Tập trung hơn vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi
Trình bày Tờ trình tóm tắt quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nêu rõ, việc hợp nhất 3 Chương trình (Xây dựng nông thôn mới; Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) có ý nghĩa hết sức quan trọng, để thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước làm cho dân giàu, nước mạnh, người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Đây là mục tiêu cao nhất, cần phải thống nhất về mặt nhận thức.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc tích hợp thành một Chương trình không làm giảm đi các chính sách mà giúp tập trung hơn vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi trong thời gian tới với các khía cạnh:
Thứ nhất, vùng lõi nghèo hiện nay chủ yếu là vùng sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số, Chương trình giảm nghèo trước đây thực hiện trên địa bàn cả nước, nay ở Chương trình này cần được tập trung đầu tư mạnh vào vùng này để giúp vùng đồng bào dân tộc thiểu số có cuộc sống tốt hơn, vươn lên thoát nghèo bền vững.
Thứ hai, việc xây dựng nông thôn mới trong thời gian qua đã được thực hiện trong phạm vi cả nước, hiện nay kết quả xây dựng nông thôn mới của cả nước đã không ngừng được nâng cao, khu vực còn lại cần được tập trung đầu tư, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng khó khăn để tiếp tục nâng cao đời sống người dân.
Thứ ba, 3 Chương trình tích hợp lại sẽ tập trung tăng cường đầu tư cho vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến năm 2035; thay vì Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chỉ thực hiện đến năm 2030.
Thứ tư, nâng cao hiệu quả thực thi, tránh chồng chéo, trùng lặp, đưa các chính sách hỗ trợ đi vào cuộc sống nhanh chóng, bảo đảm người dân được thụ hưởng kịp thời, thực chất.
Chính phủ trình Quốc hội ban hành Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Chính phủ đề nghị Quốc hội cho phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân nguồn vốn của các Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2025 (bao gồm cả vốn của các năm trước được chuyển nguồn sang năm 2025) đến hết ngày 31/12/2026, UBND các cấp quyết định việc điều chỉnh dự toán, kế hoạch đầu tư công ngân sách nhà nước của dự án thành phần không còn đối tượng hỗ trợ, không còn nhiệm vụ chi để bổ sung thực hiện các dự án, nhiệm vụ khác trong từng chương trình mục tiêu quốc gia được kéo dài sang năm 2026, bảo đảm sử dụng ngân sách nhà nước hiệu quả, tránh dàn trải, lãng phí.
Chính phủ cũng đề nghị Quốc hội cho phép tiếp tục thực hiện các cơ chế đặc thù về: giao cho chủ dự án phát triển sản xuất tự thực hiện mua sắm hàng hóa đã được quy định tại Nghị quyết số 111/2024/QH15; tổ chức thực hiện dự án quy mô nhỏ, kỹ thuật không phức tạp được quy định tại Nghị quyết số 25/2021/QH15 trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời, giao Chính phủ quy định cụ thể.
Đánh giá kỹ tác động của Chương trình hợp nhất đến phát triển kinh tế - xã hội
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc thống nhất với sự cần thiết hợp nhất 3 Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để xây dựng thành một Chương trình mục tiêu quốc gia đầu tư trong giai đoạn 10 năm, từ 2026 - 2035.
Việc hợp nhất này sẽ góp phần giảm chồng chéo về chính sách, đối tượng, địa bàn; khắc phục những tồn tại, hạn chế thực hiện 3 Chương trình trong giai đoạn 2021-2025; nâng cao hiệu quả đầu tư, tập trung, ưu tiên nguồn lực cho vùng khó khăn nhất, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Chủ tịch Hội đồng Dân tộc nêu rõ, hồ sơ Chính phủ trình Quốc hội, thành phần, kết cấu nội dung bảo đảm theo quy định của Luật Đầu tư công, đủ điều kiện để Quốc hội xem xét, quyết định. Trong quá nghiên cứu khả thi, phê duyệt Chương trình, Hội đồng Dân tộc đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ tác động của Chương trình hợp nhất đến phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm ổn định, phát triển bền vững; dự báo những rủi ro, khó khăn có thể gặp phải khi triển khai thực hiện để có giải pháp kịp thời, phù hợp.
Chủ tịch Hội đồng Dân tộc đề nghị Quốc hội, các đại biểu Quốc hội xem xét, quyết định, phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình, với tên gọi: “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 – 2035”.
Xem xét, các kiến nghị của Chính phủ, trong đó cho phép kéo dài thời gian thực hiện giải ngân vốn NSNN đối với các Chương trình mục tiêu quốc gia về: Xây dựng nông thôn mới; Giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số năm 2025 (bao gồm cả vốn của các năm trước được chuyển nguồn sang năm 2025) đến hết ngày 31/12/2026, đồng thời đưa nội dung này vào Nghị quyết Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội Khóa XV.
Hội đồng Dân tộc đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các ĐBQH chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu khả thi, bảo đảm các mục tiêu, nguyên tắc theo đúng quy định của Luật Đầu tư công; ban hành cơ chế, hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế đặc thù để thực hiện có hiệu quả Chương trình.
Chỉ đạo các cơ quan của Chính phủ sớm trình ban hành các tiêu chí về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững; phân định xã, thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bảo đảm khách quan, khoa học, làm cơ sở đề xuất các chỉ tiêu, mục tiêu, nội dung của Chương trình.
Hướng dẫn, quy định chuyển tiếp giữa hai giai đoạn đối với các dự án đang thực hiện, các dự án hoàn thành mục tiêu, không còn đối tượng để bảo đảm tính liên tục, hiệu quả trong quản lý, sử dụng vốn.
