Mua sắm chỉ hơn 95 tỷ nhưng ban hành tới 1.165 quyết định chỉ định thầu
Tham gia thảo luận về công tác phòng, chống vi phạm, tội phạm và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trước Quốc hội ngày 8/11, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy - Đoàn Bắc Kạn cho biết, qua theo dõi các vụ án, vụ việc liên quan đến hoạt động đấu thầu thời gian qua, đại biểu nhận thấy 5 chiêu trò lách luật phổ biến trong hoạt động đấu thầu.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì phiên họp.
Cụ thể, thứ nhất, tình trạng chia nhỏ các gói thầu để áp dụng hình thức chỉ định thầu. Theo bà Thủy, để phúc đáp yêu cầu của thực tiễn, nhất là đối với những trường hợp cấp bách hoặc đối với những khoản chi nhỏ, Luật Đấu thầu đã quy định các trường hợp được chỉ định thầu, quy định các hạn mức để được áp dụng chỉ định thầu, loại dưới 100 triệu, dưới 500 triệu và dưới 1 tỷ. Tuy nhiên, tình trạng chia nhỏ các gói thầu để áp dụng hình thức chỉ định thầu diễn ra rất phức tạp trên thực tế và đã được thể hiện trong nhiều kết luận thanh tra, kết luận điều tra các vụ án, vụ việc.
"Có thể lấy ví dụ về một trường hợp được nêu nhiều trong thời gian vừa qua liên quan đến một bệnh viện đa khoa của tỉnh. Kết luận thanh tra của tỉnh đã chỉ rõ là tổng giá trị hàng hóa mua sắm chỉ hơn 95 tỷ nhưng giám đốc bệnh viện đã ban hành tới 1.165 quyết định chỉ định thầu, với giá trị của mỗi gói thầu đều dưới 100 triệu", đại biểu đoàn Bắc Kạn nêu ví dụ.
Cũng theo bà Nguyễn Thị Thủy, có việc lợi dụng các quy định về chia tách hoặc gộp gói thầu, có những trường hợp chia nhỏ các gói thầu theo kiểu chia phần để mỗi nhà thầu thân hữu trúng một phần. Hoặc có trường hợp gom nhiều gói thầu nhỏ khác nhau lại để tạo thành một gói thầu hết sức phức tạp mà chỉ có một doanh nghiệp cụ thể mới có thể đáp ứng được, để từ đó tránh được những thủ tục đấu thầu thực sự cạnh tranh.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy - Đoàn Bắc Kạn.
Có tình trạng một số nhà thầu chuyên đi dự thầu chỉ để "trượt"
Chiêu trò thứ hai được đại biểu Nguyễn Thị Thủy chỉ ra là: Cài cắm các điều khoản hướng thầu để "cài thầu quen, chèn thầu lạ".
Theo bà Thủy, quy định về hồ sơ mời thầu là để nhằm chọn được những nhà thầu tốt nhất, đáp ứng yêu cầu đặt ra, tuy nhiên, nếu có ý đồ thì đây lại chính là những chốt chặn để loại bỏ những nhà thầu không mong muốn. Trên thực tế vừa qua, không ít chủ đầu tư đã cố ý cài cắm các điều khoản hướng thầu để hướng tới các nhà thầu thân hữu và loại bỏ sự tham gia của các nhà thầu khác, từ đó biến đấu thầu rộng rãi thành đấu thầu hạn chế.
"Theo phản ánh của báo chí thì không chỉ là cài cắm các tiêu chí kỹ thuật mà có những gói thầu còn đưa ra những tiêu chí như là phải có Bằng khen của Bộ Tài chính về việc đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế, gần như là đã viết sẵn cho một doanh nghiệp", bà Thủy nói.
Thứ ba là thiết lập liên minh "quân xanh, quân đỏ" để thông thầu, vây thầu. Đại biểu Nguyễn Thị Thủy cho biết, tình trạng quân xanh, quân đỏ vẫn là mảng tối trong công tác đấu thầu thời gian vừa qua, đã tạo ra nhiều cuộc thầu nội bộ, thiếu tính cạnh tranh để kiếm lời bất chính.
"Có tình trạng một số nhà thầu chuyên đi dự thầu chỉ để trượt, nhằm lót đường cho một nhà thầu đã định sẵn trúng thầu", bà Thủy nêu rõ và cho biết thêm, thực tế còn có tình trạng, với sự tiếp tay của bên mời thầu là chủ đầu tư đã tạo ra cuộc đấu thầu thành một vở kịch với sự tham gia của những quân xanh, quân đỏ để rồi sau đó đưa quân đỏ đường đường, chính chính trúng thầu.
Đại biểu tham dự phiên thảo luận.
Thứ tư là tình trạng móc ngoặc với thẩm định giá để nâng khống giá trị gói thầu. Trong đó, có sự móc ngoặc một cách tinh vi giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, đơn vị thẩm định giá và đơn vị trúng thầu đã thổi giá tăng gấp nhiều lần so với giá trị thực thông qua các chứng thư thẩm định.
Thứ năm, tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực khác trong hoạt động đấu thầu. Theo đại biểu Nguyễn Thị Thủy, kết quả khảo sát của Liên đoàn Thương mại công nghiệp Việt Nam VCCI năm 2021 nêu con số đáng lưu ý là: Có tới 58,9% doanh nghiệp cho biết việc chi trả chi phí không chính thức khi tham gia đấu thầu là luật bất thành văn mà doanh nghiệp phải tự hiểu khi tham gia.
Bảo đảm thực hiện chặt chẽ 6 công khai trong đấu thầu
Đại biểu đoàn Bắc Kạn nhấn mạnh, đấu thầu nếu không được quy định và quản lý một cách chặt chẽ sẽ trở thành mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, trục lợi. Do đó, thời gian tới, đại biểu kiến nghị các cơ quan thanh tra điều tra, truy tố, xét xử hướng hoạt động vào mảng đấu thầu, nhất là đối với những vụ việc dư luận có nhiều phản ánh để kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm.
Tiếp đó, theo bà Nguyễn Thị Thủy, công khai sẽ được xem là giải pháp của mọi giải pháp, sẽ rất hữu hiệu để khắc phục tình trạng đi đêm trong đấu thầu vừa qua. Pháp luật hiện hành trong từng công đoạn đấu thầu đã có một số quy định về công khai nhưng chưa chặt chẽ, thậm chí còn những khoảng trống, kẽ hở dẫn đến việc có thể lách luật như trong thời gian vừa qua.
Tại kỳ họp này thì Chính phủ trình Quốc hội xem xét dự án Luật Đấu thầu. Do đó, bà Thủy kiến nghị tiếp tục rà soát để hoàn thiện và bảo đảm thực hiện chặt chẽ 6 công khai trong đấu thầu, bao gồm công khai về điều kiện được dự thầu; danh sách và năng lực của những nhà thầu; điều kiện được trúng thầu; quá trình chấm thầu; kết quả trúng thầu; kết quả giải quyết khiếu nại, kiến nghị của nhà thầu.
