Giải pháp điều hành nào, công cụ chính sách gì để thúc đẩy phục hồi kinh tế?

Những rủi ro tiềm ẩn

Theo đánh giá chung của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, xu hướng phục hồi kinh tế trong nước đã và đang được củng cố vững chắc. Nhưng rủi ro, thách thức phục hồi kinh tế còn rất lớn khi thế giới đang diễn biến phức tạp, nhiều bất trắc, lạm phát cao, cầu tiêu dùng giảm, nhiều đồng tiền mất giá. Trước những bất trắc này, nhiều nước đã thay đổi định hướng chính sách.

Sự thay đổi chính sách của các nền kinh tế lớn cũng khó lường và tiềm ẩn nhiều rủi ro, thách thức đối với Việt Nam, cả trong ngắn hạn, trung và dài hạn. Chúng gây áp lực tăng chi phí sản xuất, giá cả đầu ra, hình thành mặt bằng giá mới. Đồng thời tiềm ẩn rủi ro đến cân đối ngân sách nhà nước trong trung và dài hạn, có thể ảnh hưởng đến một số chỉ tiêu tài chính công, vay, trả nợ công. Cán cân thương mại đối mặt với rủi ro thiếu bền vững. Gia tăng áp lực điều hành ổn định tiền tệ, lãi suất, tỷ giá, cán cân thanh toán, quản lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng.

Cộng hưởng với những diễn biến đó là đà phục hồi tiêu dùng trong nước còn yếu, lại thêm yếu tố tâm lý về áp lực lạm phát khi lạm phát thế giới cao, chi phí sản xuất gia tăng… Việc thực hiện một số chương trình mục tiêu quốc gia, và một số chính sách trong Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội vẫn chậm. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công thấp, còn chưa xong văn bản hướng dẫn để thực hiện. Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp gặp khó khăn, nhất là do giá nhiều nguyên vật liệu đầu vào tăng cao; khó khăn về vốn, tín dụng...

Những diễn biến này có thể làm chậm lại đà phục hồi từ cả phía cung và cầu, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới. “Nếu không có giải pháp điều hành, hỗ trợ kịp thời, có thể ảnh hưởng lớn đến sản xuất trong nước, nhất là sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực”, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng báo cáo với Chính phủ trong phiên họp Chính phủ thường kỳ đầu tháng 8.

Trong tình hình này, việc chọn giải pháp điều hành nào, sử dụng công cụ chính sách gì để hỗ trợ sản xuất kinh doanh, giảm lạm phát, thúc đẩy phục hồi kinh tế, tăng trưởng nhanh và vẫn giữ được ổn định vĩ mô là vấn đề mà Chính phủ đã và đang tính đến và cũng là chủ đề nóng trong các thảo luận của giới chuyên gia.

Doanh nghiệp không phục hồi được sẽ bất ổn lớn

Giới chuyên gia kinh tế đồng tình cao với định hướng điều hành ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng, bảo đảm các cân đối lớn mà Thủ tướng đã xác định. “Đây là sự lựa chọn sáng tạo và phù hợp. Ổn định vĩ mô là vấn đề thường xuyên nhưng trong bối cảnh này, ổn định vĩ mô rất quan trọng. Vĩ mô ổn định chính là nền tảng cho tăng trưởng”, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viên nghiên cứu chiến lược cạnh tranh và thương hiệu phát biểu.

Theo vị chuyên gia này, so với các nước khác, trong bối cảnh hiện nay, chúng ta đã giữ được ổn định vi mô tương đối tốt. Tới đây có giữ được như vậy không mới là thách thức. Trong ba tháng, 6 tháng tới chính sách tài khóa phải là điểm tựa. Nếu dùng chính sách tiền tệ nhiều thì rủi ro vĩ mô bất ổn rất lớn.

“Ổn định kinh tế vĩ mô là lòng tin, lòng tin lại phụ thuộc vào kỳ vọng, vì thế cần truyền thông tránh tạo kỳ vọng lạm phát và tỷ giá. Chúng ta nên có đề án ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn gắn với tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế. Việc này làm được nhanh thôi và không nên cầu toàn”, ông Thành đề nghị.

Các chuyên gia kinh tế đều cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế đang cần phục hồi, áp lực lạm phát lớn thì cần sử dụng chính sách tài khóa mạnh hơn, chính sách tiền tệ không thể nới lỏng quá mức, tuy nhiên cũng không thể thắt chặt quá mức, triệt tiêu khả năng phục hồi kinh tế mà cần chuyển dịch tín dụng vào các ngành, các lĩnh vực cần thiết, như doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp xuất khẩu theo chuỗi giá trị chất lượng cao.

Nhắc lại bài học năm 2011 đã hy sinh mục tiêu tăng trưởng để kiềm chế lạm phát và sử dụng rất nhiều công cụ rất mạnh có tính chất hành chính, TS. Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển ngân hàng (Ngân hàng Nhà nước) nói: “Bài học đó để lại hệ lụy rất lớn vì toàn bộ cơ thể của nền kinh tế cũng như DN bị rút lượng vốn cực lớn, như cơ thể bị rút máu và choáng không chịu được liệu pháp sốc đó”.

Các doanh nghiệp đã kiệt lực sau 2 năm COVID-19, bây giờ vẫn còn rất yếu, thiếu vốn, tiếp cận vốn ngân hàng khó khăn, các DN trong nền kinh tế đang rất nguy cấp vì nợ lẫn nhau rất lớn. Bình thường vốn đã cần tăng rồi cộng với lạm phát chi phí đẩy thì nhu cầu vốn phải tăng lên.

“Tôi đang cảm thấy các cơ quan điều hành vẫn đang quá lo về lạm phát và có vẻ đang thiên về chính sách thắt chặt. Lạm phát bây giờ là do giá thế giới tăng, ta có dùng công cụ chính sách gì thì giá thế giới vẫn tăng”, ông Hòe nói. Theo ông, “không nên quá siết tín dụng, và phải mở rộng tài khoá ra để hỗ trợ DN thì mới có thể duy trì được nền tảng để phát triển bền vững. Nếu không e rằng các công cụ chính sách thắt chặt chập lại với nhau sẽ tạo ra hệ luỵ DN nợ xấu chồng lên nhau lòng vòng trong nền kinh tế”.

Nhấn mạnh phải ổn định vĩ mô, kiềm chế lạm phát nhưng PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh khi chọn công cụ chính sách phải quan tâm tới vi mô, tới sức của doanh nghiệp bởi nếu chính sách chỉ hướng tới kìm lạm phát ở mức thấp mà doanh nghiệp không phục hồi được thì sẽ bất ổn lớn. Vì vậy phải nhìn rõ hiệu quả của các công cụ điều hành chính sách và khả năng phục hồi của doanh nghiệp.

“Nếu quá lo sợ lạm phát mà siết chặt cung tiền sẽ khiến quá trình phục hồi của cộng đồng doanh nghiệp chịu tổn thương. Doanh nghiệp không phục hồi được ảnh hưởng tới khả năng trả nợ ngân hàng, nợ xấu gia tăng, gia tăng rủi ro cho hệ thống ngân hàng. Bất ổn gây ra bởi điều này còn đáng sợ hơn rủi ro lạm phát tăng cao, và hậu quả xảy đến sẽ phải mất hàng chục năm để giải quyết”, ông Thiên nói.

Thế giới nhiều bất trắc, doanh nghiệp còn rất yếu, và trong lúc kinh tế thế giới còn khó khăn, Việt Nam phải tranh thủ thời cơ bứt phá, những lúc này việc quyết dùng giải pháp gì, lựa chọn công cụ chính sách nào rất quan trọng, đây cũng là cách tạo động lực cho phát triển.

Cũng nhấn mạnh đến ổn định vĩ mô gắn với tính chống chịu của nền kinh tế, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng Viện Nghiên cứu BIDV nhấn mạnh thêm tới việc cơ cấu lại nền kinh tế. Cơ cấu lại nền kinh tế sẽ giúp giải tỏa nhiều dự án tồn đọng, bỏ hoang, từ đó tạo ra nguồn lực cho phát triển.

Theo vị chuyên gia này, để vừa giữ được ổn định vĩ mô vừa giữ được đà phục hồi và tăng trưởng, các giải pháp cần triển khai ngay: Đó là cần điều tiết giá các loại hàng hóa có tác động mạnh đến CPI như giao thông vận tải, lương thực thực phẩm và vật liệu xây dựng - 3 nhóm hàng hóa chiếm đến 80% mức tăng CPI trong thời gian vừa qua; Đó là liên tục đảm bảo nguồn cung các loại hàng hóa cần thiết, tránh trường hợp thiếu đầu vào cho sản xuất, kinh doanh. Và cần kiểm soát giá cả các loại hàng hóa có liên quan trực tiếp với giá xăng dầu.

Hà Anh