Từ câu chuyện đổi mới hình thức cung cấp thông tin, từ chủ thể thực hiện nhiệm vụ và những nỗ lực từ hai phía để bài toán phối hợp được hiệu quả là những vấn đề đáng quan tâm.
Thay đổi nhận thức về truyền thông chính sách
Chỉ thị số 07/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ra đời khẳng định, truyền thông chính sách là một nhiệm vụ, một chức năng quan trọng của cơ quan hành chính nhà nước các cấp. Báo chí và các loại hình truyền thông khác là kênh thông tin, là phương thức cơ bản, quan trọng để thực hiện việc truyền thông chính sách.
Thời gian qua, công tác truyền thông chính sách được quan tâm triển khai tích cực và thường xuyên trong quá trình xây dựng thực thi và hoàn thiện chính sách. Tuy nhiên, công tác truyền thông vẫn chưa thực sự được quan tâm đúng mức. Nhiều bộ, ngành, địa phương chưa có đội ngũ cán bộ làm truyền thông chính sách chuyên trách, chuyên nghiệp; chưa thấy được tầm quan trọng của việc phải bố trí nguồn lực phù hợp (cả nhân lực, điều kiện làm việc và kinh phí) cho công tác truyền thông chính sách.
Việc thiếu kế hoạch, thiếu chủ động, thiếu chuyên nghiệp trong cung cấp thông tin và truyền thông đã để xảy ra những sự cố, khủng hoảng truyền thông trên một số lĩnh vực, làm ảnh hưởng đến việc thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Nhà nước…
Trong bối cảnh bùng nổ thông tin như hiện nay, công tác truyền thông chính sách cần được chú trọng, nâng cao tính chuyên nghiệp trong toàn hệ thống cơ quan hành chính nhà nước, góp phần tạo sự đồng thuận, nâng cao hiệu quả, hiệu lực trong việc thực thi chính sách.
Đại tá Lê Ngọc Long – Phó Tổng Biên tập, Chủ tịch Liên Chi hội Nhà báo Báo Quân đội nhân dân cho rằng, đây là một Chỉ thị phù hợp với xu hướng, qua đó thấy rõ được vai trò của truyền thông chính sách, thể hiện được trách nhiệm của truyền thông chính sách, thay đổi được nhận thức của người dân. Trước đây, việc truyền thông chính sách được hiểu là việc của các cơ quan báo chí, nhưng giờ đây Chính phủ xác định là của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là của các cấp, các ngành, các địa phương.
Ông Long phân tích, Chỉ thị đã làm thay đổi nhận thức về truyền thông chính sách, đối tượng thay đổi giờ không còn là báo chí nữa mà rộng hơn rất nhiều. Trước đây, báo chí phải đến các cơ quan, ban ngành, địa phương khai thác thông tin, lúc đó các đơn vị mới lên tiếng, giờ họ sẽ phải có trách nhiệm đồng hành thông tin cho báo chí vì đây là nhiệm vụ. Ban hành chính sách và truyền thông chính sách đều phải từ phía các bộ, ban ngành, địa phương, còn nhiệm vụ của báo chí là phối hợp thực hiện.
“Thường cơ quan báo chí nào quan tâm về một chính sách, pháp luật nào đó thì họ cung cấp thông tin cho báo chí, tiến hành truyền thông. Báo chí không yêu cầu cung cấp thông tin sẽ không truyền thông và không được người dân biết tới. Ví dụ trước đây việc tuyên truyền pháp luật về đất đai sửa đổi chỉ có một vài cơ quan báo chí quan tâm đến lĩnh vực này đăng tải, nhưng bây giờ trách nhiệm tuyên truyền thuộc về chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng khác phối hợp với các cơ quan báo chí để làm tốt việc truyền thông chính sách, tạo ra được cơ chế bảo đảm cho các cơ quan báo chí dễ dàng triển khai tuyên truyền. Như vậy, cái lớn nhất làm thay đổi nhận thức” – Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nhấn mạnh về tầm quan trọng của Chỉ thị số 07/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ trong tình hình hiện nay.
Đẩy mạnh từ hai phía
Hiện nay, bên cạnh một số đơn vị đã làm và đang làm tốt nhiệm vụ này, nhiều cơ quan chưa quan tâm nhiều đến công tác truyền thông chính sách thể hiện ở việc không có người phụ trách, không có người chịu trách nhiệm; tổ chức truyền thông không chuyên nghiệp; không chủ động cung cấp thông tin cho báo chí, cũng không bố trí kinh phí cho công tác truyền thông. Còn về phía các cơ quan báo chí, với trách nhiệm cung cấp thông tin, lâu nay khi chưa có chỉ thị, báo chí đã làm tròn vai của mình.
