Mức sinh giảm, nguy cơ “già hóa sớm” hiện hữu
Theo Bộ Y tế, mức sinh tại Việt Nam đang giảm xuống dưới mức thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (năm 2021) xuống còn 1,91 (2024) và khoảng 1,93 (2025). Với đà này, mục tiêu duy trì mức sinh thay thế đến năm 2030 được đánh giá là khó đạt.
Dự báo cho thấy, nếu xu hướng giảm tiếp diễn, Việt Nam có thể kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036. Đến năm 2044, lực lượng lao động bắt đầu suy giảm; năm 2051, dân số có thể tăng trưởng âm và giai đoạn 2069–2074, mỗi năm giảm trung bình khoảng 461.000 người.
Trước thực tế này, Bộ Y tế đề xuất một loạt chính sách nhằm “giữ chân” mức sinh, trong đó đáng chú ý là hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh.
Hỗ trợ sinh con, mở rộng chính sách an sinh
Theo dự thảo của nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thực hiện Luật Dân số, khoản hỗ trợ 2 triệu đồng áp dụng cho các nhóm: phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; phụ nữ tại địa phương có mức sinh thấp và phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người.
Kinh phí do ngân sách địa phương đảm bảo, đồng thời cho phép các tỉnh, thành chủ động nâng mức hỗ trợ tùy khả năng. Người thuộc nhiều diện hỗ trợ có thể được hưởng đồng thời các chính sách.
Không chỉ dừng ở hỗ trợ sinh con, Bộ Y tế còn đề xuất hỗ trợ sàng lọc trước sinh và sơ sinh với tổng mức 1,5 triệu đồng/trường hợp nhằm phát hiện sớm các bệnh bẩm sinh phổ biến.
Song song đó là các chính sách liên quan đến nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, hỗ trợ người cao tuổi, cũng như các giải pháp giảm mất cân bằng giới tính khi sinh.
Theo Bộ Y tế, đây là gói giải pháp tổng thể nhằm duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số trong dài hạn.
Người dân nói gì?
Dù chính sách nhận được sự quan tâm lớn, nhiều người dân cho rằng yếu tố tài chính chỉ là một phần trong quyết định sinh con.
Chị Nguyễn Thu Hà (28 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) chia sẻ: “2 triệu đồng gần như không đáng kể so với chi phí sinh con và nuôi con hiện nay. Điều tôi lo nhất vẫn là chi phí nuôi dạy con lâu dài, từ học hành đến sinh hoạt”.
Trong khi đó, anh Trần Văn Hùng (32 tuổi, công nhân tại Bắc Ninh) cho rằng hỗ trợ vẫn có ý nghĩa nhất định: “Dù không lớn, nhưng nếu đi kèm các chính sách khác như nhà ở, giáo dục, y tế thì sẽ giúp người trẻ yên tâm hơn khi sinh con”.
Ở góc nhìn khác, chị Lê Thị Mai (35 tuổi, kinh doanh tự do tại TP HCM) nhấn mạnh, yếu tố thời gian và áp lực cuộc sống: “Không phải cứ có tiền là sinh. Nhiều người ngại sinh thêm vì áp lực công việc, thiếu thời gian chăm con. Nếu có thêm chính sách hỗ trợ về thời gian làm việc, trường lớp thì sẽ thiết thực hơn”.
Thực tế cho thấy, tại nhiều quốc gia, các chính sách khuyến sinh chỉ hiệu quả khi đi kèm với hệ thống an sinh toàn diện: từ giáo dục, y tế, nhà ở đến môi trường làm việc thân thiện với gia đình.
Tại Việt Nam, khi chi phí nuôi dạy con ngày càng tăng, áp lực công việc lớn và đô thị hóa nhanh, quyết định sinh con không còn đơn thuần là vấn đề tài chính trước mắt.
Đề xuất hỗ trợ 2 triệu đồng vì vậy được xem là tín hiệu chính sách quan trọng, nhưng để thực sự “kéo” mức sinh, cần thêm những giải pháp dài hạn, đồng bộ và sát với nhu cầu thực tế của người dân.
Trong bối cảnh dân số đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhanh, mỗi chính sách không chỉ là hỗ trợ, mà còn là phép thử đối với khả năng thích ứng của hệ thống an sinh và tư duy phát triển bền vững.
