Thị trường dầu mỏ dường như vẫn khá bình thản trong nhiều tháng qua, bất chấp tình trạng gián đoạn nguồn cung toàn cầu nghiêm trọng. Giá dầu thô kỳ hạn hiếm khi vượt mốc 100 USD/thùng trong suốt sáu tháng qua, dù lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn nhỏ giọt so với thời điểm trước chiến tranh.
Giới giao dịch dường như đang đặt cược vào khả năng xung đột sớm được giải quyết và nguồn cung dầu thô sẽ được khôi phục. Nhưng trong khi giá Brent chưa phản ánh hết mức độ căng thẳng, thị trường dầu diesel – loại nhiên liệu được xem là huyết mạch của nền kinh tế – lại đang phát đi những tín hiệu đáng lo ngại.
Thị trường diesel đã thắt chặt đến mức chênh lệch giữa giá dầu thô và dầu diesel thành phẩm – thước đo biên lợi nhuận lọc dầu – chạm mức cao kỷ lục tại cả Mỹ và châu Âu trong tuần này.
Tại Mỹ, chênh lệch giá diesel lần đầu tiên vượt mốc 100 USD/thùng, lên 102 USD/thùng vào thứ Hai trước khi giảm nhẹ về khoảng 100 USD/thùng vào thứ Ba.
Nếu thị trường dầu thô phản ánh kỳ vọng của giới đầu tư về nguồn cung trong tương lai, thì thị trường diesel lại đang cho thấy một thực tế cấp bách hơn: nguồn nhiên liệu phục vụ vận tải, sản xuất và nông nghiệp đang ngày càng khan hiếm.
Thị trường diesel đang chịu tác động đồng thời từ nhiều cú sốc. Xung đột liên quan đến Iran làm gián đoạn vận tải và nguồn cung từ Trung Đông, trong khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga, cùng những hạn chế xuất khẩu sau đó, đã làm giảm nguồn hàng từ một trong những nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất thế giới.
Trong khi đó, xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc vẫn chưa phục hồi đáng kể sau nhiều tháng bị hạn chế để đảm bảo nguồn cung trong nước. Cùng với việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa, những yếu tố này đã tạo ra một khoảng trống ngày càng lớn trên thị trường nhiên liệu toàn cầu.
Theo dữ liệu từ Vortexa, xuất khẩu dầu diesel và gasoil từ Trung Đông và Nga đã giảm hơn 50% trong những tuần gần đây, từ khoảng 3,3 triệu thùng/ngày xuống còn 1,6 triệu thùng/ngày.
Ông Rohit Rathod, chuyên gia phân tích cấp cao về thị trường dầu mỏ tại Vortexa, nhận định biên lợi nhuận lọc dầu toàn cầu đang ở gần mức cao kỷ lục, chủ yếu do tình trạng thiếu hụt diesel ngày càng nghiêm trọng.
Các nhà máy lọc dầu tại Mỹ và châu Âu đang hoạt động gần hết công suất để bù đắp lượng nhiên liệu thiếu hụt. Nhiều cơ sở thậm chí trì hoãn bảo trì định kỳ nhằm tăng sản lượng trong bối cảnh biên lợi nhuận lọc dầu tăng vọt.
Tuy nhiên, khả năng bù đắp đang dần bị đẩy tới giới hạn. Lượng tồn kho các sản phẩm chưng cất trung gian, bao gồm diesel, tiếp tục giảm trên toàn cầu. Riêng tại Mỹ, mức tồn kho hiện thấp hơn khoảng 12% so với mức trung bình 5 năm cùng kỳ. Điều này khiến thị trường trở nên đặc biệt nhạy cảm: chỉ một cơn bão hoặc sự cố ngừng hoạt động bất ngờ cũng có thể đẩy giá lên những mức cao mới.
Trong khi đó, nhu cầu diesel được dự báo tiếp tục tăng trong những tuần tới, khi nông dân bước vào mùa thu hoạch, hoạt động vận tải phục vụ mùa mua sắm cuối năm gia tăng và nhu cầu dầu sưởi bắt đầu xuất hiện.
Khác với xăng, nhu cầu diesel ít chịu tác động hơn trước biến động giá. Xe tải vẫn phải vận chuyển hàng hóa, máy móc vẫn phải vận hành và các ngành công nghiệp khó có thể đơn giản cắt giảm mức tiêu thụ.
Giá diesel trung bình tại Mỹ hiện ở mức 5,47 USD/gallon, tăng 8% trong một tháng và cao hơn hơn 40% so với mức 3,69 USD/gallon cùng kỳ năm ngoái.
Diesel là đầu vào quan trọng của vận tải, nông nghiệp và sản xuất. Vì vậy, giá nhiên liệu tăng không chỉ gây sức ép lên doanh nghiệp mà còn có thể nhanh chóng lan sang giá hàng hóa và chi phí sinh hoạt.
Giá Brent có thể vẫn tương đối bình lặng, nhưng thị trường diesel đang kể một câu chuyện khác: nguồn cung nhiên liệu thực tế đang thắt chặt hơn nhiều so với những gì giá dầu thô phản ánh. Và nếu tình trạng này kéo dài, diesel có thể trở thành nguồn phát sinh áp lực lạm phát mới trong những tháng tới.
