Theo báo cáo của UBND thành phố, trong nhiệm kỳ 2020-2025, Hà Nội đã thực hiện lập hai quy hoạch lớn, bao gồm Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, và Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại các Quyết định số 1569/QĐ-TTg và 1668/QĐ-TTg vào tháng 12/2024.
Tuy nhiên, sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, điều chỉnh địa giới hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, một số nội dung trong các quy hoạch cũ, như các vấn đề về thành phố trong thành phố, quận, huyện, không còn phù hợp và cần được điều chỉnh để thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia, cũng như các quy hoạch vùng và ngành.
Hà Nội hiện đang đối mặt với nhiều vấn đề tồn đọng như úng ngập, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thiếu không gian xanh, trật tự đô thị chưa đảm bảo và phát triển đô thị thông minh còn chậm. Do đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 258/2025/QH15, cho phép Thủ đô chỉ lập một Quy hoạch tổng thể tích hợp cả Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô, nhằm giải quyết sự chồng chéo và nâng cao tính đồng bộ.
Mục tiêu của Quy hoạch tổng thể Thủ đô là biến Hà Nội trở thành trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là cực tăng trưởng trung tâm của vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước. Quy hoạch đặt ra tầm nhìn dài hạn, với các kịch bản phát triển từ nay đến năm 2100, xây dựng một Thủ đô "Văn hóa - bản sắc - sáng tạo", phù hợp với xu hướng phát triển bền vững, sáng tạo và thông minh.
Cơ cấu quy hoạch của Hà Nội sẽ chuyển từ mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp, tập trung vào phát triển sáng, xanh, sạch, đẹp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thủ đô sẽ là nơi bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đô thị quốc gia, đồng thời là trung tâm kinh tế, giao dịch, văn hóa, thể thao, thương mại của khu vực Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu giải quyết các vấn đề lớn của Hà Nội như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, kiểm soát vệ sinh thực phẩm và phát triển nhà ở xã hội chất lượng cao. Một trong những đặc điểm nổi bật của quy hoạch là hướng đến chất lượng sống của người dân, lấy hài lòng và hạnh phúc của người dân làm tiêu chí đánh giá sự phát triển.
Dự báo dân số của Hà Nội đến năm 2045 sẽ đạt khoảng 15-16 triệu người và đến năm 2065 có thể đạt 17-19 triệu người. Các khu vực trong Vành đai 1 và Vành đai 2 sẽ được tái cấu trúc, gắn với bảo tồn các khu vực lịch sử như Ba Đình, hồ Gươm, khu phố cổ, hồ Tây, cùng với trục cảnh quan sông Hồng. Đồng thời, người dân di dời sẽ được tái định cư tại các khu đô thị mới tại các cực tăng trưởng như Đông Anh, Gia Lâm và Hòa Lạc.
Quy hoạch cũng nhấn mạnh đến chiến lược phát triển xanh, bền vững, bảo tồn và phát triển hệ thống cây xanh, công viên, và các vành đai xanh. Tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2045 ước tính lên tới 64,84 triệu tỷ đồng, trong đó, khu vực tư nhân và các nguồn lực xã hội đóng vai trò chủ đạo.
Quy hoạch 9 cực tăng trưởng:
- Đô thị Trung tâm (Hữu ngạn sông Hồng): Đô thị lõi lịch sử và Mở rộng: Cực Văn hóa - Lịch sử - chính trị (chính trị – hành chính – tài chính – văn hóa của Thủ đô) và đô thị Olympic;
- Cực phía Bắc (Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn): Cực Động lực Hội nhập (Đô thị dịch vụ, thương mại quốc tế, tài chính, logistics gắn với Cảng hàng không quốc tế cửa ngõ Nội Bài; trung tâm công nghiệp công nghệ cao);
- Cực phía Đông (Gia Lâm - Long Biên): Cực Động lực Cửa ngõ và Thương mại Dịch vụ (Phát triển các tổ hợp thương mại quy mô vùng, cảng cạn (ICD), trung tâm logistics hiện đại gắn với trục QL 5 và Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng kết nối Thủ đô với tam giác kinh tế động lực phía Đông (Hải Phòng - Quảng Ninh));
- Cực phía Nam – Đô thị trung tâm (Thường Tín-Phú Xuyên): Cực Động lực Công nghiệp và Logistics (Đô thị logistics – công nghiệp công nghệ cao – nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ liên vùng, đầu mối giao thông đa phương thức gắn với Sân bay thứ 2 phía Nam Hà Nội, đường sắt tốc độ cao, cảng sông);
- Cực phía Nam là đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa: Đô thị cảnh quan sinh thái hai bên sông và di sản, tín ngưỡng gắn với Sân bay thứ 2 phía Nam Hà Nội;
- Cực phía Tây Nam (Xuân Mai – Chương Mỹ): Đô thị Giáo dục, Đào tạo, Y tế gắn với nghỉ dưỡng sinh thái;
- Cực phía Tây (Hòa Lạc): Đô thị Khoa học Công nghệ, đổi mới sáng tạo & Giáo dục. Trọng tâm là Khu CNC Hòa Lạc và Đại học Quốc gia. Gắn kết với trục phát triển kết nối các tỉnh phía Tây (Phú Thọ, Sơn La, Thanh Hóa,…);
- Cực phía Tây Bắc (đô thị Sơn Tây – Ba Vì): Đô thị văn hóa lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng gắn với nhiệm vụ an ninh quốc phòng; kết nối với các đô thị Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc, Việt Trì – Phú Thọ;
- Cực sông Hồng (không gian cảnh quan đặc biệt, Tài chính, DVTM, du lịch,…).
Quy hoạch 9 trung tâm lớn (theo quy mô, tính chất, vai trò, tiềm năng thế mạnh vượt trội):
- Trung tâm đô thị Nam sông Hồng (Chính trị - hành chính quốc gia và Thành phố; trung tâm kinh tế, văn hoá, y tế, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ và hội nhập quốc tế);
- Trung tâm đô thị Bắc sông Hồng (Kinh tế - Dịch vụ - Hội nhập kinh tế, quốc tế);
- Trung tâm đô thị phía Đông (Thương mại dịch vụ - Hội nhập Quốc tế - Y tế - Du lịch – Logistic – Giáo dục đào tạo);
- Trung tâm đô thị Olympic (Thể thao quốc gia, quốc tế);
- Trung tâm đô thị Phú Xuyên (Logistic – Y tế - Công nghiệp công nghệ cao – Hội nhập quốc tế);
- Trung tâm đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa (Di sản – Văn hóa tâm linh – Du lịch dịch vụ, sinh thái – Làng nghề);
- Trung tâm đô thị Xuân Mai (Giáo dục đào tạo – Sinh thái cảnh quan – Du lịch dịch vụ);
- Trung tâm đô thị Hòa Lạc (Trung tâm Khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo; Giáo dục đào tạo – Y tế);
- Trung tâm đô thị Sơn Tây (Văn hóa – Di sản – Đào tạo – Y tế - Sinh thái cảnh quan).
