Bây giờ là lúc AI trở thành một hệ thống hạ tầng
Mở đầu phần trao đổi Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 với chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”, Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đặt vấn đề từ chính thực tiễn tổ chức các diễn đàn, hội nghị về công nghệ và AI thời gian qua. Điều quan trọng không chỉ là những kiến thức được trao đổi tại sự kiện, mà là bao nhiêu trong số đó được đưa vào thực tế để triển khai, thử nghiệm và vận hành trong tòa soạn.
Theo ông, nếu trước đây mỗi khi nói đến AI, nhiều cơ quan báo chí thường đặt câu hỏi rằng công nghệ này chỉ phù hợp với những tòa soạn lớn, báo chí trung ương, còn các cơ quan báo chí quy mô nhỏ khó có điều kiện ứng dụng, thì những quan điểm như vậy đang dần giảm đi. Công nghệ, nếu được khai thác đúng cách, có thể tạo ra một sân chơi rộng hơn cho các tòa soạn, thay vì tiếp tục củng cố khoảng cách giữa “báo lớn” và “báo nhỏ”.
Điều quan trọng là cách tiếp cận AI cũng phải thay đổi.
“Nếu vài năm vừa qua nói về AI, chúng ta nói về việc thử nghiệm thì bây giờ không còn là lúc nói đến thử nghiệm nữa. Bây giờ là lúc nó phải trở thành một hệ thống hạ tầng”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.
Theo ông, AI hiện có thể được tích hợp vào toàn bộ quy trình xuất bản, từ xử lý dữ liệu, tự động tạo metadata, tối ưu hóa nội dung cho công cụ tìm kiếm đến hỗ trợ nhiều công đoạn trong quy trình sản xuất báo chí.
Đặc biệt, cách sử dụng AI đang chuyển từ những câu lệnh đơn lẻ sang AI tác tử (AI agent). Thay vì chỉ yêu cầu AI dịch một văn bản, gỡ băng một cuộc phỏng vấn hay phân tích một tài liệu, nhà báo có thể thiết lập mục tiêu để hệ thống tự tìm kiếm, giám sát nguồn, thu thập và xử lý dữ liệu, sau đó đưa ra kết quả để con người kiểm chứng.
Ông Lê Quốc Minh dẫn một ví dụ từ chính công việc của mình: thay vì phải trực tiếp đọc hàng trăm email mỗi ngày, hệ thống AI có thể tự động quét, phân loại, xác định những nội dung cần chú ý và gợi ý cách xử lý. Thậm chí, AI có thể hỗ trợ soạn thảo thư trả lời, để người dùng kiểm tra và quyết định gửi.
Từ góc độ tòa soạn, sự thay đổi này có ý nghĩa lớn. Khi phải xử lý hàng chục nghìn tài liệu, hình ảnh, bản ghi âm và nhiều dạng dữ liệu khác nhau, AI có thể giúp giải phóng nguồn lực khỏi những công việc lặp lại để tập trung nhiều hơn vào những công việc đòi hỏi năng lực báo chí, tư duy và phán đoán của con người.
Từ traffic đến “zero-click”: Báo chí phải tìm cách tạo giá trị mới
Một thay đổi sâu sắc khác được ông Lê Quốc Minh chỉ ra là hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng.
Mô hình truyền thống từng vận hành theo một chuỗi tương đối rõ: độc giả tìm kiếm thông tin, truy cập vào website của cơ quan báo chí, tạo ra traffic; từ traffic, tòa soạn có thể tạo doanh thu quảng cáo và các giá trị kinh tế khác.
Nhưng chuỗi này đang thay đổi nhanh chóng.
Một bộ phận công chúng không còn trực tiếp truy cập website báo chí. Họ tiếp cận thông tin qua công cụ tìm kiếm, mạng xã hội và ngày càng nhiều hơn qua các hệ thống AI. Thay vì tìm kiếm hàng loạt đường link rồi lựa chọn một bài viết để đọc, người dùng có thể đặt câu hỏi trực tiếp cho các công cụ AI và nhận được câu trả lời được tổng hợp từ nhiều nguồn.
