Từ “dạy những gì có” đến “đào tạo theo nhu cầu thị trường”
Trước sức ép về chất lượng đầu ra, nhiều cơ sở giáo dục đã chuyển hướng mạnh mẽ, lấy nhu cầu thực tiễn làm trung tâm.
Tại Trường Cao đẳng Viễn Đông, công nghệ được xác định là mũi nhọn chiến lược. Ông Trần Thanh Hải, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, chương trình đào tạo liên tục được cập nhật các tiến bộ công nghệ thông tin mới nhất.
Trường mời giảng viên quốc tế, đặc biệt từ Ấn Độ - một trong những trung tâm công nghệ thông tin hàng đầu thế giới - trực tiếp tham gia giảng dạy.
Không dừng ở lý thuyết, sinh viên năm cuối còn được tham gia các hội chợ công nghệ tại Ấn Độ để “va chạm” thực tế, qua đó giúp nhà trường điều chỉnh chương trình sát với nhu cầu thị trường.
Lợi thế đặt trong Công viên phần mềm Quang Trung cũng giúp trường kết nối hơn 100 doanh nghiệp công nghệ, triển khai mô hình giảng dạy kết hợp giữa giảng viên và kỹ sư doanh nghiệp.
Ở lĩnh vực hạ tầng, Trường Đại học Giao thông Vận tải cũng đẩy mạnh mô hình gắn đào tạo với thực tiễn. Tháng 10/2025, sinh viên các khoa: Công trình, Điện - Điện tử, Cơ khí, Vận tải - Kinh tế đã tham gia chuyến trải nghiệm tuyến đường sắt liên vận quốc tế Việt Nam - Trung Quốc, với sự đồng hành của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam.
Chuyến đi không đơn thuần là tham quan, mà là cơ hội để sinh viên tiếp cận trực tiếp hạ tầng, công nghệ và quy trình vận hành hiện đại.
Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng Công ty đường sắt Việt Nam (VNR), với vai trò doanh nghiệp duy nhất khai thác đường sắt quốc gia, tổng công ty có trách nhiệm chuẩn bị nguồn nhân lực không chỉ cho mình mà cho cả xã hội.
PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Đại học Giao thông Vận tải cho biết: Mô hình “ba nhà” truyền thống (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) đã được mở rộng thêm đối tác chuyển giao công nghệ quốc tế và đơn vị thụ hưởng ứng dụng, bảo đảm kết quả nghiên cứu đi thẳng vào thực tiễn.
Doanh nghiệp không đứng ngoài cuộc
Từ phía doanh nghiệp, khoảng cách giữa đào tạo và thực tế vẫn là điều dễ nhận thấy.
Ông Trần Đại Nghĩa, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Tập đoàn Minh Đức cho rằng, nhiều sinh viên kỹ thuật khi ra trường còn thiếu kinh nghiệm thực hành, lúng túng trong giám sát, thiết kế thi công. Đây cũng là lý do doanh nghiệp chủ động “đi vào trường học”, tham gia sâu vào quá trình đào tạo.
Hiện tập đoàn hợp tác với nhiều cơ sở như Trường Đại học Xây dựng Hà Nội và Đại học Kiến trúc Hà Nội. Doanh nghiệp tổ chức các buổi tập huấn, mô phỏng quy trình thi công bằng video, đồng thời cho sinh viên thực hành trực tiếp tại công trường.
Kết quả cho thấy hiệu quả rõ rệt: Trong đợt tiếp nhận gần 30 sinh viên thực tập 3 tháng vừa qua, khoảng 1/3 có thể làm việc ngay, tương đương kỹ sư 2–3 năm kinh nghiệm. Thời gian đào tạo lại rút từ 8-12 tháng xuống còn khoảng 3 tháng.
Theo ông Nghĩa, kiến thức sinh viên được học đã tương đối sát thực tế, nhưng điều các em thiếu là kỹ năng và trải nghiệm. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ tham gia đào tạo mà còn xây dựng cơ chế đãi ngộ rõ ràng: Hỗ trợ ăn ở, trả lương theo giai đoạn, cho phép đề xuất mức lương theo năng lực và thiết kế lộ trình thăng tiến cụ thể.
Muốn “cùng có lợi” phải đổi từ cơ chế
Tuy nhiên, để hợp tác thực sự bền vững, cần những thay đổi mang tính hệ thống. Ông Trần Đại Nghĩa đề xuất ba giải pháp: Trao quyền tự chủ cao hơn cho các trường trong thiết kế chương trình đào tạo. Tăng thời lượng thực hành, thực tế cho sinh viên với cơ chế, chính sách rõ ràng. Có chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào mạng lưới đào tạo.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục - đào tạo và Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc nhiều lần nhấn mạnh vai trò của mô hình “3 nhà”.
Theo ông, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo môi trường chính sách thuận lợi để các trường và doanh nghiệp phối hợp trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.
Khi lớp học mở ra công trường, phòng thí nghiệm gắn với dây chuyền sản xuất và doanh nghiệp trở thành “đồng giảng viên”, sự hợp tác ấy không chỉ giúp sinh viên vững nghề, doanh nghiệp tiết kiệm chi phí đào tạo, mà còn tạo nên một hệ sinh thái nhân lực đáp ứng trực tiếp yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Bài toán “cùng có lợi” vì thế không nằm ở lời cam kết, mà ở mức độ sẵn sàng thay đổi của cả hai phía.
