Đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu số trong hoạt động của cơ quan dân cử
Phát biểu tham luận, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị. Quốc hội Việt Nam thời gian qua đã thể hiện rõ vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng Quốc hội số với nhiều kết quả nổi bật như tổ chức kỳ họp trực tuyến kết hợp trực tiếp, biểu quyết điện tử, ứng dụng AI trong hỗ trợ tổng hợp thông tin và số hóa dữ liệu pháp luật.
Đối với hệ thống HĐND các cấp, đây vừa là nguồn cảm hứng, vừa là yêu cầu cấp thiết nhằm đổi mới hoạt động giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương và tăng cường kết nối với cử tri.
Nhận thức sâu sắc vai trò của chuyển đổi số, ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031, Đoàn ĐBQH và HĐND thành phố Hà Nội đã triển khai “Đề án chuyển đổi số toàn diện hoạt động của Khối cơ quan dân cử Thành phố giai đoạn 2026 - 2031, tầm nhìn đến năm 2045”, đồng thời xây dựng “Kho cơ sở dữ liệu dùng chung của Đoàn ĐBQH và HĐND các cấp”.
Quan điểm xuyên suốt của HĐND thành phố Hà Nội là: Chuyển đổi số không đơn thuần ứng dụng công nghệ, mà là đổi mới toàn diện tư duy quản trị phương thức điều hành và cách thức phục vụ Nhân dân, chuyển từ theo kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu, công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.
Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, những kết quả bước đầu của Đoàn ĐBQH và HĐND thành phố Hà Nội có được trước hết nhờ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Thường trực, Ban Thường vụ, Ban chỉ đạo 57 của Thành phố và trực tiếp là đồng chí Bí thư Thành ủy. Từ đó đã xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị và điều hành của hệ thống chính trị Thành phố; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, nguồn lực và hạ tầng để triển khai các nền tảng số đồng bộ, hiện đại, những sự chỉ đạo quan tâm này đã thúc đẩy và truyền quyết tâm và những sự quyết tâm đó đã giúp Đoàn ĐBQH và HĐND Thành phố mạnh dạn triển khai nhiều mô hình mới, từng bước hình thành nền tảng HĐND số gắn với mục tiêu xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn.
Từ thực tiễn triển khai, bám sát mô hình khung kiến trúc số quốc gia và mô hình trưởng thành Chính phủ số của Gartner, Hà Nội đã xác định lộ trình chuyển đổi từ số hóa công cụ sang quản trị thông minh bằng 3 giải pháp trọng tâm, tương ứng với các cấp độ trưởng thành số: Giải pháp 1. Tái cấu trúc thiết kế quy trình nghiệp vụ, xây dựng nền tảng điều hành tập trung (Đạt cấp độ 1, 2 và 3 - Lấy dữ liệu làm trung tâm); Giải pháp 2. Xây dựng Kho dữ liệu dùng chung phục vụ giám sát và ra quyết sách (Tiến tới cấp độ 4 - Số hóa toàn diện); Giải pháp 3. Phát triển mô hình “Đại biểu số” ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Hướng tới cấp độ 5 - Cơ quan dân cử thông minh).
Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà nêu rõ, bên cạnh những kết quả bước đầu, Hà Nội cũng nhận thấy một số khó khăn, như: chưa có Khung kiến trúc tổng thể riêng cho hoạt động của Đoàn ĐBQH và HĐND số; Dữ liệu còn phân tán, việc kết nối chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chưa đồng bộ; Các công cụ hỗ trợ đại biểu ứng dụng AI chưa thực sự hoàn thiện; Hệ thống quy định pháp lý cho hoạt động dân cử trên môi trường số hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa đồng bộ.
Hà Nội đúc rút 4 kinh nghiệm trong chuyển đổi số hoạt động dân cử
Từ quá trình triển khai thực tế, Thường trực HĐND thành phố Hà Nội rút ra 4 bài học kinh nghiệm:
Thứ nhất, vai trò người đứng đầu là yếu tố quyết định: Sự quan tâm, chỉ đạo sát sao và việc trực tiếp sử dụng hệ thống của lãnh đạo Đoàn ĐBQH, Thường trực HĐND Thành phố đã thể hiện tinh thần nêu gương, từ đó lan tỏa, tạo sự đồng thuận hình thành tinh thần đổi mới, trách nhiệm và kỷ luật trong toàn bộ đội ngũ cán bộ, công chức và các vị đại biểu dân cử.
Thứ hai, cấu trúc hệ thống phải phù hợp với tính chất, đặc thù của cơ quan dân cử: Không thể áp dụng rập khuôn mô hình kiến trúc Chính quyền điện tử của khối cơ quan hành chính nhà nước sang khối cơ quan dân cử. Phần mềm, nền tảng công nghệ thiết kế cho Đoàn ĐBQH và HĐND cần tập trung vào các tính năng hỗ trợ công tác thẩm tra, chất vấn, giám sát chuyên đề và phục vụ hoạt động nghị trường của đại biểu.
Thứ ba, chú trọng việc liên thông và chia sẻ dữ liệu: Hiệu quả của hoạt động giám sát phụ thuộc rất lớn vào tính chính xác và tính thời sự của thông tin. Kinh nghiệm cho thấy, cần thiết lập cơ chế chia sẻ cơ sở dữ liệu định kỳ hoặc cập nhật thường xuyên từ các cơ quan chuyên môn của khối hành chính sang cơ quan dân cử. Việc này giúp đại biểu có nguồn thông tin đối chiếu khách quan, từ đó đưa ra những nhận định và quyết nghị chính xác.
Thứ tư, lấy sự thuận tiện của người dân, cử tri làm mục tiêu trọng tâm: Mọi giải pháp chuyển đổi số của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương đều phải hướng tới việc phục vụ tốt hơn nhu cầu của nhân dân. Việc đa dạng hóa các phương thức tương tác trực tuyến giúp cử tri dễ dàng phản ánh nguyện vọng, kiến nghị, theo dõi quá trình giải quyết. Qua đó củng cố thêm niềm tin, mức độ hài lòng của cử tri với hoạt động của cơ quan dân cử.
Nhấn mạnh chuyển đổi số trong khối cơ quan dân cử là một bài toán khó, mang tính đặc thù cao và không có hình mẫu để sao chép, do đó Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội Phùng Thị Hồng Hà cho biết, lộ trình của Hà Nội được phân kỳ rõ ràng: Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung chuẩn hóa nền tảng, hoàn thiện Quản trị dựa trên dữ liệu; Giai đoạn 2031 – 2035 hướng tới mô hình "Mặc định số" trong đó dữ liệu trở thành nền tảng cho mọi điều hành; Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới một Hệ sinh thái dân cử thông minh, nơi công nghệ AI sẽ mô phỏng, dự báo chính xác các tác động kinh tế - xã hội của chính sách trước khi đại biểu bấm nút thông qua tại nghị trường.
