Theo nghị trình, ngày 26/10, Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là chuyển thẩm quyền áp dụng hai biện pháp xử lý hành chính nêu trên về chính quyền cấp xã.
Gỡ điểm nghẽn trong quản lý, xử lý vi phạm từ cơ sở
Theo cơ quan soạn thảo, quy trình đưa người đi cai nghiện bắt buộc hiện nay phải qua nhiều khâu trung gian làm kéo dài thời gian xử lý. Cụ thể, sau khi Công an cấp xã lập hồ sơ, Tòa án nhân dân khu vực có tối đa 20 ngày để xem xét và ra quyết định.
Bất cập nằm ở chỗ, trong khoảng thời gian chờ đợi này, cơ quan chức năng thiếu cơ chế quản lý người nghiện, dẫn đến nguy cơ đối tượng bỏ trốn khỏi địa phương hoặc tiếp tục phạm pháp.
Về biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc (áp dụng với người từ đủ 18 tuổi vi phạm an ninh trật tự nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự), thống kê năm 2025 cho thấy cả nước có 349 trường hợp.
Từ thực tiễn trên, cơ quan soạn thảo đánh giá việc giao thẩm quyền quyết định cho Chủ tịch UBND cấp xã sẽ giúp cắt giảm thủ tục và thời gian luân chuyển hồ sơ.
Sự thay đổi này không chỉ giúp đưa đối tượng vào cơ sở giáo dục hoặc cai nghiện kịp thời, mà còn phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong việc giám sát chặt chẽ, ngăn chặn nguy cơ bỏ trốn hoặc tái phạm trong thời gian chờ xử lý.
Định hướng chuyển thẩm quyền này cũng phù hợp với chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy vai trò của chính quyền cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và giảm tải nhiệm vụ cho Tòa án nhân dân khu vực.
Phân cấp thẩm quyền phải đi đôi với bảo đảm quyền công dân
Việc chuyển thẩm quyền từ Tòa án nhân dân sang Chủ tịch UBND cấp xã cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm chặt chẽ quyền con người, quyền công dân, bởi các biện pháp xử lý hành chính này có tính chất hạn chế quyền tự do của cá nhân.
Theo cơ quan soạn thảo, việc đề xuất chuyển thẩm quyền không nhằm phủ nhận vai trò của Tòa án trong bảo vệ quyền con người, mà xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước, tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở - nơi trực tiếp nắm tình hình địa bàn, quản lý dân cư và tiếp nhận, xác minh thông tin liên quan đến người thuộc diện xem xét áp dụng biện pháp.
Dự thảo Luật được định hướng quy định chặt chẽ về căn cứ, điều kiện, trình tự, thủ tục áp dụng; trách nhiệm của người có thẩm quyền; quyền khiếu nại, khởi kiện và cơ chế kiểm tra, giám sát. Qua đó, việc phân cấp phải bảo đảm không làm giảm mức độ bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Đối với băn khoăn về nguy cơ quá tải khi chính quyền cấp xã mới triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cơ quan soạn thảo cho biết việc tổ chức thực hiện sẽ gắn với phương án bố trí, kiện toàn bộ máy, nhân lực và nguồn lực; đồng thời tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra, giám sát và cơ chế phối hợp giữa cấp xã với các cơ quan cấp tỉnh.
Việc hoàn thiện quy định theo hướng này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, phòng ngừa vi phạm pháp luật ngay từ cơ sở, đồng thời bảo đảm các quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính được thực hiện đúng căn cứ, trình tự, thủ tục và trong khuôn khổ pháp luật.
Tính đến ngày 14/1/2026, cả nước có 145.461 người sử dụng trái phép chất ma túy và người nghiện ma túy; trong đó, 87.946 người ở ngoài xã hội, 10.714 người trong trại tạm giam, nhà tạm giữ và 46.801 người trong cơ sở cai nghiện.
