Khi giao thông 'đi trước' mở đường cho chất lượng sống người dân Thủ đô

Những công trường '3 ca, 4 kíp' chạy đua với thời gian

Trong không khí cả nước chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày Quốc khánh 2/9, người dân Thủ đô chứng kiến một diện mạo đô thị chuyển mình mạnh mẽ. Hà Nội đã tổ chức khởi công và khánh thành tổng cộng 54 dự án, công trình với tổng mức đầu tư lên tới 401.234 tỷ đồng. Trong số này, thành phố lựa chọn 17 dự án, công trình tiêu biểu với tổng vốn khoảng 397.018 tỷ đồng để làm điểm nhấn, bao gồm 11 công trình khánh thành, thông xe kỹ thuật và 6 siêu dự án chính thức phát lệnh khởi công.

Nổi bật nhất trong nhóm khánh thành, thông xe kỹ thuật là dự án đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục) có tổng mức đầu tư 7.211 tỷ đồng. Với chiều dài hơn 2,2 km và mặt cắt ngang rộng 50m, trục đường này đóng vai trò quyết định trong việc khép kín tuyến vành đai trong cùng của khu vực nội đô lịch sử, tăng kết nối theo hướng Đông - Tây và giảm tải áp lực giao thông vốn đã quá tải nhiều năm qua.

Song song với giao thông, chất lượng sống dân sinh được nâng cao trực tiếp qua 10 công trình hạ tầng kỹ thuật cấp, thoát nước có tổng đầu tư 6.159 tỷ đồng. Việc hoàn thành các công trình này đã bổ sung khoảng 78 ha mặt nước hồ điều hòa cho thành phố.

Trong đó, 5 hồ điều hòa mới gồm Phú Đô, Đồng Bông 2 (hồ đầu mối Mễ Trì), Thụy Phương 2, Yên Nghĩa 1 và Yên Nghĩa 2 cung cấp tổng dung tích chứa khoảng 3,4 triệu m³ nước. Các công trình này cùng hệ thống kênh, trạm bơm hiện đại đã phát huy tác dụng trong mùa mưa năm nay, xóa bỏ hoàn toàn một số "điểm đen" ngập úng kinh niên sau các đợt mưa lớn.

Dịp này, Thành phố kích hoạt hàng loạt siêu dự án có tính kết nối liên vùng và tái cấu trúc đô thị mạnh mẽ. Đó là Vành đai 3,5 (đoạn từ Phúc La - Văn Phú đến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ) trị giá 5.610 tỷ đồng; hai dự án đường sắt quốc gia là tuyến Vành đai phía Đông (Ngọc Hồi - Kim Sơn) đầu tư 27.752 tỷ đồng và cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM (Phú Xuyên - Ngọc Hồi) trị giá 12.419 tỷ đồng.

Đặc biệt, các dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách như cải tạo, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng (185.758 tỷ đồng) và Khu đô thị đa mục tiêu Bình Minh - Tam Hưng (111.137 tỷ đồng) hứa hẹn tạo lập quỹ nhà tái định cư, nhà ở xã hội khổng lồ phục vụ cho việc giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm.

Không khí thi công "thần tốc nhưng đảm bảo kỷ luật, khoa học" đang lan tỏa khắp các công trường giao thông trọng điểm. Trên công trường cầu Trần Hưng Đạo, hàng trăm công nhân đang căng mình tổ chức thi công "3 ca, 4 kíp" cả trên bờ lẫn dưới sông nhằm đưa dự án đạt mốc về đích trước APEC 2027.

Đến giữa tháng 8/2026, sản lượng thực hiện của dự án cầu này đã đạt gần 40%, vượt tiến độ kế hoạch đề ra. Ở phía Tây, dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La - Xuân Mai dài 21,7 km với tổng vốn gần 9.600 tỷ đồng cũng đang tăng tốc đồng loạt nhiều mũi thi công, kết nối cửa ngõ Thủ đô với khu vực Tây và Tây Bắc.

Sự hối hả trên các công trường là lời giải bắt buộc cho bài toán giao thông đang ở mức báo động của một siêu đô thị có dân số gần 10 triệu người.

Số liệu thống kê cho thấy, Hà Nội hiện có khoảng 9,4 triệu phương tiện (bao gồm 7 triệu xe máy, 1,4 triệu ô tô và khoảng 1,2 triệu phương tiện ngoại tỉnh di chuyển thường xuyên trên địa bàn). Trong khi lượng phương tiện cá nhân tăng từ 4-5% mỗi năm, tốc độ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chỉ đạt vỏn vẹn 0,25 - 0,3% mỗi năm. Quỹ đất dành cho giao thông mới đạt khoảng 12,5%, cách rất xa mục tiêu quy hoạch là 20 - 26%.

