Khi Thế vận hội Mùa đông tại Italy chỉ còn vài ngày nữa sẽ khai mạc, giá vàng và bạc tăng mạnh trong thời gian qua đã khiến những tấm huy chương dành cho các vận động viên giành giải nhất và nhì trở nên lấp lánh hơn bao giờ hết.
Mặc dù thị trường kim loại quý đã chứng kiến đợt giảm sâu vào cuối tuần trước, mức tăng trong giai đoạn trước đó vẫn được xem là quá nhanh và quá mạnh.
Nếu biểu đồ giá vàng và bạc được đặt trên một đường trượt tuyết, độ dốc của chúng sẽ khiến ngay cả những vận động viên dạn dày kinh nghiệm cũng phải dè chừng, đặc biệt sau cú rơi đột ngột vào ngày thứ Sáu.
Trong hai năm, giá vàng đã vượt ngưỡng 5.000 USD từ mức 2.000 USD trước đó không lâu. Giá bạc thậm chí còn tạo cảm giác “phiêu lưu” hơn khi tăng gấp ba chỉ trong vòng năm tháng, trước khi giảm khoảng 30 phần trăm vào cuối tuần qua và xóa sạch thành quả tăng giá của hai tuần trước.
Khi giá của một tài sản tăng nhanh đến vậy, câu hỏi về khả năng hình thành bong bóng luôn được đặt ra. Để xem giá có đang chệch khỏi giá trị thực hay không, người ta thường đánh giá dựa trên thu nhập mà tài sản đó có thể tạo ra.
Đối với cổ phiếu, đó là lợi nhuận và cổ tức. Với bất động sản, đó là dòng tiền từ hoạt động cho thuê. Riêng vàng lại không tạo ra thu nhập. Về mặt kỹ thuật, vàng có thể được cho thuê nhưng khoản thu này rất nhỏ và gần như không đáng kể.
Vì vậy, giá trị của vàng phụ thuộc hoàn toàn vào mức mà người mua sẵn sàng trả. Chi phí khai thác vàng mới trên thị trường có thể tạo ra một mức giá sàn nhất định, tương tự như nhu cầu sử dụng trong các lĩnh vực công nghệ cao như vệ tinh hay điện thoại thông minh.
Tuy nhiên, không có điểm dừng nào đảm bảo cho chiều tăng của vàng, bởi giá của kim loại này không bị giới hạn bởi một mức trần rõ ràng.
Nhu cầu trang sức chiếm khoảng một nửa lượng vàng tiêu thụ mỗi năm và đây là lĩnh vực phản ứng rõ ràng nhất khi giá vàng tăng mạnh.
Tuy vậy, mức độ sẵn sàng chi tiêu cho trang sức vàng lại phụ thuộc nhiều vào sở thích cá nhân và yếu tố văn hóa, khó có thể đo lường bằng những thước đo tài chính thông thường.
Lãi suất, tỷ giá và những nhân tố không thể lý giải hết cơn tăng giá
Một số yếu tố trong thực tế có thể ảnh hưởng đến giá vàng. Lãi suất tăng thường khiến vàng kém hấp dẫn hơn do kim loại này không mang lại lợi tức.
Đồng USD mạnh lên cũng làm vàng trở nên đắt đỏ hơn đối với nhà đầu tư sử dụng các đồng tiền khác. Tuy nhiên, những biến động gần đây của vàng lại vượt xa mức có thể giải thích bằng lãi suất hay tỷ giá.
Vai trò của ngân hàng trung ương
Một lý do thường được nhắc đến là nhu cầu mua vàng của các ngân hàng trung ương. Kể từ năm 2022, lượng vàng họ mua vào đã tăng mạnh, trung bình hơn 250 tấn mỗi quý, gấp đôi so với giai đoạn trước đó.
Tỷ trọng vàng trong dự trữ ngoại hối toàn cầu cũng tăng từ khoảng 10 đến 15 phần trăm lên hơn một phần tư chỉ trong vài năm.
