“Xây người” trước khi xây đường
Trong bối cảnh đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông được xác định là một trong những đột phá chiến lược, hàng loạt dự án quy mô lớn trong lĩnh vực đường bộ, đường sắt, hàng không đang mở ra nhu cầu nhân lực ngày càng cao.
Tuy nhiên nghịch lý ở chỗ cơ hội việc làm rộng mở nhưng nhiều doanh nghiệp xây dựng vẫn khó tuyển dụng, giữ chân lao động có tay nghề và nhân lực chất lượng cao.
Thực tế này cho thấy, bài toán nhân lực không thể chỉ giải quyết bằng những đợt tuyển dụng khi dự án bước vào giai đoạn triển khai. Nếu không có sự chuẩn bị từ trước, tình trạng thiếu hụt lao động phù hợp có thể ảnh hưởng đến tổ chức thi công, tiến độ và hiệu quả đầu tư.
Ông Nguyễn Quang Huy - Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, cạnh tranh tiền lương chỉ có thể làm dịch chuyển lao động giữa các doanh nghiệp, chứ không tạo ra nguồn nhân lực mới. Giải pháp căn cơ phải bắt đầu từ trách nhiệm chủ động đào tạo, phát triển đội ngũ của mỗi đơn vị.
Tinh thần “xây người trước khi xây đường” cần được cụ thể hóa bằng kế hoạch nhân lực gắn với tiến độ và yêu cầu của từng dự án.
Doanh nghiệp phải xác định sớm nhu cầu về số lượng, chuyên môn, tay nghề để phối hợp với cơ sở đào tạo chuẩn bị lực lượng kế cận, thay vì chờ đến khi thiếu người mới tìm cách bổ sung.
Sự gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn giúp người học sớm nhận diện năng lực, sở trường, đồng thời giúp doanh nghiệp phát hiện nhân sự tiềm năng.
Đây cũng là hướng khắc phục khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường với yêu cầu công việc tại công trường, nơi người lao động phải đáp ứng đồng thời các đòi hỏi về chuyên môn, kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng.
Muốn làm được điều đó, doanh nghiệp cần đặt hàng nhà trường bằng những yêu cầu cụ thể về năng lực nhân sự và nhà trường cần tăng cường thực hành, tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận công nghệ và môi trường làm việc thực tế. Sự phối hợp phải được duy trì thường xuyên, thay vì chỉ dừng ở những chương trình hợp tác ngắn hạn.
Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo nguồn lực cho đào tạo
Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp và nhà trường, việc giải bài toán nhân lực ngành Xây dựng còn phụ thuộc vào cơ chế, chính sách và khả năng bảo đảm nguồn lực tài chính cho đào tạo.
Ông Trần Đình Lân - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Trung Chính chia sẻ, cần quan tâm hỗ trợ các cơ sở đào tạo chuyên ngành xây dựng giao thông, từ đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất đến cải thiện điều kiện thực hành.
Các chính sách hỗ trợ học phí, tài chính phù hợp cũng cần được nghiên cứu nhằm khuyến khích người học lựa chọn ngành nghề đang có nhu cầu lớn.
Một khó khăn khác là sự chênh lệch giữa định mức, đơn giá nhân công và chi phí thực tế. Theo số liệu doanh nghiệp phản ánh, đơn giá nhân công trong định mức khoảng 300.000 - 400.000 đồng/công, trong khi mức chi trả trên thị trường có thể lên tới 900.000 đồng đến 1 triệu đồng/công. Riêng tại Công ty Trung Chính, mức chi trả được doanh nghiệp nêu là 950.000 đồng/công.
Khoảng cách này tạo sức ép lên chi phí thi công, hạn chế khả năng tích lũy và đầu tư trở lại cho người lao động. Việc rà soát định mức, đơn giá, chi phí quản lý và các khoản chi phục vụ thi công cần được thực hiện sát với thực tế, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao thu nhập, đào tạo và giữ chân nhân sự.
Theo PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, dù máy móc và công nghệ ngày càng phát triển, con người vẫn giữ vai trò quan trọng trong tổ chức, vận hành và triển khai thi công.
Sinh viên vì thế cần chủ động trau dồi kiến thức nền tảng, tích lũy kinh nghiệm thực tế và sẵn sàng thích ứng với yêu cầu mới của ngành.
Về lâu dài, cần xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực trên cơ sở dự báo khoa học về nhu cầu lao động, gắn kế hoạch đào tạo với quy hoạch và tiến độ đầu tư các dự án.
Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ; nhà trường đổi mới chương trình theo hướng sát thực tiễn. Doanh nghiệp chủ động đào tạo, cải thiện điều kiện làm việc và chính sách đãi ngộ.
Chuẩn bị con người từ sớm chính là điều kiện quan trọng để ngành Xây dựng đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng trong giai đoạn tới.
