“Có những năm, cảm giác mình không chỉ là giáo viên mà còn là… thí sinh chuyên nghiệp”, cô Linh nói.
Khi Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện còn tồn tại, hệ thống thi đua – hội thi ở bậc mầm non, tiểu học, trung học cơ sở vận hành theo một quy trình nhiều tầng nấc.
Một trong số đó có thể kể đến hội thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện, thi chủ nhiệm giỏi, thi học sinh giỏi văn hóa cấp huyện, thao giảng chuyên đề cấp huyện....
Song song đó là các cuộc họp dành cho đội ngũ cốt cán, những giáo viên được phân công tham gia cùng đoàn kiểm tra chuyên môn của phòng. Áp lực không ồn ào nhưng kéo dài suốt nhiều năm.
Giảm hẳn vòng thi “cửa giữa”
Theo cô Linh, trước đây kỳ thi học sinh giỏi văn hóa THCS bắt buộc phải qua vòng huyện trước khi lên tỉnh. Trong khi quy mô mỗi huyện chỉ khoảng trên dưới 15 xã, phường, số lượng trường không nhiều, việc tổ chức phát sinh không ít bất cập.
Ở một số nơi, trường có nhiều giám khảo thì tỷ lệ học sinh đạt giải cao hơn, đặc biệt với các môn khoa học xã hội như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân. Khi có nhiều giải cấp huyện, cơ hội vào đội tuyển thi tỉnh cũng lớn hơn. Dần dần, học sinh giỏi tập trung về một vài trường quen thuộc.
“Cảm giác cơ hội không thực sự chia đều”, cô Linh thẳng thắn.
Từ năm học 2025-2026, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh – xã, phường) chính thức vận hành, không còn Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện, Sở Giáo dục giao chỉ tiêu học sinh giỏi trực tiếp về từng trường, từng địa bàn.
Trường nào cũng có suất tham gia cấp tỉnh. Việc bỏ vòng huyện không chỉ giảm một tầng thi cử, mà còn hạn chế những bất cập trong khâu tổ chức. Cơ hội được mở rộng hơn, đồng đều hơn.
“Giáo viên đỡ phải chạy vòng ngoài, học sinh đỡ tốn thêm một cuộc thi”, cô Linh nói.
Thầy bớt thi, trò bớt “diễn”
Không chỉ học sinh, giáo viên cũng giảm đáng kể áp lực.
Trước đây, giáo viên muốn thi dạy giỏi hay chủ nhiệm giỏi phải qua cấp trường, rồi cấp huyện, sau đó mới đến cấp tỉnh. Mỗi vòng thi là một lần chuẩn bị giáo án công phu, tập dượt, dự giờ, chỉnh sửa, hoàn thiện hồ sơ. Nay chỉ còn thi cấp trường và cấp tỉnh.
Theo nhiều giáo viên, thay đổi này khiến nhịp sinh hoạt chuyên môn trở nên thực chất hơn. Không còn cảnh tập trung “luyện” một tiết dạy để đi thi, không còn những buổi học mà học sinh phải nhập vai thật tròn để phục vụ phần thi của thầy cô.
“Thi cấp tỉnh tập trung tại một điểm trường, học sinh trường tôi không còn phải làm ‘diễn viên bất đắc dĩ’ như trước”, cô Linh chia sẻ.
Một thay đổi khác là thao giảng chuyên đề cấp huyện gần như không còn. Trước đây, mỗi năm các trường luân phiên tổ chức 4-5 chuyên đề cấp huyện. Mỗi lần đến lượt là một lần áp lực. Giáo viên được phân công đứng lớp thao giảng thường tìm cách thoái thác vì khối lượng chuẩn bị lớn, trong khi hiệu quả thực tế không nhiều.
Việc thao giảng kéo theo hàng chục giáo viên từ nhiều trường đến dự giờ, di chuyển xa, tốn thời gian và kinh phí.
Thầy Bùi Tiến Hải (Thanh Hóa) cho biết hiện nay nhiều địa phương chỉ sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường, mỗi cụm vài chục trường. Thành phần dự giờ được tinh gọn, chủ yếu là tổ trưởng chuyên môn.
“Giáo viên không giữ chức vụ không còn phải mỗi năm vài lần đi thao giảng như trước. Áp lực giảm thấy rõ”, thầy Hải nói.
Không còn tâm thế “đón đoàn kiểm tra”
Suốt nhiều năm, Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện là đơn vị quản lý chuyên môn trực tiếp đối với các trường từ mầm non đến THCS. Công tác thanh tra, kiểm tra vì thế diễn ra thường xuyên.
Nhiều giáo viên cho biết gần như tháng nào cũng có kế hoạch kiểm tra. Dù thông báo là “đột xuất”, kế hoạch vẫn được ban hành trước, khiến ban giám hiệu và tổ chuyên môn phải gấp rút rà soát hồ sơ, sổ sách.
Trước khi đoàn về, tổ trưởng kiểm tra giáo viên trong tổ. Hồ sơ được chỉnh sửa, bổ sung. Áp lực chồng áp lực.
Không chỉ giáo viên, đội ngũ cốt cán cũng liên tục tham gia cùng đoàn kiểm tra của phòng, đồng nghĩa với việc phải đổi tiết, nhờ dạy thay. Chế độ không có gì ngoài trách nhiệm chuyên môn.
Từ khi không còn cấp phòng, chức năng quản lý nhà nước về giáo dục đối với các trường thuộc thẩm quyền cấp xã; quản lý chuyên môn do Sở Giáo dục và Đào tạo trực tiếp phụ trách.
Đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo 1 tỉnh miền núi phía Bắc cho biết, việc kiểm tra chuyên môn vẫn được thực hiện nhưng có chọn lọc, không dàn trải do số lượng trường lớn. Đồng thời, các trường được tăng quyền tự chủ chuyên môn.
“Giáo viên không còn trong tâm thế tháng nào cũng lo phòng về kiểm tra”, vị này nói.
Một thay đổi khác được nhiều hiệu trưởng ghi nhận là tốc độ xử lý công việc nhanh hơn.
Trước đây, khi Sở ban hành văn bản chuyên môn, các trường thường phải chờ Phòng Giáo dục hướng dẫn cụ thể mới triển khai. Khoảng thời gian chờ đợi khiến nhiều kế hoạch bị chậm.
Nay văn bản đi thẳng từ Sở về trường. Quy trình rút ngắn một tầng nấc hành chính. Điều này cũng đồng nghĩa yêu cầu với các trường cao hơn: phải chủ động nghiên cứu, triển khai và chịu trách nhiệm trực tiếp về chuyên môn.
Sau hơn một học kỳ của năm học 2025-2026, nhiều giáo viên đánh giá sự thay đổi mang lại tác động tích cực. Các cuộc thi, hội thi, thao giảng chuyên đề và đợt kiểm tra dày đặc đã giảm tải đáng kể.
“Chúng tôi có nhiều thời gian hơn cho việc dạy học thực chất, thay vì chuẩn bị cho những vòng thi trung gian”, cô Linh nói.
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025 không còn Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện là bước chuyển lớn trong tổ chức bộ máy quản lý giáo dục.
Từ thay đổi về cấu trúc quản lý, áp lực ở cơ sở đã dịch chuyển.
Không còn “cửa giữa”, nhiều giáo viên nói họ cảm nhận rõ một điều giản dị, được trở lại với công việc chính của mình – dạy học thay vì xoay vòng trong những cuộc thi và đợt kiểm tra kéo dài suốt nhiều năm.