Theo ông Nguyễn Minh Đức – Tổng Biên tập Báo Kinh tế & Đô thị, báo chí luôn sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ và triển khai thực hiện nhiệm vụ, vấn đề còn lại nằm ở các bộ ngành và địa phương. Trên thực tế, đồng hành cùng công tác này, báo chí luôn đưa những tin bài mang tính phát hiện về những bất cập của chính sách để phản ánh, khi có dự thảo về chính sách mới thường có bài phản biện để góp phần đưa chính sách đi vào cuộc sống. Đồng thời giám sát việc thực hiện chính sách, khi ban hành rồi, có hiệu lực rồi thì được thực hiện ra sao, có kết quả như thế nào, có đi vào cuộc sống hay không - đó chính là chức năng của báo chí trong việc triển khai chính sách…
Với kinh nghiệm triển khai từ đơn vị, ông Nguyễn Minh Đức cho rằng, truyền thông chính sách là trách nhiệm của Nhà nước, báo chí là phục vụ bạn đọc, vậy thì Nhà nước phải đặt hàng các cơ quan báo chí. Mỗi bộ, ngành hay địa phương sẽ có nhiệm vụ truyền thông chính sách và căn cứ vào chức năng nhiệm vụ hằng năm của mình để có cơ chế đặt hàng báo chí. Từ cách làm của tờ báo nhiều năm, ông Đức đơn cử như TP. Hà Nội đang làm rất tốt nhiệm vụ này. Từ phía đặt hàng của thành phố, có nội dung, có khối lượng tin bài và được nghiệm thu quyết toán theo cam kết giữa 2 bên. Thường kỳ hằng tuần, hằng tháng hay hằng năm đều có phối hợp thực hiện các nội dung cụ thể theo gói tuyên truyền rất rõ ràng, minh bạch… Điều ấy đã tạo ra cơ chế phối hợp rất hiệu quả và những chính sách của Đảng, Nhà nước, TP. Hà Nội đã đến với nhân dân Thủ đô nhanh, kịp thời.
Một trong những điểm mới đang được các cơ quan báo chí rất ủng hộ đó là Chỉ thị đã nhắc rất rõ vấn đề phân vai trách nhiệm, tăng cường cơ chế đặt hàng báo chí. Cụ thể là phân rõ trách nhiệm, nhiệm vụ từng đơn vị, các cơ quan được xác định cụ thể, như Bộ Thông tin & Truyền thông (TT&TT), Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội Nhà báo Việt Nam, các bộ ngành làm đúng theo chức năng và tham mưu cho Chính phủ về nội dung này…
Trước đây không có điểm này, mà các nhiệm vụ phần lớn đều đặt hết lên vai của Bộ TT&TT. Chỉ thị còn đặt ra những cơ chế ràng buộc, đơn vị nào không thực hiện nhiệm vụ được giao thì xác định không làm đúng theo hợp đồng, có thể phạt, nhắc nhở… Tất nhiên, khi ban hành luật sẽ có nhiệm vụ là bảo đảm nguồn kinh phí cho hoạt động thông tin truyền thông, công tác tuyên truyền giáo dục...
Trước đây, việc này các cơ quan báo chí không là chủ thể được hưởng, nhưng sau chỉ thị, cơ chế đặt hàng rõ ràng hơn và bộ phận truyền thông của bộ ban ngành sẽ phải có trách nhiệm trong đặt hàng các cơ quan báo chí.
Báo chí luôn sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ và triển khai thực hiện nhiệm vụ truyền thông chính sách.
Vấn đề mà các cơ quan báo chí quan tâm là sau việc ban hành chỉ thị này sẽ có những hướng dẫn như thế nào, trong đó, Bộ TT&TT, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tham gia để ban hành hướng dẫn chỉ thị này ra sao? Do vậy, vấn đề trăn trở của các lãnh đạo cơ quan báo chí đó là, nếu giao cho các bộ ngành địa phương thực hiện sẽ tạo ra sự chủ động nhưng cũng có hạn chế là làm thế nào để tính đến hiệu quả trong công tác tuyên truyền, nghiệm thu sản phẩm khách quan, công bằng… thông qua sự tiếp cận thông tin của công chúng. Mô hình nào sẽ ứng dụng hiệu quả?...
Đại tá Lê Ngọc Long có đặt ra rằng, có thể nên chuẩn bị một cơ quan chuyên trách về lĩnh vực này giúp cho Chính phủ. Trong bộ phận đó cần có những nhân sự hiểu, có kiến thức về báo chí, về nhiều lĩnh vực khác nhau, từ đó tham mưu đề xuất được cách thức truyền thông phù hợp. Nhiệm vụ trước mắt là cần những hướng dẫn cụ thể tới các bộ, ngành, địa phương, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí trong tuyên truyền... Sau này, còn cần có hướng dẫn về nguồn kinh phí, lập dự toán, cách thức phân bổ nguồn lực, các đơn vị sẽ cân đối và sử dụng một cách hợp lý nhất.
Có thể thấy rằng, các kết quả bước đầu của việc đổi mới công tác truyền thông chính sách chủ yếu vẫn tập trung ở các cơ quan đầu não ở Trung ương với nguồn lực ít nhiều cũng được trang bị, đầu tư cơ bản. Ở nhiều địa phương và cá biệt ở một số bộ ngành hiện nay, công tác truyền thông không được quan tâm do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan.
Thứ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Thanh Lâm cho rằng, với lĩnh vực báo chí trong năm 2023, phải dẫn dắt công tác truyền thông chính sách ở các địa phương, các bộ ngành thật chuyên nghiệp… Làm được như vậy, thiết nghĩ, sau Chỉ thị 07, rất cần những hướng dẫn cụ thể hơn nữa cho các bộ ngành, địa phương và những nhiệm vụ sẽ được bám sát, thực thi đi vào thực tiễn một cách hiệu quả.
Hà Vân
