Khảo sát do Newsworks, tổ chức tiếp thị cho ngành báo chí Anh, ủy thác cho One Poll thực hiện, với 4.000 người trưởng thành tại Anh tham gia trong giai đoạn tháng 10 - 11.
Kết quả khảo sát cho thấy 84% người được hỏi cho rằng sự xuất hiện của AI trong lĩnh vực truyền thông khiến vai trò biên tập của con người trở nên quan trọng hơn. Nói cách khác, AI không làm lu mờ nhà báo trong mắt công chúng, mà ngược lại, càng khiến họ kỳ vọng nhiều hơn vào năng lực chuyên môn, đạo đức và trách nhiệm của người làm báo.
Những lo ngại lớn nhất của công chúng xoay quanh tác động xã hội của AI. Khi được hỏi AI đang ảnh hưởng đến “bản thân bạn hoặc xã hội” theo những cách nào, các câu trả lời phổ biến nhất là nguy cơ làm suy giảm khả năng tư duy phản biện của con người và khả năng lan truyền thông tin sai lệch hoặc nội dung không đúng sự thật. Đây đều là những vấn đề đặc biệt nhạy cảm với báo chí trong bối cảnh tin giả lan nhanh trên các nền tảng số.
Trên thực tế, phần lớn các hãng tin quốc gia tại Anh hiện không sử dụng AI để trực tiếp viết bài báo. Việc ứng dụng công nghệ này chủ yếu dừng ở mức hỗ trợ quy trình. Tuy nhiên, khảo sát và các báo cáo liên quan cũng chỉ ra một vấn đề đáng lo ngại. Một số công ty quan hệ công chúng thiếu chuẩn mực đã dùng AI để sản xuất hàng loạt thông cáo báo chí giả mạo. Những nội dung này đã được đăng tải hơn 1.000 lần trên các ấn phẩm tin tức chính thống của Anh, cho thấy những lỗ hổng rõ rệt trong khâu kiểm duyệt biên tập.
Theo các dữ liệu được công bố, nhiều ấn phẩm thuộc diện quản lý của Tổ chức Tiêu chuẩn Báo chí Độc lập (IPSO) đã đăng hàng trăm bài viết dạng này, thường kèm theo hình ảnh “người phát ngôn” được tạo bằng AI. Điều này làm dấy lên câu hỏi về năng lực phân biệt nguồn tin, cũng như áp lực tốc độ đang đè nặng lên các tòa soạn.
Ở chiều ngược lại, một số tập đoàn truyền thông tại Anh đang áp dụng AI theo cách tương đối thận trọng. Reach sử dụng AI để viết lại bài nhằm phát hành trên nhiều ấn phẩm trong cùng hệ thống và để tạo các bản tin ngắn dựa trên dữ liệu thời tiết. Newsquest, tập đoàn báo chí địa phương, dùng AI để soạn thảo bài viết từ thông cáo báo chí và chương trình nghị sự của hội đồng địa phương. Trong cả hai trường hợp, AI chủ yếu được dùng để tự động hóa các tác vụ lặp lại, không thay thế phóng viên hay biên tập viên.
Những tranh luận này không chỉ giới hạn ở Anh. Tại Mỹ, các nhà báo thuộc công đoàn đã phát động chiến dịch “Tin tức chứ không phải sự cẩu thả” nhằm phản đối việc lạm dụng AI trong sản xuất nội dung. Thông điệp cốt lõi là tốc độ và chi phí thấp không thể đánh đổi lấy độ chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội của báo chí.
Hiệp hội báo chí Anh cũng chia sẻ quan điểm tương tự. Theo tổ chức này, AI có thể là công cụ hữu ích để tăng tốc các công việc kỹ thuật, như thu thập dữ liệu, xử lý tài liệu hoặc sàng lọc hàng trăm nghìn email cho các cuộc điều tra. Tuy nhiên, máy móc chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ. Việc viết và xuất bản bài báo vẫn cần sự giám sát và quyết định cuối cùng của con người, bởi AI không có cảm xúc, không có trách nhiệm và không có cam kết với sự thật.
Khảo sát của Newsworks cũng cho thấy mức độ nhiễu loạn thông tin mà công chúng đang đối mặt. Có tới 79% người được hỏi cho biết họ đôi khi khó phân biệt giữa nhà báo chuyên nghiệp và các bình luận viên tin tức độc lập trên mạng. Dù vậy, 86% khẳng định họ coi trọng việc tiếp nhận tin tức do các nhà báo được đào tạo bài bản sản xuất hơn là từ những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội.