Tuy nhiên, phần lớn mức tăng này đến từ việc giá vàng tăng chứ không phải từ lượng mua mới. Theo ước tính, hoạt động mua vàng chỉ chiếm chưa đến 5 phần trăm mức tăng giá trị của lượng vàng mà các ngân hàng trung ương đang nắm giữ.
Trong hai năm đầu tiên kể từ khi nhu cầu tăng lên, giá vàng gần như không đổi. Đến năm 2024, khi lượng mua của ngân hàng trung ương giảm nhẹ, giá vàng lại bất ngờ tăng vọt. Diễn biến này cho thấy mối liên hệ giữa hoạt động mua vàng của ngân hàng trung ương và giá vàng không phải lúc nào cũng tuyến tính.
Nhu cầu mua vàng tăng mạnh sau tháng Hai năm 2022, thời điểm xung đột tại Ukraine khiến một số quốc gia tìm cách tăng dự trữ bằng tài sản vật chất để giảm rủi ro bị phong tỏa nguồn dự trữ ngoại tệ.
Trong số những nước mua vàng nhiều nhất có Trung Quốc và nhiều đồng minh của Mỹ thuộc khối NATO như Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ hay Cộng hòa Czech. Một số quốc gia vùng Vịnh như Qatar cũng gia tăng dự trữ vàng nhằm đa dạng hóa tài sản.
Sự tham gia mạnh mẽ của nhà đầu tư cá nhân và tổ chức
Trong khi đó, giới đầu tư tư nhân đổ xô mua vàng để phòng ngừa rủi ro lạm phát và biến động thị trường. Nhu cầu từ các quỹ đầu tư vàng vật chất, đặc biệt là các quỹ ETF, tăng hơn 300 tấn mỗi quý trong năm vừa qua, trong khi trước đó họ còn bán ròng.
Ngay cả các đồng tiền mã hóa ổn định giá như Tether cũng được cho là đã mua tới 70 tấn vàng trong năm ngoái, qua đó tăng gấp đôi lượng vàng đang nắm giữ.
Bên cạnh đó, hình ảnh các nhà đầu tư xếp hàng mua vàng miếng sau những đêm giá tăng mạnh càng làm thị trường sôi động và tạo hiệu ứng đám đông.
Với mức độ quan tâm lớn đến vậy, giá vàng tiếp tục tăng mạnh. Tuy nhiên, cú giảm sâu vào ngày thứ Sáu đã khiến thị trường dậy lên lo ngại rằng đà tăng trước đó có thể mang màu sắc của một bong bóng đầu cơ.
Vấn đề lớn nhất là vàng không có một giá trị nội tại rõ ràng để đối chiếu. Chỉ khi bong bóng vỡ, giới đầu tư mới biết liệu mức giá hiện tại có đang phản ánh quá mức hay không.
Ít nhất thì vàng vẫn là một tài sản vật chất có thể cầm nắm, trái ngược với một số tài sản kỹ thuật số mà khi biến động mạnh có thể khiến nhà đầu tư trắng tay.
Huy chương Olympic và câu chuyện giá kim loại quý
Vậy đợt tăng giá hiện nay mang ý nghĩa gì đối với những tấm huy chương Thế vận hội Mùa đông 2026?
Trên thực tế, huy chương vàng không hoàn toàn là vàng nguyên chất mà được chế tác từ bạc với hàm lượng 92,5 phần trăm và được mạ sáu gram vàng.
Giá vàng hiện vẫn đang ở mức cao kỷ lục dù đã giảm nhẹ vào cuối tuần trước sau khi điều chỉnh theo lạm phát. Tuy nhiên, mức giá của bạc khi tính theo lạm phát từng cao gấp đôi hiện tại vào tháng 1 năm 1980.
Điều này khiến huy chương tại Olympic Lake Placid năm 1980 trở thành những tấm huy chương “đắt giá” nhất trong lịch sử Thế vận hội.
