Hội thảo chuyên đề công tác dân số năm 2026 do Bộ Y tế tổ chức ngày 22/7 tại Phú Thọ, TS Nguyễn Thị Thu, Phó Trưởng phòng Quy mô dân số và Kế hoạch hóa gia đình (Cục Dân số, Bộ Y tế) đã dành thời gian chia sẻ về việc triển khai các chính sách khuyến khích duy trì mức sinh thay thế.
Theo bà Thu, Luật Dân số quy định Nhà nước sẽ hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh và nuôi con thông qua nhiều chính sách về lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nhà ở.
Bên cạnh đó, Nghị định 168/2026/NĐ-CP đã kế thừa và mở rộng nhiều chính sách hiện hành, trong đó tăng cường hỗ trợ chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai và hỗ trợ tài chính đối với các gia đình sinh con.
Đến nay, 25/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch thực hiện chương trình bảo đảm mức sinh thay thế, trong khi 9 địa phương đang hoàn thiện dự thảo để trình UBND cấp tỉnh phê duyệt.
Song song với đó, 8/34 tỉnh, thành phố đã ban hành nghị quyết hoặc quy định riêng về chính sách dân số. Trong số này, 5 địa phương đã áp dụng chính sách hỗ trợ trực tiếp nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con.
Cụ thể, TP HCM hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng; Tây Ninh hỗ trợ 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp cùng hỗ trợ 1 triệu đồng.
Không chỉ hỗ trợ người dân, nhiều địa phương còn áp dụng cơ chế khen thưởng đối với các xã, phường duy trì tỷ lệ cao các cặp vợ chồng sinh đủ hai con trong nhiều năm liên tiếp.
Theo đó, TP HCM thưởng từ 30-60 triệu đồng, Đồng Tháp từ 30-50 triệu đồng, Đồng Nai từ 20-40 triệu đồng, còn Tây Ninh có mức thưởng cao nhất, từ 200-300 triệu đồng cho các địa phương đạt tiêu chí.
Một trong những chính sách mới đáng chú ý là việc các cặp vợ chồng sinh đủ hai con sẽ được ưu tiên khi mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội.
Theo Bộ Y tế, Bộ này đã thống nhất với Bộ Xây dựng các nội dung liên quan để đưa vào Luật Nhà ở (sửa đổi). Chính sách được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho các gia đình trẻ, đặc biệt là nhóm có thu nhập thấp, yên tâm sinh con và ổn định cuộc sống.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết Bộ sẽ sớm ban hành hướng dẫn chuyên môn để triển khai thống nhất các chính sách mới ngay sau khi các quy định liên quan được hoàn thiện.
Theo Cục Dân số, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đã giảm từ 6,4 con/phụ nữ năm 1960 xuống còn 1,83 con/phụ nữ năm 2025, thấp hơn đáng kể so với mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Đây là mức thấp nhất trong lịch sử dân số Việt Nam.
Các chuyên gia cảnh báo nếu xu hướng mức sinh thấp kéo dài, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức như thiếu hụt nguồn nhân lực, già hóa dân số nhanh và gia tăng áp lực lên hệ thống an sinh xã hội trong những thập niên tới.
