Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Tổng biên tập Báo và Phát thanh – Truyền hình Nghệ An chia sẻ với Báo Nhà báo và Công luận về vai trò của báo chí trong giảm nghèo thông tin, những nỗ lực tiếp cận đồng bào và các cách làm phù hợp với đặc thù vùng khó.
Báo chí đóng vai trò 'cầu nối', 'bản dịch'
+ Bà đánh giá thế nào về vai trò của báo chí nói chung và Báo và Phát thanh – Truyền hình Nghệ An nói riêng trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận các chính sách giảm nghèo, đặc biệt là giảm nghèo thông tin?
- Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia như xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, việc hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin về chủ trương, chính sách và cơ hội phát triển là một trong những yếu tố then chốt để giảm nghèo bền vững.
Tôi cho rằng báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc “mở đường” cho chủ trương, chính sách đi vào đời sống. Giảm nghèo thông tin không đơn thuần chỉ là cung cấp tin tức mà đó là quá trình giúp người dân - nhất là đồng bào miền núi, vùng sâu, vùng xa - hiểu đúng, hiểu đủ, chủ động tiếp cận các nguồn lực để vươn lên trong cuộc sống.
Với Báo và phát thanh truyền hình Nghệ An, chúng tôi luôn xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước (gần 16.500 km2), diện tích vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh lên tới 13.745 km2. Là địa phương đa dạng về dân tộc, toàn tỉnh có dân số 3,47 triệu người, trong đó vùng dân tộc thiểu số và miền núi gần 1,2 triệu người (riêng đồng bào dân tộc thiểu số hơn 507.000 người), chiếm 13,24% dân số toàn tỉnh. Đây cũng chính là vùng thông tin trọng tâm về các chính sách giảm nghèo mà Báo và PTTH Nghệ An luôn hướng tới.
Đặc thù địa bàn, cư dân khiến việc truyền tải thông tin có nhiều đặc thù. Các loại hình báo chí của toà soạn Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An không chỉ phản ánh mà còn phải làm “cầu nối”, làm “bản dịch” dễ hiểu giữa chính sách và người dân.
Chúng tôi bám sát cơ sở, lắng nghe những vướng mắc rất đời thường: vì sao hộ nghèo chưa tiếp cận được gói hỗ trợ? vì sao có chính sách rồi mà người dân không biết để đăng ký? Từ thực tiễn ấy, chúng tôi xây dựng các tuyến bài chuyên sâu, giải thích chính sách theo cách gần gũi, đưa ví dụ cụ thể, và đặc biệt là nêu rõ những điểm nghẽn để các cấp, các ngành cùng nhìn thấy và tháo gỡ.
Có thể nói, báo chí nói chung, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An nói riêng không chỉ là kênh truyền tải thông tin, mà còn là lực lượng tham gia trực tiếp vào tiến trình giảm nghèo thông tin. Khi từng câu chữ được viết ra đúng với nhu cầu của người dân, khi những câu chuyện người thật, việc thật được kể một cách chân xác và nhân văn, thì chính sách không còn là văn bản hành chính mà trở thành công cụ giúp người dân thay đổi cuộc sống. Và đó là điều chúng tôi luôn nỗ lực theo đuổi.
+ Bà nhận định thế nào về tình hình tiếp cận thông tin của người dân vùng khó khăn thời gian qua?
- Những năm gần đây, hạ tầng thông tin – từ sóng di động, Internet đến truyền thanh cơ sở – được đầu tư mạnh, tạo chuyển biến rõ rệt. Nhiều bản làng trước đây “mù sóng”, “3 không” nay đã có thể xem thời sự, tra cứu giá nông sản, tìm hiểu các chương trình hỗ trợ qua điện thoại thông minh. Đây là thay đổi nền tảng.
Tuy nhiên, khoảng cách thông tin vẫn hiện hữu. Ở một số huyện miền núi của Nghệ An, vẫn còn bản chưa có sóng điện thoại, hoặc có sóng nhưng chưa có điện. Ấn phẩm báo in đến tay bà con còn chậm. Đặc biệt, hạn chế về ngôn ngữ, trình độ học vấn, thói quen tiếp nhận thông tin truyền miệng khiến nhiều đồng bào dân tộc thiểu số dễ bị bỏ lại phía sau.
Thực tế chúng tôi ghi nhận cho thấy: khoảng cách hạ tầng đang dần thu hẹp, nhưng khoảng cách về năng lực tiếp nhận và xử lý thông tin mới là thách thức lớn nhất. Không ít người dân nghe nói về chính sách nhưng chưa hiểu điều kiện; có thiết bị nhưng không biết tìm đúng nguồn tin; thậm chí dễ bị ảnh hưởng bởi tin giả. Ở một số địa bàn, cán bộ cơ sở còn lúng túng khi truyền đạt chính sách, dẫn tới việc người dân không nắm được quyền lợi của mình.
Do đó, nhiệm vụ giảm nghèo thông tin không chỉ là “đưa tin tới nơi”, mà là làm sao để người dân “hiểu và dùng được” thông tin ấy.
Chạm nhu cầu thật, giải đáp băn khoăn thật
+Thưa bà, Báo và Phát thanh – Truyền hình Nghệ An đã triển khai những tuyến bài, chuyên mục hay phóng sự nào về giảm nghèo thông tin? Cách làm được áp dụng ra sao để phù hợp với đồng bào?
- Trong những năm gần đây, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An chủ động xây dựng nhiều tuyến bài và sản phẩm báo chí hướng thẳng vào mục tiêu giảm nghèo thông tin, xem đây là “mũi nhọn” thể hiện trách nhiệm của một cơ quan báo chí địa phương.
Thứ nhất, chúng tôi duy trì chất lượng phụ trương Miền núi - Dân tộc đính kèm ấn phẩm Nghệ An cuối tuần, với 4 chuyên trang Kinh tế, Xã hội, Văn hoá, Nhịp sống dân sinh…, cập nhật các chính sách giảm nghèo, hỗ trợ sản xuất, tín dụng ưu đãi, bảo hiểm y tế, hỗ trợ đào tạo nghề, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc… và nhiều vấn đề sát thực với đời sống đồng bào với văn phong báo chí gần gũi, dễ hiểu. Các tin, bài được định hướng nói rõ, đề cập cụ thể những mặt được và chưa được, thuận lợi và khó khăn, tích cực và chưa tích cực…, với mục tiêu không chỉ đưa thông tin một chiều mà còn kiến nghị những điều chỉnh cần thiết.
Thứ hai, đội ngũ phóng viên của báo không quản ngại khó khăn, thường xuyên bám sát các địa bàn vùng sâu, vùng xa, triển khai loạt chuyên đề, phóng sự dài kỳ về các vấn đề “nóng”, những tấm gương người tốt, việc tốt, già làng, trưởng bản uy tín.... Các chuyên đề luôn bắt đầu bằng những câu chuyện cụ thể, con người và vùng đất cụ thể, giúp chính sách trở nên sống động, dễ hiểu, dễ tiếp nhận.
Nhiều tuyến bài, phóng sự của Báo tạo được dấu ấn về đề tài này như: Chuyên đề Tạo mô hình sinh kế giảm nghèo bền vững: Đầu tư có trọng tâm, trọng điểm; Hỗ trợ có điều kiện, phát huy ý chí thoát nghèo; Tín dụng chính sách tạo ‘đòn bẩy’ giải quyết việc làm ở Nghệ An; “Sinh kế mới mở lối phát triển vùng cao Nghệ An”; “Nâng cao năng lực chi bộ đảng thôn, xóm”; “Nghị quyết hay, thôn, bản đổi thay…” Rất nhiều tác phẩm đã đoạt giải cao tại các cuộc thi, giải báo chí từ trung ương đến địa phương.
Về cách làm nội dung, chúng tôi tuân theo nguyên tắc ngôn ngữ, văn phong giản dị, rõ ràng, giàu ví dụ thực tiễn. Chính sách dù phức tạp mấy cũng phải “dịch” được sang câu chuyện đời thường. Khi viết cho đồng bào, chúng tôi tránh dùng thuật ngữ hành chính, đồng thời ghi nhận ý kiến củangười trong cuộc để tạo cảm giác gần gũi, dễ tiếp nhận. Cùng với đó, luôn tôn trọng đặc thù văn hóa và thói quen tiếp nhận của từng vùng.
Tôi luôn tin rằng muốn giảm nghèo thông tin thì báo chí phải đi cùng đời sống của bà con. Khi bài báo chạm được nhu cầu thật, giải đáp được thắc mắc thật, thì tự khắc thông tin sẽ đến đúng người, đúng lúc, và đó chính là bản chất của giảm nghèo thông tin.
Liên kết chính quyền – báo chí – đoàn thể
+ Để việc giảm nghèo thông tin đạt hiệu quả cao hơn, Báo có phối hợp với chính quyền và các tổ chức xã hội trong quá trình truyền thông không, thưa bà?
- Với địa bàn rộng, nhiều vùng đặc thù như Nghệ An, nếu chỉ dựa vào riêng cơ quan báo chí thì thông tin rất khó thẩm thấu hết vào đời sống. Vì vậy, chúng tôi coi việc phối hợp với chính quyền và các tổ chức xã hội như một phương thức mở rộng đường đi của thông tin.
Báo và Phát thanh, truyền hình Nghệ An thường xuyên phối hợp với các cơ quan, chính quyền, tổ chức xã hội để nâng cao hiệu quả tuyên truyền chính sách giảm nghèo, nhất là giảm nghèo thông tin. Trước ngày 1/7/2025, khi chính quyền địa phương 3 cấp đang hoạt động, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã ký kết chương trình phối hợp với UBND các huyện miền núi, miền Tây để đẩy mạnh hiệu quả tuyên truyền về mọi mặt trên các ấn phẩm.
Ngay khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ, UBND 130 xã, phường xây dựng Chuyên trang báo chí dữ liệu đặc biệt về 130 xã, phường của tỉnh.
Đặc biệt, trong chuyên trang, có xây dựng mỗi xã, phường một trang điện tử, giúp các địa phương, nhất là địa phương vùng sâu, vùng xa có một trang tin điện tử trên baonghean.vn. Chuyên trang được chính quyền và nhân dân đánh giá rất cao về tính hiệu quả, hữu ích, nhất là trong việc tra cứu thông tin toàn diện về các địa phương.
Bên cạnh đó, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên để đồng hành trong các tuyến tin, bài về mô hình sinh kế, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi; Giới thiệu gương người nghèo vượt khó, mô hình kinh tế của thanh niên vùng sâu vùng xa; Phối hợp với Bộ đội Biên phòng để tuyên truyền các chương trình hỗ trợ đồng bào vùng biên giới; Phối hợp với các sở, ngành để kịp thời phản hồi, giải quyết các vấn đề báo nêu, nhất là các vấn đề liên quan đến chính sách giảm nghèo.
+ Việc sử dụng công nghệ, báo điện tử, mạng xã hội và truyền thanh cơ sở được triển khai ra sao để tiếp cận nhóm dân cư khó tiếp cận thông tin?
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Báo Nghệ An và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã chủ động ứng dụng công nghệ và đa nền tảng để mở rộng mức độ tiếp cận, đặc biệt hướng tới người dân vùng khó khăn - nơi điều kiện tiếp nhận thông tin còn hạn chế. Trong đó, Báo Nghệ An điện tử (baonghean.vn) và trang điện tử Truyenhinhnghean.vn, app NTV go đã trở thành kênh thông tin quan trọng nhờ tốc độ cập nhật tin bài nhanh chóng. Sóng truyền hình và sóng phát thanh của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An cũng đã phủ đến tất cả các bản, làng của tỉnh, hàng ngày, hàng giờ đưa thông tin đến với đồng bào.
Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An cũng tăng cường sản xuất nội dung đa phương tiện: tin nhanh, ảnh đẹp, phóng sự, infographic, podcast, ảnh minh họa để diễn giải các chính sách phức tạp như: tín dụng ưu đãi, hỗ trợ nhà ở, hỗ trợ sản xuất… để đăng tải trên các ấn phẩm để tăng cường thu hút độc giả, khán thính giả ở khu vực khó tiếp cận thông tin.
Chúng tôi cũng đẩy mạnh truyền thông qua mạng xã hội. Fanpage và kênh Youtube Truyền hình Nghệ An, Báo Nghệ An… đều có lượng người theo dõi lớn, lan tỏa thông tin nhanh. Các nội dung trên nền tảng mạng xã hội được rút gọn, trực quan, phù hợp thói quen tiếp nhận của nhóm độc giả, khán, thính giả trẻ vùng nông thôn - miền núi.
Báo và Phát thanh, truyền hình Nghệ An cũng tăng cường sản xuất nội dung đa ngôn ngữ, dễ hiểu, phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số như: Chương trình tiếng Thái, Tiếng Mông…; tăng cường phối hợp với các địa phương để hỗ trợ xây dựng nội dung cho hệ thống truyền thanh cơ sở - giải pháp quan trọng cho vùng không có Internet và cho độc giả lớn tuổi.
Bằng việc kết hợp đồng bộ giữa các loại hình Phát thanh - Truyền hình - Báo in - Báo điện tử -mạng xã hội, với những nội dung thiết thực, phù hợp với văn hóa, phong tục tập quán các địa phương, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã từng bước đưa chính sách giảm nghèo đến gần hơn với người dân vùng khó khăn, đúng đối tượng, đúng nhu cầu, đúng thời điểm…góp phần giảm nghèo bền vững ở các địa phương.
+ Cảm ơn bà về cuộc trò chuyện!