Theo các chuyên gia, hệ lụy của sự lệch pha này là thảm cảnh ùn tắc giao thông tiêu tốn của Hà Nội khoảng 1 tỷ USD mỗi năm dưới góc độ vĩ mô. Ở góc độ cá nhân, mỗi người lao động phải lãng phí trung bình từ 1,5 đến 2 tiếng mỗi ngày trên đường, làm suy giảm nghiêm trọng năng suất lao động, sức khỏe thể chất, tinh thần và kéo giảm năng lực cạnh tranh toàn diện của toàn đô thị.

Để vượt qua điểm nghẽn nghìn tỷ này, Hà Nội đã thực hiện một bước chuyển biến mang tính đột phá về tư duy lãnh đạo và thể chế. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, thành phố xác định ùn tắc giao thông là 1 trong 5 điểm nghẽn lớn cần ưu tiên tập trung tháo gỡ. Một Tiểu ban Chỉ đạo xử lý ùn tắc giao thông được thành lập dưới sự điều hành quyết liệt, họp giao ban hàng tuần để kiểm đếm từng vị trí và giao chỉ tiêu xử lý cụ thể đến từng tuần.

Quan trọng hơn, Hà Nội chủ động đề xuất và tận dụng tối đa hệ thống hành lang pháp lý vượt trội vừa được hoàn thiện. Sự ra đời của Luật Thủ đô năm 2026, cùng các Nghị quyết đặc thù của Quốc hội như Nghị quyết số 188/2025/QH15 (về cơ chế chính sách đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị) và Nghị quyết số 258/2025/QH15 (về cơ chế thực hiện các dự án lớn, quan trọng) đã trở thành "bệ phóng" tháo gỡ các rào cản pháp lý.

Nhờ cơ chế mới, công tác giải phóng mặt bằng - vốn được coi là "hòn đá tảng" cản trở tiến độ các dự án giao thông - đã đạt được tốc độ và hiệu quả nhanh chưa từng có. Tại các dự án Vành đai 1, Vành đai 2,5 và 7 cây cầu vượt sông Hồng, công tác đền bù và bàn giao mặt bằng sạch đạt mức kỷ lục nhờ sự đồng thuận của nhân dân và phương châm chỉ đạo "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ sản phẩm) của hệ thống chính trị.

Sông Hồng làm trung tâm và chiến lược '7 cây cầu kỳ vĩ'

Nhìn vào bức tranh tổng thể, hạ tầng giao thông Hà Nội không còn là những dự án riêng lẻ mà đang định hình rõ nét quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Điểm thay đổi mang tính lịch sử là tư duy lấy sông Hồng làm trục cảnh quan trung tâm trong định hướng phát triển. Thay vì chủ yếu tập trung phát triển về phía Nam và "quay lưng" với dòng sông như trước đây, Hà Nội thiết lập một chỉnh thể thống nhất kết nối không gian phát triển ở cả hai bờ tả và hữu sông Hồng.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, thành phố đang đồng loạt triển khai kế hoạch xây dựng 7 cây cầu vượt sông Hồng gồm: Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát, Vân Phúc, Hồng Hà và Mễ Sở. Các cây cầu này được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với hệ thống đường vành đai huyết mạch: cầu Hồng Hà kết nối với Vành đai 4, cầu Thượng Cát nối với Vành đai 5 và cầu Vân Phúc gắn liền với Vành đai 4,5.

Cầu Hồng Hà: Công trình dài khoảng 6km, mặt cắt ngang 24,5m (đảm bảo 4 làn xe cơ giới), kết nối giữa xã Ô Diên với xã Mê Linh, dự kiến về đích vào tháng 7/2027.

Cầu Trần Hưng Đạo: Trục kết nối trung tâm cũ với khu vực phía Đông, đang được đẩy nhanh tiến độ vượt kế hoạch hành trình.

Cầu Ngọc Hồi: Kết nối cửa ngõ phía Nam tới Quốc lộ 1A và cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, được quy hoạch đồng bộ đường dẫn để khai thác hiệu quả ngay khi thông xe.

