'Gom lực' để tạo ra những 'siêu đại học' đủ sức cạnh tranh quốc tế

(CLO) TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM cho rằng, sáp nhập các trường đại học quy mô nhỏ, đơn ngành nhưng có lĩnh vực đào tạo bổ trợ trên cùng địa bàn có thể mở ra cơ hội hình thành những “siêu đại học” đủ quy mô, nguồn lực và sức mạnh cạnh tranh để vươn lên các bảng xếp hạng quốc tế. Tuy nhiên, sáp nhập không thể là phép cộng cơ học mà phải là một cuộc tái cấu trúc thực chất, lấy người học và chất lượng đào tạo làm trung tâm.

Từ “gộp trường” đến tạo những “siêu đại học”

Kế hoạch 06-KH/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập trước ngày 1/4/2027. Theo TS Nghĩa, đây không chỉ là bài toán giảm số lượng đầu mối mà còn là cơ hội để tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học theo chiều sâu.

Điều quan trọng, theo ông, là sau sắp xếp phải tạo ra những cơ sở giáo dục có quy mô lớn hơn, hoạt động hiệu quả hơn và năng lực cạnh tranh cao hơn, thay vì đơn thuần đưa nhiều trường về chung một đầu mối hành chính.

“Sáp nhập đại học không thể chỉ là phép cộng cơ học mà phải lấy chất lượng đào tạo và người học làm trung tâm”, TS Nghĩa nhấn mạnh.

ts-nguyen-duc-nghia.jpg
TS Nguyễn Đức Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Theo ông, với những trường đại học quy mô nhỏ, đơn ngành nhưng đào tạo các lĩnh vực có tính tương hỗ cao như kỹ thuật, kinh tế, ngoại ngữ, luật, công nghệ, nếu cùng nằm trên một địa bàn hoặc trong một vùng kinh tế, việc sáp nhập có thể được tính toán theo hướng hình thành đại học đa lĩnh vực.

Mô hình này không chỉ giúp chia sẻ cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, phòng thí nghiệm và các nguồn lực khác mà còn tạo điều kiện thúc đẩy đào tạo liên ngành - một yêu cầu ngày càng quan trọng của giáo dục đại học hiện đại.

Quan trọng hơn, việc tập hợp nguồn lực có thể tạo ra những đại học đủ lớn về quy mô đào tạo, nghiên cứu, đội ngũ và tiềm lực tài chính, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh.

Mục tiêu xa hơn là hình thành những “siêu đại học” đủ quy mô và sức mạnh cạnh tranh để xuất hiện trên các bảng xếp hạng quốc tế.

Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý trong quá trình sắp xếp hệ thống: thay vì nhìn sáp nhập đơn thuần như giải pháp giảm đầu mối, có thể coi đây là cơ hội tập trung nguồn lực, tạo ra những trung tâm giáo dục đại học lớn có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Không phải cứ sáp nhập là thành “siêu đại học”

Tuy nhiên, TS Nghĩa lưu ý không nên hiểu “siêu đại học” đơn giản là một trường có thật nhiều sinh viên hoặc nhiều ngành đào tạo.

Quy mô chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng, năng lực nghiên cứu, đội ngũ, cơ sở vật chất, khả năng tự chủ và hiệu quả quản trị.

Vì vậy, việc lựa chọn các trường để sáp nhập cần dựa trên nhiều tiêu chí, từ vị trí địa lý, quy hoạch mạng lưới, định hướng phát triển đến cơ cấu ngành đào tạo.

Các trường trên cùng địa bàn hoặc có lĩnh vực đào tạo bổ trợ nên được ưu tiên xem xét để có thể chia sẻ nguồn lực và phát huy thế mạnh của nhau. Ngược lại, cần tránh sáp nhập những cơ sở có mô hình đào tạo quá trùng lặp hoặc quá khác biệt, bởi khi đó việc “gộp” có thể chỉ làm tăng quy mô hành chính mà không tạo thêm giá trị học thuật.

749566887-1725926592055574-4925294590197801096-n-1.jpg
Sắp xếp các cơ sở giáo dục đại học công lập theo Kế hoạch 06-KH/TW không nên chỉ dừng ở việc giảm số lượng đầu mối. Ảnh: Phenikaa

Theo ông, sau sáp nhập, trường phải đồng thời đổi mới quản trị, đồng bộ chuẩn chất lượng, nâng cao khả năng tự chủ tài chính và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất.

Một đại học lớn nhưng quản trị cồng kềnh, chất lượng không đồng đều, nguồn lực bị phân tán thì chưa thể trở thành một “siêu đại học” theo đúng nghĩa.

Có thể hình thành đại học đa lĩnh vực, nhưng vẫn phải giữ thế mạnh riêng

TS Nghĩa cũng chỉ rõ, không có một mô hình sáp nhập duy nhất đúng cho tất cả các trường.

Việc tái cấu trúc cần kết hợp linh hoạt giữa đại học đa lĩnh vực và những trường chuyên ngành có thế mạnh riêng, tùy thuộc sứ mạng, quy mô, ngành đào tạo và điều kiện thực tế.

Với những trường nhỏ, đơn ngành, có các lĩnh vực đào tạo tương hỗ, việc hợp nhất thành đại học đa lĩnh vực có thể giúp giải quyết bài toán đào tạo liên ngành, tối ưu hóa nguồn lực và tạo ra quy mô đủ lớn để cạnh tranh.

Trong khi đó, những cơ sở có thế mạnh chuyên ngành, sứ mạng đặc thù vẫn cần được tổ chức phù hợp để không đánh mất lợi thế đã gây dựng.

“Khó có một mô hình duy nhất đúng cho mọi trường. Sáp nhập và tái cấu trúc hiệu quả phải kết hợp song song cả hai mô hình, áp dụng linh hoạt theo mục tiêu chiến lược”, TS Nghĩa nhận định.

Theo chuyên gia, hệ thống giáo dục đại học cũng cần được phân nhóm theo sứ mạng. Các đại học nghiên cứu có thể tập trung vào đào tạo sau đại học, nghiên cứu khoa học, phát minh, sáng chế và công bố quốc tế; đại học ứng dụng và thực hành tập trung đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng cao.

Ở cấp độ quốc gia, nhóm đại học quốc gia, đại học trọng điểm có thể đóng vai trò “đầu tàu”, cạnh tranh trực tiếp với các đại học trong khu vực và thế giới. Trong khi đó, các đại học vùng, địa phương cần gắn chặt với chuỗi cung ứng nhân lực và thế mạnh kinh tế của từng địa bàn.

“Siêu đại học” không thể được xây bằng phép cộng hành chính

Đối với thách thức lớn nhất của quá trình sáp nhập, TS Nghĩa cho rằng nó không nằm ở việc ban hành quyết định hợp nhất, mà ở cách tổ chức để những giá trị của các trường sau sáp nhập thực sự cộng hưởng.

Mỗi trường có lịch sử, thương hiệu, đội ngũ và văn hóa học thuật riêng. Nếu quá trình sắp xếp làm đứt gãy những giá trị này, gây xáo trộn đội ngũ hoặc khiến sinh viên hoang mang, mục tiêu nâng cao chất lượng sẽ khó đạt được.

Vì vậy, quyền lợi của người học phải được đặt lên hàng đầu. Sinh viên đang theo học cần tiếp tục chương trình, quy chế tuyển sinh và mức học phí đã cam kết khi nhập học; không bị buộc thay đổi chuẩn đầu ra giữa chừng.

746147678-1331289348651385-1890733161331848925-n.jpg
Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong lễ tốt nghiệp tháng 7/2026. Ảnh: VNU

Với giảng viên, cần sớm xác định vị trí việc làm, công khai phương án bố trí nhân sự và bảo đảm lực lượng giảng dạy nòng cốt.

“Sáp nhập không có nghĩa là xóa bỏ những giá trị đã được xây dựng. Các cơ sở sau sáp nhập phải biết kế thừa và hòa nhập văn hóa học thuật để hình thành bản sắc mới, nhưng vẫn tôn trọng di sản và thương hiệu của từng trường”, TS Nghĩa nói.

Bài toán lớn nhất là tập trung nguồn lực

Muốn hình thành những đại học đủ sức cạnh tranh quốc tế, theo TS Nghĩa, việc sáp nhập phải đi cùng với tập trung nguồn lực.

Một trong những lợi ích lớn nhất của mô hình này là khả năng dùng chung cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, đội ngũ chuyên gia, hệ thống quản trị và các nguồn lực nghiên cứu.

