Giải trình về một số vấn đề cụ thể của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, các nội dung sửa đổi chủ yếu nhằm đẩy nhanh các tiến độ để đưa vật liệu nhóm 3, nhóm 4 vào sử dụng phục vụ cho các công trình trọng điểm quốc gia, nhưng đồng thời vẫn phải đảm bảo các quy định về bảo vệ môi trường, không để bị lợi dụng trong thực hiện.
Về cơ chế cấp phép khai thác khoáng sản phục vụ công trình công cộng và các dự án trọng điểm, các đại biểu đề nghị cân nhắc phạm vi công trình được thụ hưởng chính sách, thẩm quyền quyết định cho phép thực hiện, mở rộng đối tượng không cần có quy hoạch có thể dẫn đến kẽ hở trục lợi chính sách... Bộ trưởng khẳng định, việc khai thác mở rộng chỉ áp dụng đối với các mỏ đang hoạt động, mà không cần bổ sung thêm quy hoạch cho các mỏ này; chỉ tăng thêm hoạt động thăm dò, khai thác; với những dự án mới bắt buộc phải có quy hoạch đầy đủ.
Đối với việc cấp phép khai thác khoáng sản nhóm 3 để làm vật liệu xây dựng thông thường, dự thảo luật chỉ quy định việc cấp phép không phải căn cứ vào phương án quản lý về địa chất, khoáng sản trong quy hoạch tỉnh. Tuy nhiên, các khu vực mỏ vẫn phải phù hợp với các nội dung khác của quy hoạch tỉnh, như các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, xây dựng hạ tầng... Đồng thời, dự thảo luật cũng quy định, các tổ chức, cá nhân phải thực hiện thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản để làm cơ sở cấp phép khai thác; đảm bảo các quy định về an toàn kỹ thuật trong khai thác mỏ, quy định về thống kê, kiểm kê trữ lượng đã khai thác, nhằm giảm thiểu rủi ro, tránh gây lãng phí tài nguyên khoáng sản của đất nước.
Về ý kiến của đại biểu Quốc hội đề nghị xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được Chính phủ giao thực hiện, sẽ hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia đối với khoáng sản trong quý 2 năm 2026.
Giải trình vấn đề nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm về công tác quản lý khoáng sản đất hiếm, Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định, Việt Nam là quốc gia có trữ lượng đất hiếm đứng thứ 3 trên thế giới, phân bố ở 21 tỉnh, thành phố. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khoanh định cơ bản đầy đủ các khu vực mỏ có khoáng sản; tổ chức quản lý chặt chẽ và đang chủ trì cùng với các bộ ngành xây dựng Chiến lược quốc gia về đất hiếm trình Chính phủ và cấp có thẩm quyền ban hành vào đầu năm 2026.
“Việc đưa vào khai thác, chế biến sâu, mang lại lợi ích cho đất nước là bước rất quan trọng. Dự thảo luật tách đất hiếm thành một Chương riêng, với các chế tài giao Chính phủ ban hành các văn bản dưới luật. Chúng tôi tin rằng, đất hiếm sẽ thực sự trở thành tài nguyên quan trọng để khai thác, phát triển đất nước trong thời gian tới, trên tinh thần hình thành chuỗi giá trị khép kín, hạn chế tối đa việc xuất khẩu nguyên liệu thô”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nêu rõ.
Về ý kiến của đại biểu liên quan đến tiêu chí khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật đã thiết kế nguyên tắc để khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản kèm theo các tiêu chí cụ thể, với mục tiêu tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà đầu tư khi thi công các công trình, dự án quan trọng, cấp bách; cũng như các nhà đầu tư triển khai dự án chế biến khoáng sản cho các công trình, dự án có tính cấp bách, hoặc có vốn đầu tư lớn và có tác động đến phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, dự thảo luật đã giao Chính phủ quy định chi tiết các điều kiện, trình tự khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản.
Trong quá trình khoanh định sẽ có sự phối hợp liên ngành: Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các địa phương, để đảm bảo đánh giá đầy đủ các yếu tố về nhu cầu thị trường, hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lực của chủ đầu tư, tác động môi trường và sinh kế của người dân, đảm bảo hình thành chuỗi chế biến sâu trong nước. Cách này sẽ giúp kiểm soát được rủi ro ngay từ khâu xác lập khu vực, không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách đối với các khoáng sản chiến lược đặc biệt quan trọng.
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị cân nhắc bỏ yếu tố nhạy cảm môi trường đối với tiêu chí đất trồng lúa nước hai vụ (quy định tại Luật Bảo vệ môi trường). Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc bảo đảm an ninh lương thực là rất cần thiết, nhất là diện tích đất lúa hai vụ; vấn đề này đã được quy định chặt chẽ tại Luật Đất đai, Luật Đầu tư.
Trong đó, diện tích đất trồng lúa hai vụ được bảo vệ, quản lý thông qua công cụ về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất, phân quyền cho địa phương, quyết định việc chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa hai vụ theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Đây cũng là nội dung được tích hợp xem xét trong quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư theo pháp luật về đầu tư, đầu tư công, theo hình thức đối tác công tư... Do vậy, nếu quy định trong dự thảo luật sẽ phát sinh thêm các thủ tục không cần thiết, chỉ cần áp dụng theo hệ thống pháp luật hiện hành vẫn đảm bảo việc giữ đất trồng lúa hai vụ.
Về việc bảo vệ sử dụng tầng đất mặt của đất chuyên trồng lúa nước tại Luật Trồng trọt, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết, thời gian qua, việc thực hiện quy định về sử dụng tầng đất mặt, đất chuyên trồng lúa nước gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, nhất là trong triển khai các dự án đầu tư như: khó khăn trong việc bóc tách tầng đất mặt tại các vùng trũng ngập nước, đất đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng; lượng đất phải bóc tách và chi phí bóc tách khá cao, gây tốn kém, thiếu nơi tập kết sau khi bóc tách và nhu cầu sử dụng kém gây lãng phí, ô nhiễm môi trường...
“Thực tiễn khi xin ý kiến vào dự thảo luật này, 30/34 địa phương đồng ý kiến nghị bỏ Điều 57 của Luật Trồng trọt. Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu phối hợp với Cơ quan thẩm tra của Quốc hội để rà soát, tiếp thu theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết trong một số trường hợp”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết.