Sự xuất hiện của hệ thống cầu vượt sông này sẽ kích hoạt làn sóng dịch chuyển dân cư một cách tự nhiên từ khu vực nội đô chật chội sang bờ Bắc sông Hồng gồm Đông Anh, Mê Linh, Sóc Sơn. Khi khoảng cách địa lý và rào cản kết nối được xóa bỏ, các địa phương phía Bắc sẽ nhanh chóng vươn mình trở thành các cực tăng trưởng mới, tạo thế cân bằng kinh tế - xã hội bền vững cho toàn Thủ đô.

Đồng thời, dự án khôi phục cầu Long Biên lịch sử với sự hỗ trợ tài liệu nghiên cứu kỹ thuật từ Chính phủ Pháp, kết hợp với việc xây dựng trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng, hệ thống công viên dọc sông, các tuyến đường dọc bờ tả - bờ hữu sẽ biến không gian dòng sông trở thành biểu tượng thịnh vượng mới của Hà Nội.

Metro và TOD: Trục 'xương sống' kiến tạo đô thị đa cực

Nếu các tuyến đường vành đai và cầu vượt sông mở ra bộ khung không gian phát triển, thì đường sắt đô thị (Metro) chính là trục "xương sống" định hình nên cấu trúc đô thị hiện đại của Hà Nội.

Thực tế lịch sử cho thấy trong 20 năm qua, Hà Nội mới xây dựng được gần 20 km đường sắt đô thị. Nhưng với quyết tâm chính trị ở mức cao nhất, chỉ riêng trong 2 năm gần đây, thành phố đã đồng loạt khởi công 7 tuyến đường sắt đô thị với mục tiêu hoàn thiện khoảng 100 km mạng lưới metro vào năm 2030 theo quy hoạch.

Metro không chỉ giải quyết triệt để vấn đề vận tải hành khách khối lượng lớn khi tỷ lệ đảm nhận của xe buýt hiện nay chỉ mới đạt khoảng 18-19% tổng nhu cầu đi lại, mà quan trọng hơn, nó là động lực cốt lõi để triển khai mô hình Phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD).

Theo quy hoạch, Hà Nội định hướng phát triển 163 vị trí TOD với quy mô diện tích lên đến gần 20.000 ha (bao gồm 5 TOD cấp quốc gia, 23 TOD cấp thành phố và 135 TOD cấp khu vực). Mô hình TOD sẽ biến các nhà ga metro trở thành hạt nhân thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả tối đa quỹ đất xung quanh để xây dựng các trung tâm thương mại, dịch vụ, nhà ở chất lượng cao.

Định hướng phát triển metro theo mô hình "tia - vành đai" với khoảng 30 km tuyến được kéo dài ra ngoài địa giới hành chính Hà Nội sẽ tạo liên kết vùng chặt chẽ, kết nối Thủ đô với các địa phương lân cận trong Vùng Thủ đô, thúc đẩy giao thương và phân bổ lại mật độ dân cư toàn khu vực.

Lấy sự hài lòng và chất lượng sống của người dân làm thước đo

Mọi công trình lớn, mọi con số đầu tư nghìn tỷ hay quy hoạch tầm nhìn trăm năm cuối cùng đều hướng về một mục tiêu tối thượng: Nâng cao thực chất chất lượng sống của nhân dân Thủ đô.

Như ý kiến chỉ đạo xuyên suốt của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Thành phố Hà Nội cần tập trung giải quyết dứt điểm những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống hàng ngày của người dân như giao thông, môi trường, ngập úng, giáo dục, y tế. Đó chính là thước đo cụ thể nhất cho năng lực quản lý và quản trị của thành phố.

Hà Nội kiên định quan điểm không đánh đổi môi trường, chất lượng sống và an sinh xã hội để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Tái thiết đô thị không chỉ là xây dựng những khối bê tông cốt thép, mà là cải thiện thực chất không gian sinh hoạt cộng đồng, nâng cấp hạ tầng xã hội, bổ sung diện tích cây xanh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa lịch sử độc đáo như không gian di sản Hồ Tây hay cầu Long Biên cổ kính.

"Qua các dự án, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang vừa giải quyết các điểm nghẽn hạ tầng hiện hữu, vừa tái thiết không gian cũ và kiến tạo các cực phát triển mới, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô" - ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội nhấn mạnh.

Hạ tầng giao thông đi trước một bước đã và đang mở toang cánh cửa tương lai cho Hà Nội. Những công trình hoàn thành hôm nay là những viên gạch đầu tiên, vững chắc nhất kiến tạo nên một Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại", một siêu đô thị kết nối thông minh, đáng sống và tự tin bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên phát triển mới.