí cần làm gì trong năm 2026 và những năm tiếp theo để khắc phục khó khăn, vượt qua thách thức, giữ vững vai trò và uy tín nghề nghiệp, nhất là trong bối cảnh tâm lý bi quan, bất an xuất hiện trong một bộ phận người làm báo.
Theo ông, yếu tố tâm lý của đội ngũ người làm báo cần được đặc biệt quan tâm. Không nên để tình trạng tâm lý bất an kéo dài, nhất là khi nhiều cơ quan báo chí, đặc biệt là khối tạp chí, đang đứng trước những câu hỏi lớn về sự tồn tại và hướng đi.
“Anh em làm báo băn khoăn liệu cơ quan mình có tiếp tục tồn tại hay không, nhất là trong điều kiện xu hướng tự chủ là tất yếu, không chỉ với báo chí mà với cả các tổ chức hội, cơ quan chủ quản”, ông Lợi chia sẻ.
Theo ông, tự chủ ngày càng mở rộng, từ chi thường xuyên đến cả chi đầu tư phát triển, đòi hỏi các cơ quan báo chí phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chủ động thích ứng. Tuy nhiên, đi kèm với đó là một nghịch lý kéo dài nhiều năm: báo chí được giao thực hiện nhiệm vụ chính trị nhưng chưa được giao đầy đủ nguồn lực tương xứng.
“Đã giao nhiệm vụ thì cần đồng thời giao cơ chế, ngân sách và nguồn lực để thực hiện. Đây không chỉ là vấn đề riêng của báo chí trong khối Mặt trận mà là câu chuyện chung của báo chí cả nước”, ông Lợi nhấn mạnh.
Liên quan đến nguồn nhân lực, ông bày tỏ lo ngại trước tình trạng “chảy máu nhân lực chất lượng”. Những người có khả năng thích ứng nhanh thường tìm được việc làm bên ngoài, trong khi nhiều phóng viên, biên tập viên còn lại gặp khó khăn trong bối cảnh tinh giản biên chế.
Đáng chú ý, trong khi yêu cầu làm báo hiện nay đòi hỏi tư duy mới, kỹ năng mới, khả năng ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, thì cơ chế tài chính và chế độ đãi ngộ chưa theo kịp. Điều này khiến các cơ quan báo chí không chỉ khó thu hút người trẻ có năng lực, mà còn khó giữ được đội ngũ hiện có, từ đó đặt ra nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn nhân lực báo chí trong trung và dài hạn.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Đức Lợi cho rằng công tác tổ chức cán bộ trong các cơ quan báo chí còn nhiều thủ tục rườm rà, ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành. Có những trường hợp cán bộ đủ năng lực, uy tín nhưng gặp vướng mắc về thủ tục, lý lịch, dẫn đến chậm trễ hoặc không được bổ nhiệm. “Những vấn đề này đã được nêu đi nêu lại ở nhiều hội nghị, nếu không có giải pháp căn cơ thì sẽ tiếp tục là điểm nghẽn”, ông nói.
Khoảng trống thông tin, cơ chế đặt hàng và yêu cầu đổi mới tư duy quản lý báo chí
Ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh rằng sự tồn tại và phát triển của báo chí gắn liền với nguồn thông tin và cơ chế cung cấp thông tin. Tuy nhiên, một hạn chế lớn hiện nay là việc cung cấp thông tin từ các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo vẫn còn chậm, thiếu chủ động, thậm chí có biểu hiện né tránh báo chí.
Trong không ít trường hợp, báo chí chính thống không được cung cấp thông tin kịp thời, kể cả khi đó là cơ quan ngôn luận của chính cơ quan chủ quản. “Nếu báo chí không có thông tin chính xác, kịp thời thì khoảng trống thông tin sẽ xuất hiện, và khi đó mạng xã hội sẽ lấp đầy khoảng trống ấy”, ông Lợi cảnh báo.
Theo ông, nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân ngày càng cao, đặc biệt với các vấn đề lịch sử, chính trị, nhân sự, các quyết sách lớn của đất nước. Việc nhiều thông tin nhạy cảm xuất hiện trên mạng xã hội nhanh hơn báo chí chính thống, thậm chí có trường hợp khá chính xác, không phải lỗi của báo chí, mà xuất phát từ việc chậm trễ trong cung cấp thông tin và tư duy quản lý báo chí chưa theo kịp thực tiễn truyền thông hiện đại.
Đề cập đến nguồn lực tài chính, ông Nguyễn Đức Lợi cho rằng cơ chế đặt hàng báo chí hiện nay còn nhiều vướng mắc do cách tiếp cận mang nặng tư duy định mức kinh tế – kỹ thuật. “Không thể coi một tác phẩm báo chí như một sản phẩm của nhà máy, tính theo đơn giá bao nhiêu tiền cho một bài viết. Báo chí là kết tinh của trách nhiệm chính trị, giá trị xã hội, tác động dư luận và uy tín nghề nghiệp”, ông nhấn mạnh.
Theo đó, ông đề nghị ưu tiên cơ chế giao nhiệm vụ, chương trình truyền thông gắn với cấp ngân sách tương ứng, thay vì áp dụng máy móc các mô hình đặt hàng khó khả thi trên thực tế.
Liên quan đến việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức báo chí, ông Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh sự cần thiết phải có thông tin rõ ràng, sớm và minh bạch về chủ trương tiếp tục sắp xếp hay ổn định tổ chức, đặc biệt đối với khối tạp chí. Nếu để tình trạng “vừa chờ đợi, vừa lo lắng” kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tinh thần làm việc và chất lượng hoạt động báo chí.
