Quản lý theo rủi ro, không cào bằng các nhóm thực phẩm
Sáng 24/10, tại Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra tóm tắt dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Ủy ban thống nhất về sự cần thiết sửa đổi luật, đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. Dự thảo có nhiều chính sách mới theo hướng hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế, nổi bật là chuyển từ quản lý đồng loạt sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro; quản lý theo chuỗi; tập trung kiểm tra trước đối với sản phẩm nguy cơ cao và tăng hậu kiểm đối với nhóm nguy cơ thấp.
Tần suất kiểm tra cũng được định hướng căn cứ vào đặc tính sản phẩm, mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ của cơ sở. Theo cơ quan thẩm tra, đây là hướng tiếp cận cần thiết, song các quy định phải được rà soát để bảo đảm khả thi khi triển khai.
Ủy ban đề nghị đánh giá kỹ hơn điều kiện thực hiện các cơ chế mới, nhất là năng lực nhân sự tại địa phương, hệ thống kiểm nghiệm, năng lực hậu kiểm và trang thiết bị. Nếu yêu cầu quản lý chặt hơn nhưng nguồn lực chưa đáp ứng, quá trình thực thi có thể phát sinh điểm nghẽn.
Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra lưu ý là cân bằng giữa yêu cầu quản lý và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cụ thể, cần cân nhắc quy định hai lớp kiểm tra trước đối với hàng hóa nhập khẩu tại Điều 39 và yêu cầu đăng ký lại bản công bố sản phẩm sau 5 năm tại Điều 47.
Theo Ủy ban, nếu các yêu cầu này được áp dụng đồng loạt mà không phân biệt mức độ rủi ro, lịch sử tuân thủ, doanh nghiệp có thể phải chịu thêm thủ tục và chi phí, trong khi khối lượng công việc quản lý cũng tăng lên.
Làm rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối quản lý
Bên cạnh tính khả thi, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát việc giao quy định chi tiết cho các văn bản dưới luật. Những nội dung đã rõ và ổn định cần được quy định ngay trong luật; với nội dung giao hướng dẫn, cần xác định rõ nguyên tắc, phạm vi và giới hạn, tránh tình trạng văn bản dưới luật vượt quá quy định hoặc bị lợi dụng để trục lợi chính sách.
Về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Ủy ban lưu ý Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa phân loại rủi ro thành ba mức cao, trung bình và thấp, trong khi dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sử dụng hai mức cao và thấp. Do đó, cần rà soát để thống nhất khái niệm, tiêu chí và cách phân loại, đồng thời bảo đảm đồng bộ với dự thảo Luật Quảng cáo đang được Quốc hội xem xét.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ những khác biệt trong khái niệm thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và quy định về tự công bố sản phẩm.
Đáng chú ý, dự thảo xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, nhưng vẫn phân công nhiều bộ cùng tham gia quản lý. Ủy ban đề nghị làm rõ trách nhiệm xuyên suốt của cơ quan đầu mối; việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm giải trình.
Ngoài các vấn đề trên, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cũng trình bày ý kiến thẩm tra về một số nội dung cụ thể của dự thảo, gồm quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng, các hành vi bị nghiêm cấm, việc bổ sung vi chất bắt buộc đối với một số loại thực phẩm, nhóm đối tượng và chế tài xử lý vi phạm.
Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu phần lớn ý kiến thẩm tra và cập nhật vào dự thảo mới nhất. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung nêu trên để bảo đảm quy định vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khỏe người dân, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện.
