Giới khoa học vẫn ‘đau đầu’ về nguồn gốc biến thể Omicron

Theo trang thống kê worldometer.info, tính đến 6 giờ ngày 8/12 (giờ Việt Nam), toàn thế giới đã ghi nhận tổng cộng 269.946.913 ca nhiễm virus SARS-CoV-2 gây bệnh COVID-19, trong đó có 5.317.147 ca tử vong.

Số ca bệnh mới phát sinh trong 24 giờ qua là 478.457 và 5.252 ca tử vong mới. Số bệnh nhân bình phục đạt 242.693.425 người, 21.936.341 bệnh nhân đang được điều trị tích cực và 88.811 ca nguy kịch.

Trong 24 giờ qua, Anh dẫn đầu thế giới về ca nhiễm mới với 54.073 ca; Pháp đứng thứ hai với 53.720 ca; tiếp theo là Mỹ với 46.505 ca. Nước Nga tiếp tục đứng đầu về số ca tử vong mới, với 1.171 người chết trong ngày; tiếp theo là  Ba Lan 486 ca và Mỹ 422 ca.

gioi khoa hoc van dau dau ve nguon goc bien the omicron hinh 1

Một người dân châu Phi đang được tiêm ngừa COVID-19. Ảnh: WHO

Trong khi giới chức y tế trên toàn cầu đang nỗ lực kiểm soát, ngăn chặn biến thể có khả năng lây lan mạnh và đã xuất hiện ở trên 50 nước, 6 châu lục, các nhà khoa học vẫn bế tắc trong việc xác định chính xác nguồn gốc của Omicron.

Thông tin về biến thể mới với nhiều đột biến lần đầu tiên được công bố vào cuối tháng 11, sau khi kết quả giải trình tự gen được đưa lên mạng cơ sở dữ liệu toàn cầu. Sự xuất hiện của biến thể Omicron được truy nguyên theo ba hướng khác nhau: Những sinh viên đại học ở thủ đô Pretoria (Nam Phi), một nhân viên phái bộ ngoại giao đóng tại Botswana và một khách du lịch Nam Phi nhập cảnh, cách ly trong khách sạn ở Hong Kong.

Theo một số nhà khoa học, đặc tính tiến hóa của Omicron có điểm tương đồng với các chủng virus đã phát tán trong hơn một năm trước, chứ không giống với các chủng gần đây như Beta hay Delta. “Dường như Omicron đã ẩn náu suốt một năm”, Sarah Otto, Giáo sư chuyên ngành sinh học tiến hóa tại Đại học Columbia (Mỹ), nhìn nhận.

Nỗ lực nhằm giải thích Omicron xuất hiện từ đâu và theo cách thức nào đã dẫn đến nhiều giả thuyết, trong đó có ý kiến cho rằng chủng này phát triển ở một người bị suy giảm miễn dịch mang đặc tính lây nhiễm kinh niên. Kế đến là luồng quan điểm cho rằng có thể có thể xuất phát từ yếu tố di truyền đến từ việc sử dụng thuốc kháng COVID-19, sau đó gây nhiễm vào quần thể động vật, virus đột biến và quay trở lại nhiễm sang người.

Richard Lessells, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học KwaZulu-Natal ở Durban (Nam Phi) lý giải, do Nam Phi phải đối diện với sóng lây nhiễm Omicron đầu tiên, nên nhiều khả năng biến thể này có nguồn gốc từ một vùng nào đó trong khu vực.

Một nhóm nghiên cứu của Nam Phi mà Lessells là thành viên đã phát hiện ra một bệnh nhân nhiễm HIV không được chữa trị hồi cuối năm ngoái và nhiễm COVID-19 trong 6 tháng, làm gia tăng số đột biến ảnh hưởng tới protein gai (spike protein) - cấu trúc trong virus tập trung phần lớn các đột biến của Omicron. Một nghiên cứu tại Anh cũng phát hiện ra một quy trình tương tự, ở một bệnh nhân mắc bệnh ung thư máu.

Lessells giải thích phản ứng miễn dịch của bệnh nhân HIV không được điều trị là quá yếu để thắng được virus, nhưng lại đủ mạnh để tránh tử vong, nhờ đó thúc đẩy tiến trình tiến hóa. Đó chính là giai đoạn cho phép SARS-CoV-2 đột biến mà không xác định được, bởi nhiều trong số người bệnh này là bệnh nhân không triệu chứng và vì thế họ không được xét nghiệm. Cách thức tiến hóa này rất hiếm, nhưng nó là một nguyên nhân khả quan giải thích sự xuất hiện của Omicron.

Theo Chương trình phối hợp của Liên hợp quốc về HIV/AIDS (UNAID), hơn một nửa trong tổng số 37,7 triệu người nhiễm HIV trên thế giới tập trung ở miền đông và nam châu Phi. Riêng tại Nam Phi, có khoảng 1,9 triệu người nhiễm HIV diện không được phát hiện, không được điều trị hoặc chỉ kiểm soát lỏng lẻo.

Theo Jonathan Li, giám đốc phòng thí nghiệm virus đặc biệt ở Boston (Mỹ), chính sự hội tụ của các yếu tố như số ca nhiễm cao, tỷ lệ tiêm vaccine thấp, cùng với khủng hoảng HIV kéo dài nhiều thập kỷ qua rất có thể sẽ làm tăng nguy cơ đối với nhóm đối tượng có hệ miễn dịch kém, khiến số này trở thành người mang “lồng ấp” biến chủng của virus.

William Haseltine, một chuyên gia virus, đưa ra một giả thuyết khác lý giải Omicron xuất hiện ở miền nam châu Phi. Ông cho rằng đột biến của Omicron có thể là do thuốc kháng virus COVID-19 của hãng Merck tạo ra. Chuyên gia này lưu ý Nam Phi là một trong những địa điểm để thử nghiệm lâm sàng cho thuốc Molnupiravir, bắt đầu từ tháng 10/2020. Giả thuyết này của Haseltine ngay lập tức bị Merck bác bỏ, cho rằng “không có bất kỳ căn cứ khoa học nào”.

gioi khoa hoc van dau dau ve nguon goc bien the omicron hinh 2

Omicron nhiều khả năng đã lây lan không bị phát hiện trong một thời gian ở một khu vực không thuộc diện tiếp cận kiểm soát giải trình tự gen. Ảnh minh họa

Cho đến nay, hơn 1.300 mẫu giải trình tự gen về các ca nhiễm Omicron đã được đưa lên mạng cơ sở dữ liệu toàn cầu Gisaid. Các nhà nghiên cứu cũng bắt tay vào việc lắp ghép các manh mối về nguồn gốc Omicron. Stuart Ray - Giáo sư y khoa tại Đại học Johns Hopkins cho biết kết quả trình tự gen cho thấy Omicron nhiều khả năng đã lây lan không bị phát hiện trong một thời gian ở một khu vực không thuộc diện tiếp cận kiểm soát giải trình tự gen.

Giáo sư Ray cũng nhận định giả thuyết đột biến xuất hiện ở động vật trước khi lây nhiễm ngược trở lại người không phải hoàn toàn không có, nhưng rất hiếm xảy ra. Bởi khi nhìn vào cách thức dịch chuyển virus từ người sang vật, virus tích tụ đột biến theo hướng thích hợp với vật chủ chứ không phải là cơ thể người.

T.Toàn

Xem thêm

Tuổi 35 trở thành mốc khuyến nghị sinh đủ 2 con

Tuổi 35 trở thành mốc khuyến nghị sinh đủ 2 con

(CLO) Mốc 35 tuổi không phải “hạn cuối” để phụ nữ sinh con, càng không phải quy định buộc mỗi gia đình phải sinh hai con trước độ tuổi này. Theo chuyên gia, đây là thông điệp vận động nhằm giúp các cặp vợ chồng chủ động kế hoạch sinh sản trong bối cảnh mức sinh thấp và tuổi kết hôn, sinh con có xu hướng muộn hơn.

Cảnh giác 'cò' và 'thần dược' lừa người bệnh ngay trong bệnh viện trung ương

Cảnh giác 'cò' và 'thần dược' lừa người bệnh ngay trong bệnh viện trung ương

(CLO) Từ mạo danh “người quen bác sĩ”, “cò” dẫn mối khám bệnh tại chỗ đến lập trang mạng mạo danh để thu phí trái phép, các thủ đoạn lừa đảo nhắm vào người bệnh đang biến tướng ngày càng tinh vi. Bệnh viện Bạch Mai đã siết chặt an ninh, công bố đường dây nóng và hướng dẫn người dân nhận diện các bẫy lừa đảo để tránh rơi vào cảnh “tiền mất tật mang”.

Hoại tử hai bàn chân sau khi tự chườm nóng hai bàn chân

Hoại tử hai bàn chân sau khi tự chườm nóng hai bàn chân

(CLO) Từ cảm giác tê bì, lạnh ở hai bàn chân, người đàn ông 48 tuổi tự chườm nóng tại nhà, sau đó bị tổn thương da, nhiễm trùng và hoại tử lan rộng, phải trải qua nhiều lần cắt lọc và phẫu thuật vi phẫu tái tạo cả hai bàn chân.

Trang bị kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên

Trang bị kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên

(CLO) Sáng 12/9, tại Ninh Bình, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) phối hợp với Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) và Trường Đại học Hoa Lư tổ chức Hội thảo “Truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên tại tỉnh Ninh Bình năm 2026”.

Đến tuổi 60, nhiều người đang ‘trả nợ’ cho những năm tuổi 40

Đến tuổi 60, nhiều người đang ‘trả nợ’ cho những năm tuổi 40

(CLO) Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, nhấn mạnh nhiều bệnh lý thường trở thành gánh nặng khi về già đã âm thầm hình thành từ tuổi 40. Đây là thời điểm mỗi người có thể chủ động điều chỉnh lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Bác sĩ cảnh báo sau ca suy gan cấp vì tự ý ngừng thuốc viêm gan B

Bác sĩ cảnh báo sau ca suy gan cấp vì tự ý ngừng thuốc viêm gan B

(CLO) Thấy bệnh ổn định, người đàn ông 67 tuổi tự ý ngừng thuốc kháng virus điều trị viêm gan B hơn một tháng. Khi nhập viện, ông đã suy gan cấp, hội chứng não gan, suy thận, rối loạn chuyển hóa và rối loạn ý thức trên nền nhiều bệnh lý mạn tính.

Trẻ mắc hen dễ trở nặng sau khai giảng

Trẻ mắc hen dễ trở nặng sau khai giảng

(CLO) Khoảng 2-3 tuần sau khai giảng, số trẻ nhập viện vì hen phế quản thường gia tăng, theo bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai. Virus đường hô hấp, bụi mạt, nấm mốc và chênh lệch nhiệt độ giữa ngoài trời với phòng điều hòa có thể cùng lúc kích hoạt cơn hen cấp.

Trung tâm Y tế Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh): Đổi mới từ những điều thiết thực, nâng chất lượng vì người bệnh

Trung tâm Y tế Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh): Đổi mới từ những điều thiết thực, nâng chất lượng vì người bệnh

Không chỉ đầu tư trang thiết bị hay triển khai thêm kỹ thuật mới, Trung tâm Y tế Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh) đang thay đổi từ những điều gần gũi nhất với người bệnh: quy trình tiếp đón, thủ tục khám chữa bệnh, thái độ phục vụ đến năng lực chuyên môn của đội ngũ. Cùng với chuyển đổi số và kết nối chuyên môn với tuyến trên, những bước chuyển này đang góp phần đưa dịch vụ y tế chất lượng đến gần người dân hơn.

Cỡ chữ bài viết: