Khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải cơ sở
Sáng 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội XVI, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Dự thảo Luật gồm 5 chương, 35 điều, trong đó tập trung sửa đổi, bổ sung một số nội dung cơ bản sau đây:
Về những quy định chung, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành và phù hợp với yêu cầu của thực tiễn.
Cụ thể, dự thảo Luật sửa đổi quy định về phạm vi điều chỉnh, phạm vi hòa giải ở cơ sở, giải thích từ ngữ và bổ sung một số khái niệm mới. Sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng làm rõ mối quan hệ giữa hòa giải ở cơ sở với xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự, tăng cường tính linh hoạt trong thực hiện hòa giải, đảm bảo quyền sử dụng tiếng nói và chữ viết của các bên; hoàn thiện một số quy định khác nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho việc tổ chức thực hiện.
Đối với hòa giải viên và tổ hòa giải, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tổ chức và hoạt động của tổ hòa giải, tiêu chuẩn hòa giải viên; sửa đổi quy định về bầu hòa giải viên theo hướng linh hoạt, phù hợp với việc sắp xếp thôn, tổ dân phố; bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên trong trường hợp đã tổ chức bầu nhưng không đạt yêu cầu hoặc không thể tổ chức bầu do sự kiện bất khả kháng. Bổ sung một số quyền của hòa giải viên nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và nâng cao chất lượng hoạt động hòa giải ở cơ sở.
Liên quan đến người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở, dự thảo Luật làm rõ phạm vi hình thức tham gia quyền nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở nhằm phát huy vai trò của già làng, trưởng bản chức sắc, chức việc, người có uy tín trong cộng đồng, người có kiến thức pháp luật, chuyên môn, kinh nghiệm, đại diện các tổ chức chính trị - xã hội và các cá nhân có liên quan trong việc hỗ trợ hòa giải viên góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải viên ở cơ sở.
Về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, hoạt động hòa giải ở cơ sở bắt nguồn từ sự tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư. Do đó, việc hòa giải được thực hiện chủ yếu thông qua gặp gỡ trực tiếp để tạo sự thấu hiểu, làm phương thức được ưu tiên và mang lại hiệu quả cao. Để đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ thông tin như hiện nay, dự thảo Luật bổ sung các quy định về khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải cơ sở theo hướng phù hợp với điều kiện thực tiễn như thực hiện bầu hòa giải viên, bầu Tổ trưởng Tổ hòa giải, cho phép thực hiện hòa giải trực tuyến khi các bên lựa chọn và đáp ứng điều kiện theo quy định.
Có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Đại diện cơ quan thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ: Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở như đề nghị của Chính phủ.
Hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định. Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhất trí phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật. Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cơ bản đồng bộ với các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Trong quá trình thực hiện, cần quan tâm đến các đối tượng phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người thuộc diện trợ giúp xã hội, người dân tộc thiểu số hoặc các nhóm dễ bị tổn thương khác.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành quy định về chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, đề nghị nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Ủy ban tán thành với quy định về việc Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở. Đồng thời, tán thành với quy định về huy động nguồn lực xã hội, theo đó khuyến khích các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân sử dụng nguồn kinh phí hợp pháp hỗ trợ công tác hòa giải ở cơ sở nhằm đa dạng hóa nguồn lực, phát huy vai trò của toàn xã hội trong công tác hòa giải, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Mặt khác, đề nghị Chính phủ quy định rõ trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật cơ chế quản lý, sử dụng nguồn kinh phí huy động từ xã hội để thực hiện minh bạch, hiệu quả.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với việc bổ sung thành phần già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc được mời tham gia hòa giải ở cơ sở và quyền của người được mời tham gia hòa giải như thể hiện trong dự thảo Luật. Để thu hút người có hiểu biết về pháp luật như luật sư, luật gia, người có kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật tham gia tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định chính sách thù lao tương xứng cho người được mời tham gia hòa giải cả trong trường hợp tư vấn, hỗ trợ cho hòa giải viên và trực tiếp tham gia hòa giải ở cơ sở.
Ủy ban cơ bản thống nhất với quy định của dự thảo Luật về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, việc giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trách nhiệm biên soạn tài liệu về hòa giải ở cơ sở để thực hiện trên địa bàn có thể dẫn đến việc tổ chức thực hiện thiếu thống nhất giữa các tỉnh, thành phố, gây lãng phí nguồn lực kinh phí, nhân lực, thời gian; nếu thực hiện phương án giao cho cơ quan quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở cấp trung ương thì sẽ bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm hơn và bảo đảm thống nhất trong cả nước; căn cứ vào điều kiện cụ thể ở địa phương các tỉnh có thể nghiên cứu, bổ sung nếu cần thiết.