Thay vì nhiều trường cùng đầu tư những cơ sở vật chất tương tự nhưng quy mô nhỏ, nguồn lực có thể được tập trung để hình thành các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm và chương trình đào tạo có quy mô lớn hơn.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao khả năng tự chủ tài chính và quản trị. Những cơ sở có mức độ tự chủ cao cần được trao quyền lớn hơn về tổ chức bộ máy, tuyển sinh, học phí và hợp tác quốc tế; Nhà nước chuyển mạnh từ quản lý trực tiếp sang quản lý bằng mục tiêu và kiểm định chất lượng.

“Siêu đại học” vì thế không đơn thuần là một trường có nhiều khoa, nhiều sinh viên, mà phải là một hệ sinh thái đào tạo - nghiên cứu đủ mạnh, trong đó các nguồn lực được tập trung để tạo ra năng lực mà từng trường riêng lẻ khó có thể đạt được.

8 tháng để làm một cuộc tái cấu trúc sâu là thách thức lớn

Về thời hạn hoàn thành mục tiêu giảm tối thiểu 20% đầu mối trước ngày 1/4/2027, TS Nghĩa cho rằng đây là rất thách thức nếu vẫn thực hiện theo quy trình hành chính thông thường.

Những vấn đề như cơ quan chủ quản, phân bổ ngân sách, tài sản công, đất đai, tài chính, các khoản nợ hay dự án đầu tư dở dang có thể khiến quá trình sáp nhập kéo dài.

Đặc biệt, việc xử lý đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư cần có lộ trình phù hợp để tránh xáo trộn nội bộ.

Do đó, để biến chủ trương sáp nhập thành cơ hội tái cấu trúc, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các bộ, ngành liên quan cần hỗ trợ các trường tháo gỡ những rào cản về cơ chế, tài chính, tài sản và tổ chức bộ máy.

743910103-1479290654242076-8662265173584062819-n.jpg
Việc lựa chọn các trường để sáp nhập cần dựa trên nhiều tiêu chí, từ vị trí địa lý, quy hoạch mạng lưới, định hướng phát triển đến cơ cấu ngành đào tạo. Ảnh: VNU

Chính phủ yêu cầu khẩn trương hoàn thành sắp xếp trường công lập

Liên quan đến tiến độ sắp xếp hệ thống giáo dục, Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 216/NQ-CP ngày 6/8/2026 tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 7/2026.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập trên địa bàn trước ngày 30/8/2026.

Đối với lĩnh vực giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện, trình ban hành Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Bộ cũng được giao triển khai, đôn đốc các địa phương sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập; đồng thời bố trí cán bộ quản lý cơ sở giáo dục vào những vị trí việc làm phù hợp, góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên.

Xem thêm

Giữ vững biên cương từ lòng dân trong kỷ nguyên số

Giữ vững biên cương từ lòng dân trong kỷ nguyên số

(CLO) Trên tuyến biên giới dài hơn 80km giáp Campuchia, những già làng, người có uy tín và thanh niên địa phương đang trở thành những “cột mốc sống”, sát cánh cùng Bộ đội Biên phòng Gia Lai giữ gìn từng tấc đất biên cương. Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ trở thành nhịp cầu kết nối quân - dân, sức mạnh lòng dân tiếp tục được bồi đắp, góp phần giữ vững bình yên nơi phên dậu Tổ quốc.

Dấu hiệu viêm phổi dễ bị bỏ qua ở người cao tuổi

Dấu hiệu viêm phổi dễ bị bỏ qua ở người cao tuổi

(CLO) Một cụ ông 81 tuổi nhập viện vì sốt cao, đau khớp dữ dội; cụ bà 72 tuổi lại không sốt, chỉ đau mỏi toàn thân, tức ngực và khó thở. Cả hai được xác định mắc viêm phổi, cho thấy bệnh ở người cao tuổi có thể biểu hiện không điển hình, dễ bị bỏ sót.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Thầy cô cần được thấu hiểu, sẻ chia hơn bao giờ hết

(CLO) Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng cho rằng, trong kỷ nguyên số, khi học sinh có thể tiếp cận tri thức nhanh và rộng hơn, vai trò của người thầy không những không giảm đi mà càng trở nên quan trọng trong việc định hướng tư duy, bồi đắp nhân cách và giúp người học lựa chọn những giá trị đúng đắn.

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

Bị nghi ngại đàn ông chăm trẻ gái, thầy giáo có màn 'lội ngược dòng'

(CLO) Thầy Nguyễn Thanh Bách, giáo viên Trường Mầm non Na Sầm (xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn) đã có 8 năm gắn bó với nghề giáo. Là nam giới theo đuổi công việc vốn được mặc định phù hợp với phụ nữ, thầy từng đối diện không ít ánh nhìn hoài nghi, thậm chí có phụ huynh đề nghị chuyển lớp cho con vì lo ngại những vấn đề nhạy cảm trong quá trình chăm sóc trẻ.

