Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo Chính phủ về việc rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã đầu tư phân kỳ.
Trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên cứu của các địa phương/chủ đầu tư, tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ được Bộ Xây dựng tính toán khoảng gần 500.000 tỷ đồng.
Các đoạn tuyến cao tốc 2 làn xe, nhu cầu vốn mở rộng khoảng hơn 80.000 tỷ đồng. Trong đó 5 tuyến đang thi công mở rộng lên quy mô 4 làn xe (329km) gồm: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang, Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị), tổng mức đầu tư khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đủ vốn.
Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình (26km) đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư mở rộng khoảng gần 8.000 tỷ đồng.
Ngoài ra có 6 tuyến (298km) đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương để mở rộng khoảng gần 30.500 tỷ đồng gồm: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên (theo phương thức PPP, dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ), Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu, Ninh Bình - Hải Phòng (UBND TP.Hải Phòng nghiên cứu).
Những đoạn tuyến này đi qua khu vực miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc mở rộng chủ yếu đề xuất sử dụng nguồn vốn đầu tư công.
Đối với tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế theo quy mô quy hoạch (4 - 8 làn xe), nhu cầu vốn đầu tư khoảng 414.580 tỷ đồng bao gồm vốn ngân sách và vốn ngoài ngân sách.
Các đoạn tuyến đang thi công mở rộng (66km) gồm: Cao Bồ - Mai Sơn theo hình thức đầu tư công, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, cơ bản đã bố trí đủ vốn; tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận theo phương thức PPP, dự kiến hoàn thành năm 2028, toàn bộ vốn do nhà đầu tư huy động.
Với 3 đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (1.222km), trên đoạn Lạng Sơn - Hà Nội hiện còn 2 đoạn chưa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn đường cao tốc gồm: đoạn cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng đã thông xe kỹ thuật, quy mô 4 làn xe hạn chế, UBND tỉnh Lạng Sơn đang nghiên cứu mở rộng lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh; đoạn Hà Nội - Bắc Giang đã đủ quy mô 4 làn xe cao tốc, hiện đang có nhà đầu tư quan tâm, đầu tư mở rộng. Việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.
Đoạn Hà Nội - TP.HCM, Bộ Xây dựng đã báo cáo Lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng (đầu tư công, đầu tư PPP).
Thực tế có nhiều khó khăn trong huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, hai kịch bản đầu tư sử dụng vốn ngân sách trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 được Bộ Xây dựng đưa ra.
Nếu chỉ mở rộng các đoạn tuyến hướng tâm vào Thủ đô Hà Nội, TP.HCM có nhu cầu vận tải lớn với tổng chiều dài 534km. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng hơn 64.048 tỷ đồng, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 cần bố trí khoảng hơn 30.500 tỷ đồng.
Trường hợp mở rộng toàn tuyến tổng chiều dài khoảng 1.144km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng gần 155.000 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng hơn 103.000 tỷ đồng.
Đoạn TP.HCM - Cà Mau, hiện đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đang được đầu tư mở rộng theo phương thức PPP; đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ đang có nhà đầu tư quan tâm và đoạn Cần Thơ - Cà Mau có nhu cầu vận tải chưa cao, điều kiện thi công khó khăn, nhu cầu vật liệu tại khu vực thiếu hụt nên có khả năng sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.
Các đoạn tuyến khác (860km) với đoạn tuyến đầu tư công gồm: Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hoà - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng nhu cầu vốn mở rộng khoảng 140.394 tỷ đồng.
Theo quy định pháp luật về đường bộ và yêu cầu của Quốc hội, các đoạn tuyến khi đưa vào khai thác sẽ được thu phí để thu hồi vốn ngân sách nhà nước.
Trên cơ sở phân tích, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ xem xét, ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh gây ùn tắc, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế xã hội.