Như vậy, công chúng vẫn có thể tiếp nhận thông tin do báo chí sản xuất, nhưng không nhất thiết phải truy cập vào chính trang báo đã tạo ra nội dung đó.
"Khi đó, nội dung báo chí vẫn được sử dụng nhưng người đọc không còn tạo ra traffic trực tiếp cho tòa soạn", ông cho biết.
Từ đó, ông cho rằng câu hỏi đặt ra cho các tòa soạn không còn đơn giản là “làm thế nào để chúng ta sử dụng AI?”, mà phải chuyển thành câu hỏi căn bản hơn: "Sản phẩm của chúng ta sẽ ra sao khi AI là hệ điều hành?".
Đây cũng là điểm nối giữa câu chuyện công nghệ và bài toán mô hình kinh doanh báo chí.
Theo ông Minh, vấn đề lớn nhất hiện nay không phải chỉ là một tòa soạn đi nhanh hay chậm trong ứng dụng AI. Nếu một mô hình hoạt động vốn đã không còn phù hợp, việc sử dụng AI ở cấp độ cao để tối ưu mô hình đó cũng không giải quyết được vấn đề căn bản.
Theo ông, cùng với câu chuyện AI như một “hệ điều hành”, báo chí phải đối diện với vấn đề khác là chi phí công nghệ.
Bên cạnh việc thay đổi mô hình hoạt động, ông Lê Quốc Minh cho rằng, các tòa soạn cũng phải tính đến bài toán chi phí khi ứng dụng AI trên quy mô lớn. Nếu một cá nhân chỉ sử dụng một vài công cụ AI với mức phí nhất định thì chi phí không đáng kể. Nhưng khi AI được đưa vào vận hành ở quy mô toàn tòa soạn, chi phí sẽ tăng theo số lượng người sử dụng, lượng dữ liệu xử lý và số lần hệ thống AI được yêu cầu thực hiện tác vụ
AI mở ra sân chơi mới nhưng con người vẫn là người cầm lái
“Ứng dụng AI thì phóng viên, tòa soạn sẽ nhàn đi. Nhưng không phải. Bây giờ tự dưng sinh ra công việc là cái gì cũng phải check”, ông Minh nói.
Vì vậy, cùng với việc khai thác những công việc có mức độ rủi ro thấp như gỡ băng, rà soát lỗi, hỗ trợ xử lý văn bản, các tòa soạn phải xây dựng những quy trình rõ ràng đối với những khâu AI tham gia sâu hơn vào sản xuất nội dung.
Theo ông Minh, Việt Nam đã có các quy định pháp lý và quy tắc liên quan đến báo chí, công nghệ số, an toàn thông tin cũng như sử dụng AI; Hội Nhà báo Việt Nam cũng đã có những quy định, hướng dẫn về sử dụng AI trong hoạt động báo chí. Vấn đề là mỗi tòa soạn cần cụ thể hóa thành quy chế, quy trình phù hợp với thực tế của mình.
“AI chỉ là bộ máy, còn con người thì chính là người cầm lái”, ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.
Từ câu chuyện AI, có thể thấy “không gian phát triển mới” của báo chí không chỉ nằm ở việc đưa nội dung lên thêm một nền tảng hay sử dụng thêm một công cụ công nghệ. Đó là sự thay đổi đồng thời của hạ tầng, sản phẩm, công chúng, mô hình kinh tế và cách tổ chức tòa soạn. Đây cũng chính là phạm vi rộng hơn mà Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 đặt ra khi bàn về cơ hội phát triển mới của báo chí Việt Nam.
Trong không gian ấy, bài toán với mỗi tòa soạn không đơn thuần là ứng dụng công nghệ nào, mà là thay đổi điều gì để công nghệ thực sự tạo ra giá trị mới cho báo chí.