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

Quản trị thông minh và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số vì sự phát triển bền vững

(CLO) Chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh sẽ chỉ là những khẩu hiệu rỗng nếu quản trị không đổi mới thực chất và con người không đứng ở vị trí trung tâm. Đó là lời cảnh tỉnh thẳng thắn nổi lên từ Hội thảo khoa học quốc tế ICFBA-2026 do Trường Đại học Công đoàn tổ chức ngày 19/11/2026 tại Hà Nội.

Một kiểu cô đơn có thể dẫn người già đến đột quỵ

Một kiểu cô đơn có thể dẫn người già đến đột quỵ

(CLO) Ngại làm phiền con cái, nhiều người cao tuổi âm thầm chịu đựng bệnh tật, tự ý bỏ thuốc hoặc giấu tình trạng sức khỏe. Một cụ bà 80 tuổi có tiền sử tăng huyết áp, rung nhĩ đã nhập viện trong tình trạng yếu liệt nửa người, nhồi máu não sau khi ngừng thuốc điều trị.

Khi người dân vùng cao làm chủ công nghệ, thu nhập từ nông nghiệp từng bước được nâng lên

Khi người dân vùng cao làm chủ công nghệ, thu nhập từ nông nghiệp từng bước được nâng lên

(CLO) Từ những khu nhà màng trồng cà chua, hoa chất lượng cao ở Lào Cai đến vườn chanh leo của đồng bào Dao tại Lai Châu, việc ứng dụng khoa học, công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Không chỉ giúp nâng cao năng suất, tiết kiệm chi phí, những mô hình này còn cho thấy khi người dân được tiếp cận kỹ thuật mới và có sự liên kết trong tiêu thụ sản phẩm, lợi thế đất đai, khí hậu địa phương có thể chuyển hóa thành nguồn thu nhập ổn định hơn.

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

Thầy giỏi, trò tài nhưng trường tư vẫn cần cơ chế mở đường

(CLO) Đổi mới giáo dục, hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang đặt ra những yêu cầu mới đối với các nhà trường. Từ thực tiễn xây dựng mô hình song ngữ, song bằng, Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) Nguyễn Thị Minh Thúy chỉ ra những nút thắt về đội ngũ giáo viên, năng lực số và cơ chế phát triển giáo dục ngoài công lập cần sớm được tháo gỡ.

El Nino gây nguy cơ thiếu nước diện rộng trong mùa khô 2026-2027

El Nino gây nguy cơ thiếu nước diện rộng trong mùa khô 2026-2027

(CLO) Mùa khô 2026-2027 được dự báo đối mặt nguy cơ khô hạn, thiếu nước do ảnh hưởng của El Nino. Lượng mưa trên cả nước có thể thiếu hụt 20-40%, dòng chảy trên nhiều lưu vực sông thấp hơn trung bình nhiều năm, một số nơi thiếu hụt tới 70%.

Quảng Trị: Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho xây dựng nông thôn mới

Quảng Trị: Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho xây dựng nông thôn mới

Để hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới năm 2026, 14 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn tại Quảng Trị đang đứng trước yêu cầu vừa hoàn thiện các tiêu chí, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn, đẩy nhanh tiến độ công trình và tạo động lực phát triển sản xuất. Trong đó, khơi thông nguồn lực, đầu tư đúng trọng tâm và cải thiện thu nhập cho người dân được xem là những yếu tố quyết định tính bền vững của chương trình.

Dự báo thời tiết ngày 19/11: Đón không khí lạnh, Hà Nội giảm nhiệt sâu

Dự báo thời tiết ngày 19/11: Đón không khí lạnh, Hà Nội giảm nhiệt sâu

(CLO) Ngày 19/11, chịu ảnh hưởng trực tiếp của đợt không khí lạnh tăng cường, thời tiết khu vực Hà Nội chuyển rét với nhiệt độ thấp nhất giảm sâu xuống ngưỡng 15–18 độ C. Trong ngày, thời tiết Thủ đô và toàn vùng Bắc Bộ nhiều mây, có mưa rào rải rác, vùng núi cao Bắc Bộ có nơi rét đậm dưới 10 độ C.

Cỡ chữ bài viết: