Tại hội thảo khoa học “Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển - góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam”, tổ chức ngày 26/9, các chuyên gia cảnh báo bệnh phổi kẽ có thể diễn biến âm thầm, khó phát hiện ở giai đoạn sớm nhưng gây tổn thương phổi không hồi phục khi chuyển sang xơ hóa.
Trao đổi với phóng viên bên lề của hội thảo, TTND.GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng, Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, bệnh phổi kẽ trước đây thường được xếp vào nhóm bệnh hiếm gặp. Tuy nhiên, đây là nhóm bệnh ngày càng được quan tâm.
Tại Việt Nam chưa có nghiên cứu dịch tễ học đầy đủ nên chưa xác định chính xác số người mắc bệnh. Trong khi đó, các nghiên cứu tại một số quốc gia Bắc Mỹ, Tây Âu, Australia, New Zealand và Đông Bắc Á ghi nhận tỷ lệ mắc khoảng 7-15 người trên 1.000 dân.
Theo GS Hưng, bệnh phổi kẽ có khoảng 200 thể khác nhau, tổn thương chủ yếu tại mô kẽ của phổi, ảnh hưởng đến quá trình trao đổi khí. Một số thể có tiên lượng rất nặng, đặc biệt là xơ phổi kẽ vô căn và xơ phổi kẽ tiến triển.
“Có những thể bệnh phổi kẽ có tiên lượng rất xấu, thời gian sống thêm thậm chí còn ngắn hơn ung thư phổi”, GS Hưng nói.
Với các thể bệnh nặng, thuốc chống xơ hóa có thể giúp làm chậm quá trình tiến triển nhưng không chữa khỏi hoàn toàn. Một trong những thuốc đang được sử dụng tại Việt Nam là Nintedanib.
Nấm mốc, lông chim có thể liên quan bệnh phổi kẽ
Một thể bệnh đáng chú ý là viêm phổi tăng cảm, liên quan đến phản ứng của cơ thể khi tiếp xúc với các dị nguyên trong môi trường.
GS Hưng cho biết tại Việt Nam, các bệnh phổi kẽ liên quan yếu tố môi trường đang được quan tâm nhiều hơn. Người làm việc trong ngành giày da, may mặc, chế biến nông sản, bảo quản thực phẩm, giết mổ động vật có thể thường xuyên tiếp xúc với bụi hữu cơ, bụi vải, bụi da động vật và các dị nguyên.
Môi trường ẩm thấp như kho lạnh bảo quản cá, hải sản, cơ sở chế biến nông sản hoặc nơi có nhiều nấm mốc cũng là yếu tố cần lưu ý.
Ngay tại gia đình, nhà cửa ẩm mốc, khói bụi từ hoạt động nấu nướng và việc nuôi chim cảnh có thể liên quan đến bệnh.
GS Hưng cũng chỉ rõ phân, lông chim và các chất hữu cơ từ chim có thể chứa thành phần gây phản ứng viêm tại mô kẽ phổi ở người nhạy cảm. Lông chó, mèo cũng có thể liên quan nhưng mức độ được đánh giá thấp hơn so với lông chim và gia cầm.
Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh phổi kẽ đều do môi trường. Với xơ phổi kẽ vô căn, nguyên nhân chính xác hiện vẫn chưa được xác định.
TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Trung tâm Điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp, Bệnh viện Phổi Trung ương cho rằng, viêm phổi tăng cảm khó chẩn đoán do triệu chứng không đặc hiệu.
Điểm đặc biệt là nếu xác định đúng tác nhân và loại bỏ nguồn tiếp xúc, người bệnh có thể cải thiện đáng kể.
“Nếu nguyên nhân gây bệnh là nấm mốc trong nhà thì việc xử lý môi trường ẩm mốc có thể giúp người bệnh cải thiện. Nếu người bệnh tiếp xúc với chim cảnh và xác định đây là tác nhân gây bệnh thì cần loại bỏ nguồn tiếp xúc đó”, bác sĩ Ngọc nói.
Ngược lại, nếu không loại bỏ được căn nguyên, bệnh có thể chuyển sang thể xơ hóa. Theo bác sĩ Ngọc, với viêm phổi tăng cảm đã chuyển sang thể xơ hóa, thời gian sống thêm trung bình có thể chỉ khoảng 3-5 năm. Chi phí thuốc chống xơ hóa có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Ho khan, khó thở khi gắng sức là dấu hiệu cảnh báo
Theo các chuyên gia, bệnh phổi kẽ thường khởi phát với những triệu chứng dễ nhầm lẫn như ho khan kéo dài, khó thở khi gắng sức.
Đặc biệt với viêm phổi tăng cảm, triệu chứng có thể liên quan trực tiếp đến thời điểm tiếp xúc dị nguyên. Bác sĩ Ngọc cho biết người bệnh có thể xuất hiện ho khan, tức ngực, gai rét, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi sau khoảng 4-8 giờ tiếp xúc.
Một dấu hiệu đáng chú ý là triệu chứng giảm khi người bệnh rời khỏi môi trường làm việc vào ngày nghỉ, sau đó tái xuất hiện khi quay lại.
“Người bệnh đi làm từ thứ Hai đến thứ Sáu thì có biểu hiện ho, nặng ngực, mệt mỏi. Đến cuối tuần được nghỉ, các triệu chứng lại giảm. Khi quay trở lại môi trường làm việc, tình trạng tiếp tục xuất hiện. Đây là những dấu hiệu cần được cảnh báo và đi khám”, bác sĩ Ngọc nêu.
Nếu ho kéo dài một đến vài tháng không dứt, người dân nên đi khám chuyên khoa hô hấp, nhất là khi thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ.
X-quang có thể bỏ sót tổn thương
Một khó khăn trong phát hiện bệnh phổi kẽ là tổn thương giai đoạn sớm có thể không thể hiện rõ trên phim X-quang.
Theo bác sĩ Ngọc, X-quang không đủ đánh giá đầy đủ tổn thương mô kẽ. Khi có chỉ định, người bệnh cần được chụp CT, đặc biệt CT lát mỏng, độ phân giải cao để đánh giá tổn thương.
“Gần như tổn thương phổi kẽ không nhìn thấy được trên phim X-quang. Chỉ khi tổn thương xơ hóa đã rõ thì mới có thể thấy trên phim”, bác sĩ Ngọc chia sẻ.
Để phòng bệnh, người dân cần giữ nhà cửa thông thoáng, xử lý tình trạng ẩm mốc, vệ sinh môi trường và hạn chế tiếp xúc với bụi hữu cơ từ vật nuôi, đặc biệt chim cảnh, gia cầm.
Người lao động tại môi trường nhiều bụi, hóa chất cần được trang bị phương tiện bảo hộ phù hợp, bảo đảm thông khí và khám sức khỏe định kỳ.
Bác sĩ Ngọc lưu ý tại các cơ sở khai thác, khoan hoặc gia công đá granite, người lao động có thể tiếp xúc với bụi chứa silic. Nếu không được bảo hộ đúng cách, nguy cơ mắc bệnh bụi phổi silic và tổn thương phổi nghiêm trọng có thể gia tăng.
